जानकीमन्दिरम्, नेपालदेशः

विकिपीडिया, कश्चन स्वतन्त्रः विश्वकोशः

फलकम्:सीता समग्रइयं पृष्ठः हिंदूसीतादेव्या सम्बंधिता अस्ति ।

जानकीमन्दिरं नेपालदेशस्य जनकपुरस्य केन्द्रे स्थितं हिन्दुमन्दिरं ऐतिहासिकस्थलं च अस्ति | अयम् मन्दिरम् सीतायाः समर्पिता अस्ति ।मन्दिरस्य वास्तुकला हिन्दु- राजपूतवास्तुकला अस्ति , नेपाले राजपूतवास्तुकलायां महत्त्वपूर्णम् उदहरणम् अस्ति, जनकपुरधाम् इति नाम्ना अपि प्रसिद्धम् अस्ति | अस्य मन्दिरस्य क्षेत्रफलं ४,८६० वर्गफीट् अस्ति । अस्य निर्माणं १८९५ तमे वर्षे आरब्धम्, १९११ तमे वर्षे सम्पन्नम् । ^[१] मन्दिरसङ्कुलस्य अन्तः परितः च ११५ सरोवराणि, तडागाः च सन्ति । येषु गङ्गसागरः, परशुरामकुण्डः, धनुषसागरः च पवित्रतमाः इति मन्यन्ते । ^[२]

इतिहासः

[सम्पादयतु]

मध्यभारतस्य टीकमगढस्य राज्ञी वृषभानुकुमारी इत्यनेन १९११ ई. तमे वर्षे जानकीमन्दिरस्य निर्माणं कृतम् | तस्य निर्माणे तस्मिन् समये नवलक्षरूप्यकाणां व्ययः अभवत् । अस्य कारणात् स्थानीयजनाः नौलखामन्दिरम् इति अपि वदन्ति ।

१६५७ तमे वर्षे अत्र सीतादेव्याः सुवर्णप्रतिमा प्राप्ता । आख्यायिकानुसारं विवाहात् पूर्वं सीता अत्रैव निवसति स्म । कथ्यते यत् एतत् स्थानम् एकेन बैरागिना शूरकीषोरदासेन आविष्कृतम्, यः सीतायाः प्रतिमाम् अवाप्तवान् । वस्तुतः शूरकिशोरदास बैरागी आधुनिकजनकपुरस्य संस्थापकः अपि आसीत् । अयं साधुः सीतापूजया (सीताउपनिषत् इति अपि प्रसिद्धः) ज्ञानं प्रदत्तवान् । अस्मिन् एव स्थाने राजा जनकः शिवधनुषः ध्यानं कृतवान् इति विश्वासः अस्ति । सम्प्रति अस्मिन् मन्दिरे रामानन्दी सम्प्रदायस्य बैरागीसाधूनां प्रधानता वर्तते, यस्य महन्तः श्री रामतापेश्वरदासवैष्णवजी अस्ति ।