प्रभा पन्त

प्रभा पन्त
जन्म	७ जुलाई १९६२ सेला, अल्मोडा, उत्तराखण्डम्, भारतम्
शिक्षणम्	बरेली-महाविद्यालयः (कलास्नातकः, कलास्नातकोत्तरः, शिक्षास्नातकः) कुमाऊँ-विश्वविद्यालयः (विद्यावाचस्पतिः)
शिक्षणस्य स्थितिः	बरेली कॉलेज, कुमाऊँ विश्वविद्यालय
वृत्तिः	शिक्षाविद्, लेखिका, कवयित्री, लोककथाकारा
वृत्तिदाता	मोतीराम-बाबूराम-राजकीय-स्नातकोत्तर-महाविद्यालयः, हल्द्वानी
कृते प्रसिद्धः	कुमाऊँनी-लोककथा-संरक्षणम्, हिन्दीसाहित्यम्, बालसाहित्यम्
शीर्षकम्	प्राध्यापिका तथा विभागाध्यक्षा, हिन्दीविभागः
पुरस्काराः	गजानन-माधव-मुक्तिबोध-पुरस्कारः (२०२२)

प्रभा पन्त (जन्म: ७ जुलाई १९६२) एका भारतीया शिक्षाविद्, लेखिका, कवयित्री, लोककथाकारा च अस्ति। सा उत्तराखण्डस्य हल्द्वानी-नगरे स्थिते मोतीराम-बाबूराम-राजकीय-स्नातकोत्तर-महाविद्यालये प्राध्यापिका हिन्दीविभागस्य अध्यक्षा च वर्तते। पन्त-महोदया कुमाऊँनीभाषा, क्षेत्रीयमौखिकपरम्पराः, हिन्दीगद्यं, बालसाहित्यं च विषयेषु लेखनकार्यं करोति। २०२२ तमे वर्षे, तस्याः 'मेरी प्रतिनिधि कहानियाँ' इति लघुकथासङ्ग्रहाय मध्यप्रदेश-साहित्य-अकादमी-द्वारा सा 'गजानन-माधव-मुक्तिबोध-पुरस्कारेण' सम्मानिता।

प्रारम्भिकजीवनं शिक्षा च

पन्त-महोदयायाः जन्म १९६२ तमस्य वर्षस्य जुलाई-मासस्य ७ दिनाङ्के उत्तराखण्डराज्यस्य अल्मोडामण्डलस्य सेला-ग्रामे अभवत्। मध्यप्रदेश-साहित्य-अकादम्यै प्रत्ते एकस्मिन् साक्षात्कारे पन्त-महोदयया उक्तं यत् अल्मोडाक्षेत्रस्य संस्कृत्या स्थानीयपौराणिककथाभिः च तस्याः प्रारम्भिकं जीवनं गभीरूपेण प्रभावितम्।

सा बरेली-महाविद्यालयात् स्वस्याः उच्चशिक्षां प्राप्तवती, यतः तया १९८२ तमे वर्षे कलास्नातकस्य, १९८४ तमे वर्षे हिन्दीसाहित्ये कलास्नातकोत्तरस्य, १९८५ तमे वर्षे शिक्षास्नातकस्य च उपाधिः प्राप्ता। १९९२ तमे वर्षे सा कुमाऊँ-विश्वविद्यालयात् (नैनीताल) विद्यावाचस्पति-उपाधिं (Ph.D.) प्राप्तवती। तस्याः शोधविषयः "कुमाऊँनी-लोककथासु लोकगाथासु च कथात्मकतत्त्वानां रूपाङ्कनानां च लोककथात्मकमध्ययनम्" आसीत्।

शैक्षणिकं व्यावसायिकं च जीवनम्

पन्त-महोदया मे १९९७ तमे वर्षे पिथौरागढस्य लक्ष्मण-सिंह-महर-राजकीय-स्नातकोत्तर-महाविद्यालये सहायिका-प्राध्यापिकारूपेण स्वस्याः अकादमिकजीवनस्य आरम्भं कृतवती। २००९ तमे वर्षे तस्याः स्थानान्तरणं सह-प्राध्यापिकारूपेण हल्द्वानी-नगरस्य मोतीराम-बाबूराम-राजकीय-स्नातकोत्तर-महाविद्यालये अभवत्। २०१४ तमे वर्षे सा प्राध्यापिका-पदे पदोन्नतिं प्राप्तवती, कालान्तरे सा हिन्दीविभागस्य प्रमुखा सञ्जाता। सा क्षेत्रीयसाहित्यस्य, लोकसंस्कृतेः, नारीवादी-अध्ययनस्य च विषये शोधकार्यं कुर्वतां विद्यावाचस्पति-शोधार्थिनां मार्गदर्शनं कृतवती अस्ति।

सा उत्तराखण्ड-भाषा-संस्थानस्य प्रबन्धन-चयन-समितीनां सदस्या अस्ति। २०१२ तमात् वर्षात् सा हल्द्वानी-नगरे उत्तराखण्ड-आरक्षकबलस्य (पुलिस) महिला-ऐच्छिक-प्रकोष्ठाय परामर्शदात्रीरूपेण अपि कार्यं करोति। पन्त-महोदया क्षेत्रीयसाहित्यिकसम्मेलनेषु भागं गृह्णाति। उदाहरणार्थं, राष्ट्रिय-कुमाऊँनी-भाषा-सम्मेलने तया कुमाऊँनी-स्मारक-साहित्यविषये व्याख्यानं दत्तम्।

साहित्यिकाः कृतयः

पन्त-महोदया हिन्दी-कुमाऊँनी-भाषयोः उभयोः अपि लिखति। सा 'कुमाऊँनी लोक कथा' नामके पुस्तके क्षेत्रीयमौखिकपरम्पराणां सङ्कलनं कृतवती। अस्याः कृतेः आङ्ग्ल-संस्कृत-नेपाली-राजस्थानी-भाषासु अनुवादः जातः। एतत् पुस्तकम् इन्दिरा-गान्धी-राष्ट्रिय-मुक्त-विश्वविद्यालयस्य लोककथा-संस्कृति-अध्ययन-पाठ्यक्रमस्य अपि भागः अस्ति।

तस्याः हिन्दीगद्यं ग्रामीणानां सीमान्तस्थितानां च महिलानां सामाजिकस्थितीः वर्णयति। तया 'मेरी प्रतिनिधि कहानियाँ', 'फाँस' इत्यादयः कथासङ्ग्रहाः प्रकाशिताः। २०२४ तमे वर्षे 'फाँस' इति कथासङ्ग्रहाय सा प्रथमं 'सन्तोष-श्रीवास्तव-कथा-सम्मानं' प्राप्तवती। सा ब्रिटिश्-गान्धीवादी-सामाजिककार्यकर्त्याः कैथरीन-मैरी-हेलमैन-महोदयायाः जीवनचरितम् अपि लिखितवती, यस्य शीर्षकं 'कर्मयोगिनी सरला बहन' अस्ति। राष्ट्रिय-पुस्तक-न्यासेन (भारतम्) प्रकाशितम् एतत् जीवनचरितम् औपनिवेशिकभारते गान्धीवादीकार्यकर्तॄणां, शिक्षायाः, पारिस्थितिकीय-नारीवादस्य च विषये अकादमिकशोधकार्येषु सन्दर्भरूपेण उपयुज्यते।

तस्याः बालसाहित्ये 'बच्चे मन के सच्चे', 'परी हंसावली' इत्येतादृशाः कविता-कथा-सङ्ग्रहाः समाविष्टाः सन्ति। एतेषु द्वितीयं पुस्तकं भारतसर्वकारस्य सूचना-प्रसारण-मन्त्रालयस्य प्रकाशनविभागेन प्रकाशितम्।

सम्मानाः पुरस्काराः च

• सन्तोष-श्रीवास्तव-कथा-सम्मानम् (२०२४): 'फाँस' इति कथासङ्ग्रहाय मध्यप्रदेश-राष्ट्रभाषा-प्रचार-समित्या, हिन्दी-भवन-न्यासेन च प्रदत्तम्।
• गजानन-माधव-मुक्तिबोध-पुरस्कारः (२०२२): 'मेरी प्रतिनिधि कहानियाँ' इति कथासङ्ग्रहाय मध्यप्रदेश-साहित्य-अकादम्या प्रदत्तः।
• श्री-मोतीलाल-राठी-स्मृति-सम्मानम् (२०२१): साहित्य-मण्डल-श्रीनाथद्वारा (राजस्थानम्) इत्यनेन प्रदत्तम्।
• महादेवी-वर्मा-पुरस्कारः (२०१८): समन्वय (प्रयागराज) इत्यनेन प्रदत्तः।
• पावस-सम्मानम् (२०१८): मध्यप्रदेश-राष्ट्रभाषा-प्रचार-समित्या प्रदत्तम्।
• आचार्य-नरेन्द्रदेव-अलङ्करणम् (२०१५): आचार्य-नरेन्द्रदेव-शिक्षानिधि (नैनीताल) इत्यनेन प्रदत्तम्।