पञ्चाङ्गम्

अधि विकिपीडिया, एकः स्वतन्त्रविश्वविज्ञानकोश
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणं, अन्वेषणम्

तिथिवारकरणयोगनक्षत्राणि पञ्चाङ्गानि भवन्ति। अस्मिन् भारतदेशे हैन्दवाः वेशेषतया शुभाशुभकार्येषु पञ्चाङ्गानाम् उपयोगं कुर्वन्ति।
तिथेश्चश्रियमाप्नोति वारादायुष्यवर्धनम्।
नक्षत्रात् हरते पापं योगात् रोगनिवारमण् ।।
करणात् कार्यसिद्धिः स्यात् पञ्चाङ्गफलमुत्तमम्।
एतेषां श्रवणान्नित्यं गङ्गास्नानफलं भवेत् ।।
प्रतिनित्यम् एतेषां श्रवणेन गङ्गास्नानफलं लभ्यते इति पूर्विकाणां विद्वत्तल्लजानाम् आशयः। प्रत्येकस्य अङ्गस्य श्रवणेन कानि कानि फलानि लभ्यन्ते इत्यपि अस्मिन् श्लोके वर्णितं दृश्यते। तिथेः श्रवणेन श्रियमाप्नोति। वारात् आयुष्यवर्धनं भवति। नक्षत्रात् पापं हरति इति। योगात् रोगनिवारणं भवति। करणात् कार्यसिद्धिः भवति। एवं पञ्चाङ्गाणां श्रवणेन उत्तमोत्तमफलानि लभ्यन्ते।

तिथिः[सम्पादयतु]

प्रतिपच्च द्वितीया च तृतीया च चतुर्थिका।
पञ्चमी च तथा षष्ठी सप्तमीचाष्टमी तथा॥१॥
नवमीसातिथिः प्रोक्ता दशम्यैकादशी तथा।
द्वादशी च तथा प्रोक्ता तथा चैव त्रयोदशी॥२॥
चतुर्दशी पूर्णिमा चाप्यमावास्या तिथयः षोडशस्मृताः।
१.प्रतिपत् २. द्वितीया,३. तृतीया, ४. चतुर्थी, ५.पञ्चमी, ६.षष्ठी, ७.सप्तमी, ८.अष्टमी, ९.नवमी, १०.दशमी, ११.एकादशी, १२.द्वादशी, १३.त्रयोदशी, १४.चतुर्दशी, १५.पूर्णिमा, १६.अमावास्या इति षोडशस्मृताः तिथयः।

  • ३० तिथयः इत्यपि कथयन्ति। शुक्लपक्षस्य (१५) पञ्चदश तिथयः। कृष्णपक्षस्य (१५) पञ्चदश तिथयः।

वासरः[सम्पादयतु]

भानुश्च सोमवारश्च मङ्गलो बुधसंज्ञकः।
बृहस्पतिश्युक्र शनी सप्तवाराः प्रकीर्तिताः॥
१.भानुवासरः, २.सोमवासरः, ३.मङ्गलवासरः, ४.बुधवासरः, ५.गुरुवासरः, ६.शुक्रवासरः, ७.शनिवासरः इति सप्तवासराः सन्ति।

नक्षत्रम्[सम्पादयतु]

अश्विनी भरणी चैव। कृत्तिका रोहिणी तथा॥१॥
मृगशीर्षा च आरिद्रा तथैव च पुनर्वसु।
पुष्यम्याश्लेषपितृभं फल्गुनीजोत्तरा तथा॥२॥
हस्त चित्त स्वातिभं च विशाखाभिदमेवच।
अनूराधा ज्येष्ठ मूल पूर्वाषाढस्तथैवच॥३॥
उत्तराषाढ विष्णुश्च धनिष्ठा शततारकम्।
पूर्वाभाद्रोत्तराभाद्र रेवती वृक्षमेवच॥४॥
१.अश्विनी, २.भरणी, ३.कृत्तिका, ४.रोहिणी ५.मृगशीर्षा, ६.आरिद्रा, ७.पुनर्वसु, ८. पुष्यमी, ९.आश्लेषा, १०. मघा, ११.हुब्बा, १२.उत्तरा, १३.हस्त, १४.चित्त, १५.स्वाति, १६.विशाखा, १७.अनूराधा, १८.ज्येष्ठ १९.मूला, २०.पूर्वाषाढः, २१.उत्तराषाढ, २२.श्रवणा, २३.धनिष्ठा, २४.शततार, २५.पूर्वाभाद्र, २६.उत्तराभाद्र, २७.रेवती इति २७ नक्षत्राणि भवन्ति।

योगः[सम्पादयतु]

विष्कुम्बं प्रीति आयुष्मान् सौभाग्यं शोभनस्तथा।
अतिगण्डः सुकर्माच धृतिः शूलस्तथैवच॥१॥
गण्डोवृद्धिः धृवच्चैव व्याघातो हर्षणस्तथा।
वज्रं सिद्धि व्यतीपाता वरीयान् परिघश्शिवः॥२॥
सिद्धं साद्ध्यं शुभं शुक्ल ब्रह्म ऐन्द्रं च वैधृति।
एते योगास्तु विज्ञेयाः सप्तविंशतिसंख्यकाः॥३॥
१.विष्कुम्बम्, २.प्रीतिः, ३.आयुष्मान्, ४.सौभाग्यं, ५.शोभनम्, ६.अतिगण्डः, ७.सुकर्मा, ८.धृतिः, ९.शूलः,१०.गण्डः, ११.वृद्धिः, १२.धृवः, १३.व्याघातः, १४.हर्षणः, १५.वज्रम्, १६.सिद्धिः, १७.व्यतीपात्, १८.वरीयान्, १९.परिघः, २०.शिवः, २१.सिद्धम् २२.साद्ध्यम् २३.शुभम्, २४.शुक्लः, २५.ब्रह्म, २६.ऐन्द्रम्, २७.वैधृति एते २७ योगाः विज्ञेयाः भवन्ति।

करणः[सम्पादयतु]

भवश्च बालवश्चैव तैतुलो गरजो वणिक्।
भद्रञ्च शकुनिश्चैव चतुष्पान्नागवां स्तथा॥१॥
किंस्तुघ्नमितिचैवोक्ता। करणैकादशंस्मृतम्॥२॥
१.भवः, २.बालवः, ३.तैतुलः, ४.कौलव, ५.गरजः, ६.वणिक्, ७.भद्रः, ८.शकुनिः ९.चतुष्पात्, १०.नागवान्, ११.किंस्तुघ्नम् इति ११ करणाः सन्ति।

"http://sa.wikipedia.org/w/index.php?title=पञ्चाङ्गम्&oldid=240189" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः