तेनज़िङ्ग् नोर्गे

 

तेनज़िङ्ग् नोर्गे शेर्पा (मे १९४९-मे ९,१९८६) तस्य जन्मनाम नाम्ग्याल् वाङ्ग्दी ख्याताः नेपाली-भारतीय--पर्वतारोही आसीत्। १९५३ तमे वर्षे मे-मासस्य २९ दिनाङ्के, सः एड्मण्ड् हिलरी च, 1953 तमे वर्षे ब्रिटिश्-मौ ण्ट् एवेरेस्ट्-अभियानस्य भागत्वेन देवगिरी शिखरम् (एवेरेस्ट् पर्वत) प्राप्तवन्तौ इति प्रथमं दृढीकृतं। विंशति शताब्द्याः प्रभावशालिषु शत जनेषु अन्यतमः नोर्गे इति टाइम पत्रिकायाः नामकरणं कृतम्। 

हिमालयस्य पर्वतारोहणसंस्थायां नोर्गे-इत्यस्य प्रतिमा अस्ति।हिमालय पर्वतारोहण संस्थान दार्जीलिङ

देवगिरी शिखरम्

नोर्गे इत्ययं 20 वयसि एवरेस्ट-यात्रायां भागं ग्रहीतुं प्रथमं अवसरम् अवाप्नोत्, यदा एरिक शिप्टन् इत्येषः 1935 तमे वर्षे ब्रिटिश्-माउण्ट एभरेष्ट इति अन्वेषण-अभियानं संयोजयन् आसीत्। यदा अन्यौ द्वौ सम्भाव्यदलसदस्यौ चिकित्सा-परीक्षणेषु विफलाः अभवन्, तदा नोर्गे इत्ययं तस्य मित्रेण आङ्ग थार्के इत्यनेन अग्रे नीतः, यः 1933 तमे वर्षे ब्रिटिश-माउण्ट् एवरेस्ट-अभियाने आसीत्। तस्य आकर्षकं हसमुख मुखाकृति शिप्टन् इत्यस्य दृष्टिं आकृष्टं, यः तं धरितुं निश्चितवान्।

1947 तमे वर्षे, नोर्गे एवेरेस्ट्-शिखरस्य असफल-आरोहणप्रयासे भागम् अगृह्णात्। क्यानडा-देशे जातः पर्वतारोही अर्ल् डेन्मन्, आङ्गे दावा शेर्प, नोर्गे च आरोहणस्य प्रयासार्थं अवैधरूपेण टिब्बत-देशं प्रविष्टवन्तौ। परन्तु 22,000 फीट परिमितं (6,700 मी.) तीव्रं प्रभञ्जनम् आपतित्वा तेषां आरोहण समाप्तम्। डेन्मन् पराजयं अङ्गीकृतवान्, तिस्रः अपि परिवृत्त्वा सुरक्षिततया प्रत्यागतवन्त। 1947 तमे वर्षे, नोर्गे प्रथमवारं स्विस्-अभियानस्य नायक अभवत्, यः पतितः गम्भीररूपेण व्रणितः सर्दार् वाङ्गदी नोर्बू इत्यस्य उद्धाराय साहाय्यं कृतवान्। अयं अभियानः नोर्गे दलेन सह पश्चिम-गढ्वाल्-हिमालयस्य 22,769 फीट परिमितं (6,940 मी.) केदारनाथ शिखरस्य मुख्यशिखरं प्राप्नोत्। 1951 तमे वर्षे सः ब्रिटिश्-माउण्ट् एवेरेस्ट्-अन्वेषण-अभियाने सम्मिलितः।

1953 तमे वर्षे तेन्ज़िङ्ग् नोर्गे जान् हण्ट् इत्यस्य अभियाने भागम् अगृह्णात्। तेन्ज़िङ् पूर्वं षट्‍बारं एवेरेस्ट्-शिखरं प्राप्तवान् (तथा हण्ट्-त्रिगुणितं च। दलस्य एकः सदस्यः एड्मण्ड् हिलरी आसीत्, यः क्रिवस्-मध्ये पतितः, परन्तु स्वस्य हिम-कुठारस्य उपयोगेन रज्जुं सुरक्षितं कर्तुं नोर्गे इत्यस्य त्वरित-क्रियया अधस्तन-प्रहारात् रक्षितः। तस्य एतत् रक्षणकार्यात् हिलारी भविष्ये कस्यापि शिखर-आरोहणस्य प्रयासस्य कृते सः आरोहणस्य सहभागिनी इति मन्यन्ते स्म।

1953 तमे वर्षे मार्च्-मासे, अभियान आधारशिबिरस्य स्थापना कृतम्। हिलारी 1975 तमे वर्षे 5 मार्च् 1953 तमे दिने काष्ठमण्डपनगरे नोर्गे-इत्यनेन प्रथम-मेलनस्य विषये अलिखत्। तेन्जिङ् नोर्गे इति पुरुषं द्रष्टुमहं अतिवाञ्छितवान्। स्विट्जर्लैण्डदेशीययात्रायाः द्वाभ्यां महान्भिः प्रयत्नाभ्यां पूर्वं स एव प्रसिद्धिः अत्यधिकं प्रभावोत्पादिनी आसीत्। तेन्जिङ् वस्तुतः तादृश एव दृश्यते स्म—सर्वेभ्यः शेरपजनात् अधिकः, सः अतीव बलवान् च सक्रियश्च आसीत्; तस्य दीप्तिमान् स्मितं मनोहरं च आसीत्; सः अस्माकं प्रश्नानां याचनानां च प्रति अतीव धैर्यशीलः आसीत्। पूर्वसिद्धयः तस्मै महतीं शारीरिकविश्वासं प्रदत्तवन्तः। मम मन्ये तदा अपि सः अन्तिमाक्रमणदलस्य सदस्यः भविष्यति इति अपेक्षितवान्। किन्तु एकं सन्देशः स्पष्टतया प्रकटितः—तेन्जिङस्य स्वव्यक्तिगतं महत्त्वाकाङ्क्षा या आसीत्, सा मया दृष्टेषु सर्वेषु शेरपेषु अधिका आसीत्।

मन्दगत्या कार्यं कुर्वन्, अभियानेन दक्षिणकोले 25,900 फीट परिमितौ (7,900 मी.) तेषां उपान्त्य-शिबिरं स्थापितम्। दिनाङ्के, टाम् बौर्डिलन् तथा चार्ल्स इवान्स च आरोहणार्थं प्रयतन्ते स्म, परन्तु यदा इवान्स् इत्यस्य प्राणवायु-व्यवस्था विफलतां प्राप्नोत् तदा पुनरावर्तितवन्तौ। शिखरस्य 300 फीटपरिमितं (91 मी.) ऊर्ध्व दक्षिणशिखरसम्मेलनं प्राप्तवन्तौ युगलं। ततः हण्ट् इत्ययं नोर्गे तथा हिलरी इत्येतौ शिखरसम्मेलनाय गन्तुं निर्देशितवान्।

दक्षिणकोल् इत्यत्र दिनद्वयं यावत् हिमः वायुः च युगलं धारयन्ति स्म। ते मे 28 दिनाङ्के आङ्ग् नैमा, आल्फ्रेड् ग्रेगरी, जार्ज् लोव् इत्येतैः सह त्रयं समर्थयन् प्रस्थितवन्तः। नोर्गे तथा हिलरी मे 28 दिनाङ्के 27,900 फीटपरिमितौ (8,500 मी.) तम् तम् तम् तम् आश्रयं स्थापितवन्तः, यदा तेषां समर्थकाः पर्वतः अधोमुखं प्रत्यागताः। अपराह्णे, हिलरी, तम्बुः बहिः तस्य पादत्राणानि घनीभूतानि इति ज्ञातवती। सः तान् उष्णं कर्तुं घण्टा-द्वयं व्यतितवान्, ततः पूर्वं सः तेन्जिङ्ग् इत्यनेन सह 30 पौण्ड् (14 किलो) युक्तान् वेष्टनं कृत्वा अन्तिमारोहणं कर्तुं प्रायतत। आरोहणस्य अन्तिमभागे 40 फीटे (१२ मी.) शिलामुखम् आसीत्, यस्य नाम इतपरं "हिलरी स्टेप" इति अभवत्। हिलारी शिलाभित्त्याः हिमस्य च मध्ये मुखस्य विच्छेदस्य मार्गस्य विच्छेदनं कर्तुं उपायम् अपश्यत्, नार्गे च तत् अनुवर्तत।

ततः परं निम्नलिखितः प्रयासः अपेक्षाकृतः सरलः आसीत्। ते एवेरेस्ट्-शिखरं 29,028 फीटपरिमितं (8,848 मी.) प्रातः 11:30 समये प्राप्तवन्तौ। यथा हिलरी उक्तवती, "दृढ-हिमस् हिम-अक्षस्य कतिपयानि अधिकानि, वयं च उपरि स्थितवन्तः" इति। 

सर् एड्मण्ड् हिलरी तेनज़िङ्ग् नोर्गे इत्येनं अभिवादनं करोति, प्रायः १९७९ तमे वर्षे।

तदनन्तरं, नोर्गे नेपाल-भारते च महतीं प्रशंसां प्राप्नोत्। हिलारी हण्ट् च राज्ञी एलिजाबेथ द्वितीयया इत्यनेन नाइट् इति उपाधिं प्राप्तवन्तौ, नोर्गे इत्ययं अभियानस्य प्रयत्नानां कृते जर्ज-पदकम् अवाप्नोत्। भारतस्य प्रधानमन्त्रिणः जवाहरलाल् नेहरू वर्यः नोर्गे-इत्यस्य नैट्-उपाधिं दातुं अनुमतिं निराकरोत् इति सूचितम् अस्ति।

“	It has been a long road ... From a mountain coolie, a bearer of loads, to a wearer of a coat with rows of medals who is carried about in planes and worries about income tax.	”
—Tenzing Norgay

मे (शिखरात् शिखरं प्रति आरोहणम्)