नरनाथ आचार्य

पण्डित, कविराज नरनाथ आचार्य
जन्म	वि.सं १९६२ चैत्र १९ तनहुँ, नेपाल
मृत्युः	वि.सं २०४५ वैशाख २५ (८२ वर्ष) काठमाडौँ, नेपाल
निवासः	तनहुँ, नेपाल
देशीयता	नेपाली
शिक्षणम्	संस्कृतव्याकरणमध्यमा, आयुर्वेदशास्त्री
वृत्तिः	कविराज (आयुर्वेद चिकित्सक), कृषि, लेखन
Notable work	आदिकवि भानुभक्त आचार्यको सच्चा जीवनचरित्र
भार्या(ः)	गङ्गामाया देवी
अपत्यानि	भोजराज, हरिमाया, शिवराज,साम्बराज, विश्वराज, जयराज, विजयराज, सोमराज
पितरौ	लोकनाथ आचार्य तथा यशोदादेवी

पण्डीत कविराज नरनाथ आचार्य (१९०६–१९८८) नेपाली पण्डितः (संस्कृतविद्वान्), कविराजः (आयुर्वेदिकवैद्यः) संस्कृतनेपालीभाषायाः लेखकः च आसीत् । १९६० तमे वर्षे प्रथमवारं प्रकाशितस्य प्रपितामहस्य कविस्य भानुभक्ताचार्यस्य जीवनवृत्तस्य कृते सः प्रसिद्धः अस्ति ।

भानुभक्तस्य प्रथमजीवनकारस्य मोतीरामभट्टस्य (१८६६–१८९६) जीवनवृत्तान्तस्य अनन्तरं तस्य भानुभक्तस्य जीवनवृत्तान्तः आगतवान् । भानुभक्तस्य कृतीनां विस्तारं कृत्वा प्रथमवारं कविस्य बहूनां कृतीनां प्रकाशनं कृतवान् । भानुभक्तस्य पत्राणां ऐतिहासिकप्रतिरूपं तेन प्रथमवारं प्रकाशितम् आसीत्।

प्रारम्भिक जीवन

नारानाथ आचार्यस्य जन्म १९०६ तमे वर्षे एप्रिलमासस्य १ दिनाङ्के अभवत् यदा तस्य पिता लोकनाथ आचार्यः (१८७०–१९०७) पूर्वीनेपालदेशस्य तप्लेजुङ्गनगरे दूरं सर्वकारीयकार्यालये लिपिकरूपेण कार्यं कुर्वन् आसीत् किन्तु तस्य मृत्युः बनारसनगरे अभवत् यत्र सः माघमासस्य प्रथमदिनस्य अवसरे यदा सूर्यः मकरस्य गृहे गच्छति स्म तदा सः पवित्रगङ्गायां स्नानार्थं गतः आसीत्, १९०७ । यत् संयोगेन तस्मिन् वर्षे चन्द्रसूर्यग्रहणं विना सोमवासरे आसीत्। भारतस्य सर्वेभ्यः तीर्थयात्रिकाः आसन्, अतिसङ्कीर्णं नगरं मलिनम् आसीत्, लोकनाथः हैजां गृहीत्वा तया मृतः अभवत् ।

पाणिग्रहणम्

आचार्यस्य विवाहः १९ वर्षे १९२५ तमे वर्षे फेब्रुवरी-मासस्य २५ दिनाङ्के गङ्गमायादेवी (वाग्ले) इत्यनेन सह अभवत्, या तस्मिन् समये केवलं नववर्षीयायाः आसीत् । सः अध्ययनं निरन्तरं कृत्वा १९२७ तमे वर्षे फेब्रुवरीमासे बनारसं गत्वा संस्कृतव्याकरणस्य मध्यामा (अन्तरम्) परीक्षां उत्तीर्णः अभवत् । ततः सः हिन्दुज्योतिषशास्त्रम् अपि अध्येतुं काठमाण्डौ गतः । परन्तु तदा सर्वकारेण सिहराचौकगोर्खानगरस्य लङ्गडीनगरे प्राथमिकविद्यालयः उद्घाटितः तदा तस्य साक्षात्कारः कृतः, गृहे एव नियुक्तिपत्रं प्राप्स्यति इति च उक्तम्। परन्तु तदा तस्य कार्ये सम्मिलितुं कतिपयेभ्यः दिनेभ्यः पूर्वमेव तस्य माता मृता । तस्य दुर्बलस्वास्थ्यस्य कारणात् सः अध्यापनं निरन्तरं कर्तुं न शक्तवान् । सः गृहम् आगत्य १९३० तमे वर्षे डिसेम्बरमासे कार्यं त्यक्तवान् ।

आयुर्वेदिक वैद्य

सः काठमाण्डौ आयुर्वेदस्य अध्ययनं कर्तुं निश्चयं कृत्वा १९३१ तमे वर्षे स्नातकपदवीं प्राप्य तस्मिन् स्नातकोत्तरपदवीं (आचार्यम्) अध्ययनं कुर्वन् आसीत् । परन्तु १९३३ तमे वर्षे आरम्भे सर्वकारेण नारानाथस्य गृहस्य समीपे एव स्थिते तनहू-नगरस्य जिलामुख्यालये बन्दीपुरे आयुर्वेदिक-औषधालयं उद्घाटयितुं निर्णयः कृतः, अतः १९३३ तमे वर्षे मे-मासस्य १४ दिनाङ्के बन्दीपुर-नगरे स्वस्य पदस्थानम् अगच्छत् ।ततः तस्य स्थानान्तरणं तरकुघाट (१९४७), म्याग्देय (१९५०), श्यामघा (१९५२), १९५२ इत्यादिषु अनेकेषु स्थानेषु अभवत् । म्याग्देय (1956), मनकामना (1959), म्याग्देय (1959), जपगदी, पल्पा (1960) तथा तुहुरे पासल (1961)। १९७३ तमे वर्षे सः निवृत्तः अभवत् ।

कार्यम्

तस्य अन्ये प्रकाशिताः पुस्तकाः अधः सूचीबद्धाः सन्ति ।

• वधुरक्षा (नेपाली: वधूरक्षा) (पुत्रीणां रक्षणे), सत्यहरिश्चन्द्रकथा तथा सुभाषितसंग्रह (सत्य हरिश्चान्द्रकथा तथा सुभाषितसंग्रह) (एकस्मिन् पुस्तके, १९५९)
• नेपाली: आदिकवि कविसम्राट भानुभक्त आचार्यस्य सच्चा जीवन चरित्रम् (प्रथम संस्करणः 1960, द्वितीय संस्करण 1979)
• लक्षहोम यज्याको वर्णनः (नेपाली: लक्षहोम यज्ञ वर्णनम्) (१९६१)
• लक्षहुतिपञ्चदशी (प्रथम एवं द्वितीय संस्करण, 1976)
• कविता संग्रह (नेपाली: 'कविता संग्रह'; 1983)