सामग्री पर जाएँ

नेपालदेशस्य प्रदेशाः

विकिपीडिया, कश्चन स्वतन्त्रः विश्वकोशः

  

नेपालस्य प्रदेशाः नेपालस्य संविधानस्य २०७२स्य अनुसूची ४ इत्यस्य अनुसारं विक्रम सम्वत् २०७२ आश्विन ३ गतौ निर्मिताः नवीनाः राज्यसंरचनाः सन्ति। नेपालस्य विद्यमाना मण्डलानां समूहीकरणेन सप्तप्रान्ताः निर्मिताः । सप्तप्रान्तानां वर्तमानव्यवस्था पूर्वव्यवस्थायाः स्थाने नेपालम् १४ क्षेत्रेषु पञ्चविकासक्षेत्रेषु च विभक्तः आसीत् |

इतिहास

[सम्पादयतु]

विक्रमस्य २०१३ तमस्य वर्षस्य पौष मासस्य ९ गतौ नेपालस्य प्रशासनिकविभागानाम् पुनर्गठनार्थं समितिः गठितम् आसित्। तत्समितिः सप्ताहद्वयेन अन्तः सर्वकाराय स्वप्रतिवेदनं प्रदत्तवान् । नेपालस्य जिलाप्रशासनपुनर्गठनविषये प्रतिवेदनानुसारं, २०१३ तमे वर्षे देशः प्रथमवारं सप्तक्षेत्रेषु विभक्तः अभवत् ।

  1. अरुण क्षेत्र
  2. जनकपुर क्षेत्र
  3. काठमाडौँ क्षेत्र
  4. गण्डकी क्षेत्र
  5. कपिलवस्तु क्षेत्र
  6. कर्णाली क्षेत्र
  7. महाकाली क्षेत्र

वि.सं. २०१८ तमे वर्षे सर्वे प्रदेशाः विघटित्वा देशस्य पुनर्गठनं ७५ मण्डलेषु अभवत्, येषां विभक्तिः अपि १४ क्षेत्रेषु विभक्तम् । सम्वत् २०२८ तमे वर्षे सर्वेषां १४ क्षेत्राणां वर्गीकरणं ४ विकासप्रदेशेषु अनन्तरं सम्वत् २०३८ तमे वर्षे तेषां पुनर्गठनं निम्नलिखित ५ विकासक्षेत्रेषु अभवत् ।

  1. पूर्वाञ्चल विकास क्षेत्र
  2. मध्यमाञ्चल विकास क्षेत्र
  3. पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र
  4. मध्य-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र
  5. सुदूर-पश्चिमाञ्चल विकास क्षेत्र

नेपालस्य प्रदेशाणां निर्माणं नेपालस्य संविधानस्य २०७२स्य अनुसूची ४ इत्यस्य अनुसारं कृतम् आसीत् । विद्यमानमण्डलानां समूहीकरणेन सप्तप्रान्ताः निर्मिताः । नवलपरासी, रुकुम इति मण्डलद्वयं भिन्नं प्रान्तद्वये विभक्तम् । प्रत्येकस्मिन् मण्डले स्थानीयस्तरस्य रूपेण पालिकाः सन्ति । नेपाले ६ महानगराणि, ११ उपमहानगराणि, २७६ नगरपालिकाः, ४६० ग्रामीणनगरपालिकाः च सन्ति । सप्तप्रान्तानां वर्तमानव्यवस्था पूर्वव्यवस्थायाः स्थाने आसीत् यस्मिन् नेपालः १४ प्रशासनिकक्षेत्रेषु पञ्चविकासक्षेत्रेषु च विभक्तः आसीत् ।

फाल्गुण २०७३ तमे वर्षे नेपालसर्वकारेण सप्तप्रान्तानां अस्थायीराजधानी इति घोषितम् । संविधानस्य अनुच्छेदः २९५(२) अनुसारं सम्बन्धितप्रान्तस्य विधायिकायाः द्वितीयतृतीयांशमतेन कस्यचित् प्रान्तस्य स्थायीनाम निर्धारितं भवति स्म

सर्वकारः

[सम्पादयतु]

संविधानेन कानूनानुसारं च प्रदेशस्य कार्यकारी अधिकारः प्रान्तीयमन्त्रिपरिषदमध्ये निहितं भवति । सङ्कटकलीन उत यदा संघीयनियमः प्रवर्तते तदा प्रदेशीयकार्यकार्याः अभावे प्रदेशप्रमुखः प्रदेशस्य कार्यकारीशक्तयोः प्रयोगं करिष्यति। प्रत्येकं प्रदेशे संघीयसर्वकारस्य प्रतिनिधिरूपेण औपचारिकः प्रमुखः भवति । राष्ट्रपतिः प्रत्येकं प्रदेशस्य कृते प्रदेशप्रमुखं नियुक्तं कुर्वन्ति । [१] प्रदेशप्रमुखः संविधानेन वा विधीद्वारा वा निर्दिष्टानां अधिकारानां कर्तव्यानां च प्रयोगं करोति । प्रदेशसभायां बहुमत प्राप्त संसदीयदलस्य नेता मुख्यमन्त्रीरूपेण नियुक्तः भविष्यति, मुख्यमन्त्रीण अध्यक्षतायां मन्त्रिपरिषदः निर्माणं भविष्यति इति प्रावधानम् विद्यते।

संसदीय सभा

[सम्पादयतु]

प्रदेशसभा सप्तप्रदेशेषु प्रत्येकस्य एकसदनीय प्रदेशसभा अस्ति । प्रदेशसभायाः सदस्यानां कार्यकालः पञ्चवर्षं भवति, यत्र पूर्वमेव विघटितः अस्ति तत्रैव विहाय ।

प्रत्येकस्य निर्वाचनक्षेत्रस्य अभ्यर्थिनः राजनैतिकदलैः चिताः भवन्ति अथवा स्वतन्त्र अभ्यर्थीरूपेण स्पर्धां कुर्वन्ति । प्रत्येकं निर्वाचनक्षेत्रे "यत् सर्वाधिक मतं आनयति तत् निर्वाचितं भवति" इति निर्वाचनव्यवस्थायाः अन्तर्गतं एकं सदस्यं निर्वाचयति । यतो हि नेपाले समानान्तरमतदानव्यवस्थायाः उपयोगः भवति, मतदातारः दलसूची समानुपातिकप्रतिनिधित्वात् सदस्यानां चयनार्थं अन्यं एक मतपत्रंमध्ये मतदानं कुर्वन्ति। वर्तमानसंविधानं निर्धारितं यत् ६० प्रतिशतं सदस्यानां "यत् सर्वाधिक मतं आनयति तत् निर्वाचितं भवति" निर्वाचनव्यवस्थायाः माध्यमेन, उत ४० प्रतिशतं च दल-आधारित-समानुपातिक-प्रतिनिधित्व-व्यवस्थायाः माध्यमेन निर्वाचितः भवितुमर्हति। प्रत्येकं दलात् निर्वाचितानाम् सदस्यानां कुलसङ्ख्यायाः एकतृतीयभागः महिलाः भवितुमर्हन्ति, यदि च कुलसदस्यानां तृतीयभागः निर्वाचितः न भवितुम् अर्हति तर्हि ये दलाः एतत् सुनिश्चितं कर्तुं न शक्नुवन्ति, तेषां दलानाम् समानुपातिकप्रतिनिधित्वद्वारा कुलमहिलसङ्ख्यायाः एकतृतीयभागं निर्वाचितव्यम् इति नियमः [२]

निर्वाचनानन्तरं समग्रबहुमतेन (अन्येभ्यः सर्वेभ्यः दलेभ्यः अधिकानि आसनानि) यस्य दलस्य शासनं भवति । यदि कस्यापि दलस्य निरपेक्षबहुमतं नास्ति तर्हि दलाः गठबन्धनस्य प्रयत्नं कर्तुं शक्नुवन्ति ।

नेपालस्य प्रदेशाणां सूची

[सम्पादयतु]

 

प्रदेश राजधानी प्रदेश प्रमुख मुख्यमन्त्री मण्डलानि क्षेत्रफल जनसङ्ख्या

(वि.सं २०७८)
जनघनत्व

(/किमी२)

निर्वाचन क्षेत्राणि मानचित्र
कोशी विराटनगर परशुराम खापुङ हिक्मतकुमार कार्की भोजपुर, धनकुटा, इलाम, झापा, खोटाङ, मोरङ, ओखलढुङ्गा, पाँचथर, सङ्खुवासभा, सोलुखुम्बु, सुनसरी, ताप्लेजुङ, तेह्रथुम, उदयपुर (जम्मा १४) २५,९०५ किमी२ ४९,६१,४१२ १९२ २८ 100x100अणवः
मधेश जनकपुरधाम सुरेन्द्र लाभ कर्ण कृष्णप्रसाद यादव बारा, पर्सा, रौतहट, सप्तरी, सिराहा,धनुषा, महोत्तरी, सर्लाही (जम्मा ८) ९,६६१ किमी२ ६१,१४,६०० ६३३ ३२ 100x100अणवः
बागमती हेटौँडा दीपकप्रसाद देवकोटा इन्द्रबहादुर बानियाँ सिन्धुली, रामेछाप, दोलखा, काठमाडौँ, ललितपुर, भक्तपुर, काभ्रेपलान्चोक, धादिङ, नुवाकोट, सिन्धुपाल्चोक, रसुवा, मकवानपुर, चितवन (जम्मा १३) २०,३०० किमी२ ६१,१६,८६६ ३०१ ३३ 100x100अणवः
गण्डकी पोखरा डिल्लीराज भट्ट सुरेन्द्रराज पाण्डे गोरखा, तनहुँ, स्याङ्जा, लमजुङ, कास्की, मनाङ, पर्वत, बागलुङ, म्याग्दी, मुस्ताङ, नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पूर्व) (जम्मा ११) २१,५०४ किमी२ २४,६६,४२७ ११५ १८ 100x100अणवः
लुम्बिनी देउखुरी कृष्णबहादुर घर्ती मगर चेतनारायण आचार्य रूपन्देही, कपिलवस्तु, पाल्पा, अर्घाखाँची, गुल्मी, दाङ, प्युठान, रोल्पा, बाँके, बर्दिया, पूर्वी रुकुम, नवलपरासी (बर्दघाट सुस्ता पश्चिम) (जम्मा १२) २२,२८८ किमी२ ५१,२२,०७८ २३० २६ 100x100अणवः
कर्णाली वीरेन्द्रनगर यज्ञराज जोशी यामलाल कँडेल सुर्खेत, सल्यान, दैलेख, जाजरकोट, डोल्पा, जुम्ला, कालिकोट, मुगु, हुम्ला, पश्चिम रुकुम (जम्मा १०) २७,९८४ किमी२ १६,८८,४१२ ६० १२ 100x100अणवः
सुदूरपश्चिम गोदावरी नजिर मियाँ कमलबहादुर शाह कैलाली, डोटी, अछाम, बाजुरा, बझाङ, कञ्चनपुर, डडेल्धुरा, बैतडी, दार्चुला (जम्मा ९) १९,९९९.२८ किमी२ २६,९४,७८३ १३८ १६ 100x100अणवः
नेपाल काठमाडौँ राष्ट्रपति

रामचन्द्र पौडेल
प्रधानमन्त्री

बालेन शाह

७७ १४७,६४१.२८ किमी२ २,९१,६४,५७८ १९८ १६५ निराबन्धः|100x100अणवः

अपि द्रष्टव्यम्

[सम्पादयतु]

सन्दर्भाः

[सम्पादयतु]
  1. ↑ "CA approves ceremonial prez, bicameral legislature". Kanptipur Media Group. 16 September 2015. आह्रियत 8 December 2017.
  2. ↑ "NEPAL: Diluted proportional electoral system". scoop.co.nz. Scoop world. 16 October 2017. आह्रियत 8 December 2017.

बाह्यसूत्राणि

[सम्पादयतु]
"https://sa.wikipedia.org/w/index.php?title=नेपालदेशस्य_प्रदेशाः&oldid=500786" इत्यस्माद् प्रतिप्राप्तम्