कन्धमाल दङ्गा

दङ्गायाः सूत्रपातम्

एकः ईसाई बालिका यः इस्लामधर्मं स्वीकृत्य २००८ तमे वर्षे ओडिशानगरे कन्धमालदङ्गानां समये जीवितं दग्धवती ।

२००८ तमे वर्षे कन्धमालस्य जलेशपटा आश्रमे स्वामी लक्ष्मणानन्दसरस्वतीं सह बाबा अमृतानन्दं, माता भक्तिमयीं, किशोरबाबां च पुरञ्जनगाण्ठिं हतवन्तः ।एतदनन्तरं तत्र दङ्गाः अभवन् । निर्दोषान् आदिवासिनः शिक्षां, स्वास्थ्यसेवां, धनलोभं दर्शयित्वा ख्रिस्तधर्मे धर्मपरिवर्तनं कारयन्ति स्म, अतः हिन्दुभिः धर्मपरिवर्तनं कृतवन्तः हिन्दवः, मिशनरीजनाः च चर्चान् आक्रमितवन्तः ।स्वामी लक्ष्मणानन्दस्य आशङ्कां जिल्ला आरक्षकप्रशासनं गुरुत्वं न दत्तं, परन्तु राज्य आरक्षकप्रशासनं घटनायाः किञ्चित्कालानन्तरं एतत् माओवादीनां कार्यम् इति अवदत् । एतत् तस्मिन् समये चर्चितं समाचारपत्रं अभवत् ।

हत्यायाः अनुराले

जन्माष्टमी-सन्ध्यायां जनानां समूहः मारणास्त्राणि धृत्वा जलेशपेटा-आश्रमं प्रविश्य स्वामी लक्ष्मणानान्दं तस्य सहकारिणश्च हतवन्तः । एतत् घटिष्यति इति स्वामी लक्ष्मणानान्दः आशङ्क्य पूर्वमेव जिल्ला-प्रशासनं ज्ञापितवान् आसीत् । जिल्ला-प्रशासनं यदि सम्यक् पदक्षेपं न कृतवत्, तर्हि यः समूहः प्रविश्य एतादृशीं हत्यां कृतवान्, ते माओवादिनः इति राज्य-पुलिस-प्रशासन-पक्षतः सहसा घोषयित्वा । एतत् तु भिन्नं कथं यत् सङ्घ-परिवारः एतत् हत्याकाण्डं माओवादिभिः न घटितम् इति दृढतया वदन् आसीत्, तदा माओवादिनां नाम्ना परस्पर-विरोधीनि विवृतयः गणमाध्यमेषु बहिर्गन्तुं प्रवृत्ताः । भूमिगत-माओवादी-सङ्गठन-पी.एल.जी.ए. (P.L.G.A) नाम्ना वितर्यमाणेषु एकस्मिन् प्रचार-पत्रे (Leaflet) एतत् सङ्गठनं स्वामी लक्ष्मणानान्दं मृत्युदण्डं दत्तवान् अस्ति इति वदन् आसीत् । [१], एतत् सङ्गठनस्य नाम्ना बद्धेषु ब्यानरेषु लिखितम् आसीत् यत् 'पूजनीय-श्री-लक्ष्मणानान्द-सरस्वतीनां हत्यायाः पृष्ठे अस्माकं हस्तः नास्ति ।' [२]. वास्तविक-हत्याकारिणां सन्धानं प्राप्तुं अधिकात् अधिकं जटिलं जातम् आसीत् । [३].

तदन्तः

तदनु तत्क्षणं जिला एस.पी. इत्यस्य निलम्बनम् अभवत् । राज्यसर्वकारः उभयोः घटनायोः अन्वेषणार्थं तस्मिन् वर्षे सितम्बर-मासस्य ३ दिनाङ्के न्यायमूर्त्तिं शरतचन्द्रमहापात्रं स्वीकृत्य एकसदस्यीयम् अन्वेषणायोगं स्थापितवान् । न्यायमूर्त्तिः महापात्रः अक्टोबर-मासस्य ३० दिनाङ्के अन्वेषणम् आरब्धवान् । आयोगेन २१३ उपवेशनानि कृतानि तथा २००९ जून-मासस्य ३० दिनाङ्के सर्वकाराय स्वस्य मध्यवर्षीयं प्रतिवेदनं प्रदत्तम् । एतस्मिन् मध्ये अस्य आयोगस्य कार्यकालः ८ वारं वर्धितः आसीत् । स्वामी लक्ष्मनानन्दसरस्वती-हत्या-प्रकरणं तथा एतत्-पश्चात्-हिंसा-काण्डस्य अन्वेषणार्थं न्यायमूर्त्तिं ए.एस. नायडूमहोदयं आयोगस्य अध्यक्षत्वेन पश्चात् सर्वकारः नियुक्तवान् । न्यायमूर्त्तेः महापात्रस्य गत २०१२ मे-मासस्य १२ दिनाङ्के निधनम् अभवत्, अतः अन्वेषण-प्रक्रिया मध्ये एव स्थगिता अभवत् । न्यायमूर्त्तेः महापात्रस्य आयोगाय ५५७ शपथपत्राणि प्राप्तानि आसन्, यत्र ६५ सर्वकारीयसाक्षिभिः सह १४३ गैर-सर्वकारीयसाक्षिणः स्वसाक्ष्यं दत्तवन्तः । [४].

अभियुक्तः

स्वामी लक्ष्मणानन्दसरस्वतीहत्याकाण्डस्य मुख्यः अभियुक्तः कथ्यमानः सव्यसाची पाण्डा २०१४ जुलै १८ दिनाङ्के ब्रह्मपुरात् गृहीतः अभवत् । [4, कन्धमालदङ्गाप्रकरणे आवेदकः फादर् थोमस चाला इत्यस्य पक्षतः दर्शितम् आसीत् यत् कन्धमालस्य परिवर्ते कटकस्य ट्रायल् कोर्ट् मध्ये एतस्य प्रकरणस्य श्रवणं क्रियताम् इति । आवेदनस्य श्रवणं कृत्वा माननीयः हाईकोर्टः कटके एतस्य प्रकरणस्य श्रवणं कर्तुं निर्देशं दत्तवान् आसीत् । कन्धमालदङ्गाप्रकरणे हाईकोर्टः पूर्वं द्वौ अभियुक्तौ यथाक्रमं दिलु महांतिं च मङ्गुळु बेहरां च सर्तमूलकं जामिनं दत्तवान् आसीत् । अभियुक्तः दिलु महांति २०११ वर्षे गृहीतः अभवत् यदा तु मङ्गुळु बेहरा २००९ वर्षे गृहीतः अभवत् ।