अनङ्गभीमा देव (तृतीय) ९.

अनङ्गभीम देव तृतीयः (1211–1238 ई.) गंगवंशस्य राज्ञः राजराज तृतीयस्य पुत्रः आसीत् । पितुः मृत्योः अनन्तरं १२११ तमे वर्षे सिंहासनारोहणं कृत्वा सप्तविंशतिवर्षपर्यन्तं ओडिशा-नगरे शासनं कृतवान् । तस्य शासनकालः ओडिशा - नगरस्य इतिहासे संघर्षमयकालः आसीत् | ओडिशा-देशस्य उत्तरदिशि बङ्गालदेशात् मुसलमानानां निरन्तर-आक्रमणं, पश्चिमे शाश्वतशत्रु-कल्चुरी-राजानां युद्धं, दक्षिणे काकतीया राजस्य असहयोगि-वृत्तिः च अनङ्गभीम-देव-तृतीयं दुःख जनयति स्म ।परन्तु स्वस्य बलेन, बुद्ध्या, कौशलेन च शत्रून् दमयित्वा प्रत्येकं आपदं अविफलं निवारयति स्म । अतः गंगवंशस्य इतिहासे चोडगङ्गदेवस्य शासनकालानन्तरं सः स्वनामधन्यः सफलः च शासकः इति मन्यते ।

दाक्षिणात्य अभियान समये स्वराज्यस्य सीमां कृष्णानदीपर्यन्तं विस्तारितवान् । सः १२३० तमे वर्षे कृष्णानद्याः उपत्यकाम्, काञ्चीपुरम-मन्दिर-नगरं च गृहीतवान् ।तत्र अलालनाथ-मन्दिरस्य उल्लेखः काञ्चीपुरम्-शिलालेखे अस्ति, यः तृतीयस्य अनङ्ग-भीम-देवः दानं दत्तः आसीत् । अस्मात् काञ्चीपुरमशिलालेखात् गङ्गराज्यस्य दक्षिणसीमा कृष्णानदीपर्यन्तं विस्तृता इति विश्वासः अस्ति ।

अनङ्गभीमः तृतीयः न केवलं कुशलः योद्धा: आसीत्, अपितु वास्तुकला, कला, शिल्पकला इत्यादीनां संरक्षकः अपि आसीत् । अभिनव वारणासी राजधानी कटकः इत्यत्र सः नूतनराजधानीम् अस्थापयत् । अत्र भगवतः पुरुषोत्तमस्य कृते नूतनं मन्दिरं चित्राश्वरं विश्वेश्वरं च शिवमन्दिरद्वयं च निर्मितवान् । द्राक्षारामःकाञ्चीपुरम-शिलालेखेषु अनङ्गभीम-तृतीयः भगवतः जगन्नाथस्य सेवकः, रूपेण च इति वर्णितः अस्ति । अनङ्गाभिमतृतीयकालात् प्रचलिता जगन्नाथपरम्परा का

अद्यापि समयप्रवाहे परीक्षतं भूल सार्वत्रिकप्रेमस्य भ्रातृत्वस्य च दर्शनं सम्पूर्णे विश्वे प्रसारयति।