रायचूरुमण्डलम्

कर्णाटके रायचूरुमण्डलम्

कर्णाटकराज्यस्य उत्तरभागस्य मण्डलेषु रायचूरुमण्डलम् अन्यतमम् । मण्डलस्य नाम एव मण्डलकेन्द्रस्यापि नाम अस्ति । एतत् बेङ्गलूरुतः ४०९ कि.मी दूरे अस्ति ।भारतस्य स्वातन्त्रसङ्ग्रामे हैदराबाद्विमोचनान्दोलने अस्य मण्डलस्य योगदानं महत् वर्तते ।राचूर रायपुर् इति च प्रसिद्धः अयं प्रदेशः पूर्वं हैदराबाद् संस्थानाधीनः आसीत् । शिवशरणानां विजयदासः जगन्नाथदासः गोपालदासः तिम्मण्णदासः आनन्ददासः इत्यादीनां जन्मभूमिः ।

भौगोलिकता

गिरिशिखराणि अतीव अल्पानि सानुप्रदेशाः एव अधिकाः भवन्ति ।

खनिजाः

”’हट्टी”’ इत्यत्र सुवर्णनिक्षेपः अस्ति । सामान्यप्रमाणेन वर्षा पतति ।

वातावरणम्

सामन्यतः शुष्कवायुः सञ्चरति । ग्रीष्मकाले ४५ डिग्रिपर्यन्तं औष्ण्यं बाधते ।

दर्शानीयानि स्थानानि

क्रि.श. १२९४ तमे वर्षे निर्मितं रायचूरुदुर्गं नगरस्य सांस्कृतिकाकर्षणम् अस्ति।शक्तिनगरस्य शाखोत्पन्नविद्युत्स्थावरः, लिङ्गसूरु हट्टिसुवर्णनिक्षेपः, सिन्धनूरुशालिक्षेत्राणि, मुद्गल् दुर्गं, जलदुर्गम् इत्यादीनि सुन्दराणि स्थलानि सन्ति।

उपमण्डलानि

रायचूरु, मान्वी, देवदुर्गं सिन्धनूरु, लिङ्गसूगूरु

नद्यः

कृष्णा तुङ्गभद्रा भीमा

क्षेत्राणि

रायचूरु, मान्वी, मुद्गल्, बणलवाड, कल्लूरु सिन्धनूरु छायाभगवती, अमरेश्वरः गाणदाळु कुरवगड्डे, नारदगड्डे, गब्बुरु, सन्नती,कोप्पर, लिङ्गसूगूरु

१)सन्नती - अत्र (८०० वर्ष प्राचीनः) चन्द्रलापरमेश्वरी देवालयः पूर्वाभिमुखः विशालः अस्ति । देवीं चन्दलाम्बां सन्तिहोन्नम्म इति च कथयन्ति । सीतादेव्याः अवताररुपा प्रसन्नवदना इति देवीं कथयन्ति । चालुक्यवंशीयानाम् अधिदेवता चन्द्रलाम्बा भीमानदीतीरे स्थितवती अस्ति। शङ्कराचार्यः अत्र एकस्य श्रीचक्रस्य निर्माणं कृतवान्। सन्नती बैध्दानामपि पवित्रं क्षेत्रमास्ति । अत्र बौध्दधर्मस्य अवशेषाः, नागायिबौद्धविश्वविद्यानिलयः विद्याकेन्द्राणि च (१२२ शतकीयानि) अत्र आसन् ।

मार्गः मुम्बयी-बेङ्गळूरुरेलमार्गे नल्वाररेलनिस्थानतः २० कि.मी ।

२) कोप्पर - कृष्णानदीतीरे स्थितं महाक्षेत्रम् एतत् । पूर्वं कर्परमहर्षिः अत्र स्थितवान् । कार्परक्षेत्रमिति च क्षेत्रस्य नाम आसीत् । अत्र देवः श्रीनरासिंहः अश्वत्थवृक्षे सालिग्रामरुपेण अस्ति । मूलवृक्षस्य स्फोटानन्तरं षोडशबाहुः श्रीनरसिंहः आयुधसहितः आविर्भूतः अभवत् ।श्रीविजयदासः स्वसुळादिपद्ये क्षेत्रमहिमां स्वयं दृष्टवानिव वर्णितवान् अस्ति । अत्र नदीस्नानं देवपूजादिकं सर्वार्थसाधकं भवति । नवरात्रिसमये अत्र वैभवेण उत्सवः प्रचलति ।

मार्गः

देवदुर्गतः १२ कि.मी ।

रायचूरुतः ४८ कि.मी ।

कर्णाटकस्य मण्डलानि

उडुपीमण्डलम् उत्तरकन्नडमण्डलम् कोडगुमण्डलम् कोप्पळमण्डलम् कोलारमण्डलम् गदगमण्डलम् गुल्बर्गामण्डलम् चामराजनगरमण्डलम् चिक्कबळ्ळापुरमण्डलम् चिक्कमगळूरुमण्डलम्‎ चित्रदुर्गमण्डलम् तुमकूरुमण्डलम् दक्षिणकन्नडमण्डलम् धारवाडमण्डलम् दावणगेरेमण्डलम् बळ्ळारीमण्डलम् बागलकोटेमण्डलम् बिजापुरमण्डलम् (कर्णाटकम्) बीदरमण्डलम् बेङ्गळूरुग्रामान्तरमण्डलम् बेंगळूरु नगरीय मण्डलः बेळगावीमण्डलम् मण्ड्यमण्डलम् मैसूरुमण्डलम् यादगिरिमण्डलम् रामनगरमण्डलम् रायचूरुमण्डलम् शिवमोग्गामण्डलम् हावेरीमण्डलम् हासनमण्डलम्