बलरामदासः - विकिपीडिया

पञ्चदशशताब्द्याः ओडियाकविषु पञ्चशाखेषु च बलरामदासः ज्येष्ठः आसीत् । सः ओडियाभाषायां अनेकानि पुराणानि भक्तिकाव्यानि च रचितवान् । दण्डी वा जगमोहनरामायणं लक्ष्मीपुराणं च तेषु अन्यतमः। बलरामदासस्य जन्मवर्षं १४८४ इति मन्यते । तस्य पितुः नाम श्री सोमनाथमोहापात्रः मातुः नाम मनोमाया अथवा महामाया । सोमनाथः प्रतापरुद्रदेवस्य शासनकाले मन्त्रीरूपेण नियुक्तः आसीत् । यद्यपि बलरामदासः पुरीनगरे निवसति स्म इति उल्लेखः अस्ति तथापि कटकमण्डलस्य जाजपुरं तस्य वास्तविकजन्मस्थानम् इति अन्यत् मतम् । श्रीचैतन्यः यावत् पुरीम् आगतः तावत् बलरामः पुरीम् आगत्य ओडियारामायणस्य (जगमोहनरामायणस्य) रचनां कृतवान् आसीत् ।

बलरामः ओडियासाहित्यस्य पञ्चसु सखासु ( जगनातादासः, अच्युतानन्ददासः, बलरामदासः, अनन्तदासः, यशोवन्तदासः ) अन्यतमः अस्ति | एते पञ्चसखाः ओडिशायां "भक्ति" धारयाः वाहकाः आसन्।

बलरामस्य पीठस्थलम् भवति परीं निकषा सगरापटम्। तत् स्थानम् अद्यत्वे अन्तर्धानं जातम्, परन्तु पुरीसमुद्रतटे यस्मिन् गुहायां सः ध्यानं करोति स्म, सा अद्यापि वर्तते । तत्रैव सः ध्यात्वा जगन्नाथस्य रथं मन्दिरमार्गे स्थगनम् कृतवान् । वलरामदासस्य तीर्थं पुरीमण्डलस्य वेदपुरपञ्चायतस्य बेगुनियासमीपे कुशभद्रानद्याः तटे अस्ति । तत्रैव सः वसति स्म। तत्रैव अद्यापि तस्य श्मशानमन्दिरम् अस्ति। पुरातत्त्वविभागस्य साहाय्येन किञ्चित् विकासकार्यं कृत्वा मन्दिरस्य निर्माणं कृतम् अस्ति ।

बलरामदासः ओडियारामायणस्य रचयिता इति प्रसिद्धः । तत् तस्य श्रेष्ठकृतिः । तेन श्रीमद्भगवद्गीतायाः अनुवादः अपि कृतः । जगमोहनरामायण इति अपि प्रसिद्धम् अस्ति ।

अमरकोषगीता
कमललोचन चौतिशाः
कान्तकोईलि
गणेशविभूतिटीका (सिद्धान्त डम्बर)
दीप्तिसारगीता
पणसचोरी
बटअवकाशः
बौलाअध्यायः
विराटगीता
वेडापरिक्रमनणम्
वेदान्तसारगुप्तगीता
ब्राह्मज्ञानएकाक्षरम्
ब्रह्माण्डभूगलम्
भावसमुद्रः
मनुगीता
मृगुणीस्तुतिः
श्रीमद्भगवद्गीता (संस्कृत गीतायाः ओडिआअनुवादः)
श्रीरोढा
ज्ञानोज्जलमणिगीता
ज्ञानचूडामणिः
लक्ष्मीपुराणम्
रामविभा
कृष्णलीला
सभाविनोदः
रसकेलिः
भूतकेलिः
ब्रह्मपुराणम्
तुलाभिणा
गुप्तटीका
शरीरभूगोलम्
अर्जुनगीता
गजनिस्तारणगीता
गुप्तगीता
छतिशगुप्तगीता
गरुडगीता
नामरत्नगीता
गीतासारः
भक्तिरसामृतसिन्धुः
दुर्गास्तुतिः

आधार

[सम्पादयतु]

'जगमोहनरामायण' इति बलरामदासस्य सर्वश्रेष्ठकृतिः । अयं ग्रन्थः दण्डिछन्देन लिखितम् असीत् , अतः अयं ग्रन्थः "दाण्डिरामायण " इति नाम्ना प्रसिद्धः। न तु अनुवादितः ग्रन्थः अयम्, अपितु अनुसृजितग्रन्थः एव । 'जगमोहनरामायण' संस्कृतरामायणमाश्रित्य, किन्तु आदिसृष्टित्वेन प्रसिद्धम् । सजीवचरित्रचित्रणं, तत्कालीनसामाजिकचित्रं, मूलशैली, रोचककथाशैली च तस्य रामायणस्य विशेषताः सन्ति । तस्य अन्याः महत्त्वपूर्णाः ग्रन्थाः सन्ति, - 'ब्रह्मपुराण', 'लक्ष्मीपुराण', बाटअबकास', ब्रह्माण्डभभूगोल',भव समुद्र', 'मृगुणीस्तुति', 'ब्रह्मगीता'।