उकु दरवारमण्डलम्

[[File:मध्यकालीन डोटी क्षेत्रको कार्तिकेयपुर् वंशज निरयपाल राजाको कोट स्थल उकु दार्चुला.jpg|right|thumb|उकुदरवार भग्नावशेषम्]]

उकु दरवारमण्डलम् (अङ्ग्लभाषायां: Uku Durbar / Uku Mahal) नेपालदेशस्य सुदूरपश्चिमप्रदेशे, दार्चुला-जिल्लान्तर्गतः मालिकार्जुन-ग्रामपालिकायाः वार्ड-सङ्ख्या–७ उकु-ग्रामे अवस्थितः एकः ऐतिहासिकः भग्नावशेष-स्थलः तथा पुरातात्त्विक-क्षेत्रम् अस्ति। अयं प्राचीनकाले निर्मितस्य राजप्रासादस्य अवशेषरूपेण ज्ञायते, क्षेत्रस्य सांस्कृतिक-ऐतिहासिक-पहिचानया सह सम्बद्धः अस्ति।

भौगोलिक-स्थिति

उकु-दुर्गप्रासादः दार्चुला-जिल्लायाः मालिकार्जुन-ग्रामपालिकायां उकु-नाम्नि स्थले स्थितः अस्ति। अस्य परिसरः पुरातात्त्विक-वस्तुभिः, शिलालेखैः, भग्न-निर्माण-अवशेषैः च समृद्धः दृश्यते। एषः प्रदेशः प्राचीन-इतिहासस्य दृष्ट्या महत्वपूर्णः मन्यते।

इतिहासः

स्थानीय-परम्परानुसारं तथा इतिहास-अनुसन्धानकर्तॄणां मतेन, उकु-दुर्गप्रासादः कत्युरी-वंशेन तथा पाल-वंशेन सह सम्बद्धः आसीत्। मध्यकालीन-युगे अयं प्रशासनिक-राजनीतिक-केन्द्ररूपेण प्रयुक्तः इति विश्वासः अस्ति।

केचन परम्परागत-वृत्तान्ताः वदन्ति यत् राजबार-भारती-पाल-प्रभृतयः राजानः अत्र निवसन्तः आसन् तथा अत्रैव शासन-कार्यं कुर्वन्ति स्म। तस्य काल-निर्धारणं अद्यापि अनुसन्धान-विषयः अस्ति।

• 
  उकुकोट स्थलः भग्नावशेषं

उत्खननम् तथा अनुसन्धानम्

नेपाल-सरकारस्य पुरातत्त्व-विभागेन अत्र स्थले उत्खनन-कार्यक्रमः आरब्धः अस्ति। उत्खनन-प्रक्रियायां भग्न-प्रासाद-रचना, देवालय-अवशेषाः, शिलालेखाः, मूर्तयः, अन्ये च ऐतिहासिक-पदार्थाः प्राप्ताः सन्ति।

अनुसन्धान-दलैः प्राप्त-वस्तूनां सङ्ग्रहणं, अभिलेखनं, संरक्षणं च क्रियते। एतेन प्राचीन-रचनायाः स्वरूपं तथा ऐतिहासिक-महत्त्वं अधिकतया ज्ञातुं शक्यते इति अपेक्षा अस्ति।

बाह्यानुबंधाः

• https://daodarchula.moha.gov.np/en/post/ukoo-mahal उकु महल
• https://www.youtube.com/watch?v=CoSnSX1h1os - नेपालको लुकेको ऐतिहासिक दरबार
• https://malikarjunkhabar.com/14170/ - दार्चुलाको उकु महलको ऐतिहासिक महत्त्व