कृष्णशास्त्री चिपलुणकर:

कृष्ण शास्त्री चिपलुंकर

कृष्णशास्त्री चिपळुणकर: ( 1824 - 1878 ) मराठीसाहित्यकार: तथा समाजसेवक: आसीत् |

एकोनविशंत्या: शताब्द्या: मध्यभागे मराठीभाषायाः गुणवत्तापूर्णपद्यरचनाभिः अलङ्कृतवन्तः तेषु कृष्णशास्त्री चिपळूणकर: इति एक: मन्यन्ते। पुणेनगरस्य संस्कृतपाठशालायां अध्ययनं कृतवान् पश्चात् पुणेमहाविद्यालयत: आड़्गलभाषाया: शिक्षां समापितवान्, १८५२ तमे वर्षे अनुवादकरूपेण सर्वकारसेवायां सम्मिलितः । तस्मिन् एव वर्षे सः 'सुकरातस्य जीवनी' इति अनुवादितं पुस्तकं लिखितवान् । तदनन्तरं सः पुणे पाठशालायां सहायकप्रोफेसरः, दक्षिणपुरस्कारसमितेः सचिवः, पूनाप्रशिक्षणमहाविद्यालयस्य प्राचार्यः, नेटिव्ह प्रेस -पत्रिकायाः रिपोर्टरः इत्यादिषु पदेषु कार्यं कृतवान् । यदा तस्य क्षेत्रकार्यं प्रचलति स्म तदा सः विविधप्रकारस्य पुस्तकस्य अपि लेखनं कृतवान् । तेन लिखितेषु पुस्तकेषु १८५५ तमे वर्षे प्रकाशितं 'अर्थशास्त्रपरिभाषा प्रथमाध्यायः' इति पुस्तकं महत्त्वपूर्णम् अस्ति । एतत् पुस्तकं जॉन् स्टुअर्ट मिल इत्यस्य 'राजनैतिक अर्थव्यवस्थायाः सिद्धान्ताः' इति पुस्तकस्य अनुवाद: अस्ति | एतत् पुस्तकं मिल महोदयस्य पुस्तकस्य एकस्य एव अध्यायस्य अनुवादः अस्ति । शास्त्रिण: १८५६ तमे वर्षे द्वितीयप्रकरणस्य अपि अनुवादं कृतवान् आसीत्, परन्तु तस्य प्रकाशनं न अभवत् । अस्मिन् ग्रन्थे तस्य अनुवादकौशलं प्रदर्शितम् ।

तस्य एतत् गुणं प्रदर्शयति ‘अनेकविद्यामूलत्वसङ्घः’ इति पुस्तकं यत् १८६१ तमे वर्षे प्रकाशितम् । अस्मिन् ग्रन्थे रसायनशास्त्रं , ज्योतिषशास्त्रं, गणितं, साहित्यं, कला, राजनीतिः इत्यादयः अनेकविषयाणां सूचनाः प्रदत्ताः आसन् ।

कृष्णशास्त्री इत्यनेन १८६५ तमे वर्षे 'पदरत्नावली' इति पुस्तकं प्रकाशितम् । अस्य ग्रन्थस्य मेघदूत: , अन्योक्तिककलापः, विद्याप्रशंसा , प्रश्नोत्तरावली, विलाप: इत्यादयः पञ्च अध्यायाः कालिदास:, भवभूति:, विल्हन:, जगन्नाथराय: इत्यादीनां अत्यन्तं रोचकपूर्णं प्राचीनानां च कविनां कृतीनां आधारेण लिखिताः आसन्। ग्रन्थे भावात्मकानां मर्मस्पर्शीनां च कथानां श्लोकाः, आर्यस्य, साक्यस्य, डिण्ड्यायाः च कथाः सन्ति ।

यदा कृष्णशास्त्री चिपळूणकरः अस्मिन् कार्ये तस्य अनुवादलेखनकार्यं च कुर्वन् आसीत्, तदा सः किञ्चित्कालं यावत् 'विचारलहरी', 'मराठीशालापत्रक': इति पत्रिकाणां सम्पादनं अपि कृतवान् ।

कृष्णशास्त्री चिपळूणकरस्य साहित्यिक: कृतय:

• विचारस्य तरङ्गः (१८५२) २.
• सुकरातस्य जीवनी (१८५२) २.
• अर्थशास्त्रस्य परिभाषा (१८५५) २.
• संस्कृतभाषायाः लघुव्याकरणम् (१८५९)
• पद्यारत्नावली (१८६५) २.
• अरबीभाषायां सूराः चमत्काराः च (१९६१)