कुक्कुटी
|
Ayam betina.jpg एका कुक्कुटी (A hen) | |
| वैज्ञानिकं वर्गीकरणम् | |
|---|---|
| प्रजातिः | Gallus gallus domesticus[१] |
| आहारः | सर्वाहारी (धान्यानि, कीटाः) |
| लक्षणानि | |
| प्रमुखं कार्यम् | अण्डदानम् (Egg-laying) |
| पुंलिङ्गः | कुक्कुटः (Rooster) |
कुक्कुटी (आङ्ग्ल: Hen) इति कुक्कुटस्य (Rooster/Chicken) स्त्रीलिङ्गः पक्षी अस्ति। अयं विश्वस्य सर्वाधिकसामान्यः पालितपक्षी (domestic bird) अस्ति। कुक्कुटी मुख्यतया अण्डदानस्य (for laying eggs) कृते प्रसिद्धा अस्ति, तथा च तस्याः मासं भोजनरूपेण उपयुज्यते।
कुक्कुट्याः पालनं "कुक्कुटपालनम्" (poultry farming) इति कथ्यते। सा ग्रामेषु तथा नगरेषु अपि गृहाणां पृष्ठभागे पाल्यते। कुक्कुट्याः जीवनं मानवैः सह घनिष्ठतया सम्बद्धम् अस्ति।
शारीरिकी संरचना
[सम्पादयतु]कुक्कुटी स्वस्य पुंलिङ्गात्, कुक्कुटात्, आकारेण तथा वर्णेन किञ्चित् भिन्ना भवति।
- शिखा (Comb): कुक्कुट्याः शिरसि स्थिता रक्ता शिखा कुक्कुटस्य अपेक्षाया लघुतरा भवति।
- वर्णः: यद्यपि कुक्कुटाः बहुवर्णिनः भवन्ति, तथापि कुक्कुट्यः प्रायः शुभ्र-कृष्ण-भूवर्णीयाः च भवन्ति।
- स्वभावः: सा सामान्यतया शान्तस्वभावस्य भवति तथा च स्व-अण्डानां शावकानां (chicks) च रक्षणे अत्यन्तं सचेतना भवति।
मानवैः सह सम्बन्धः
[सम्पादयतु]कुक्कुटी मानवसभ्यतायाः कृते एकः महत्त्वपूर्णः भोजनस्रोतः अस्ति।
- अण्डदानम्: कुक्कुट्याः प्रमुखं कार्यम् अण्डदानम् अस्ति। तस्याः अण्डानि विश्वे प्रोटीन-तत्त्वस्य मुख्यस्रोतः सन्ति।[२]
- मांसम्: कुक्कुट्याः तथा कुक्कुटस्य मांसं 'कुक्कुटमांसम्' (chicken meat) इति कथ्यते, यत् विश्वे अत्यधिकं खाद्यते।
- गृहपालनम्: सहस्रेभ्यः वर्षेभ्यः मनुष्याः कुक्कुटीं पालन्ति। अस्याः पालनं सरलम् अस्ति।
कुक्कुटः तथा कुक्कुटी
[सम्पादयतु]- कुक्कुटः (Rooster): पुंलिङ्गः पक्षी, यः प्रभाते 'कुक्-कु-डू' इति उच्चस्वरेण शब्दं करोति।
- कुक्कुटी (Hen): स्त्रीलिङ्गः पक्षी, या अण्डानि ददाति।
- कुक्कुटशावकः (Chick): तयोः शिशुः।