मोतीराम भट्ट
मोतीराम भट्ट (नेपाली: मोतीराम भट्ट; १८६–१८९६) नेपाली कवि, गायक, निबंधकार, प्रकाशक, साहित्यसमीक्षक, जीवनीकार च आसीत् ।[१][२] सः नेपालीसाहित्यस्य प्रथमः जीवनीकारः साहित्यसमीक्षकः च इति मन्यते तथा च नेपाले प्रथमनिजीमुद्रणयंत्रस्य आरम्भस्य श्रेयः ग. १८८८.[३] नेपाले काव्यस्य गायनस्य च गजलशैल्याः अपि प्रवर्तनं कृतवान् ।[४] भट्टः बहुभाषी आसीत्, नेपालीभाषायाः पार्श्वे सः संस्कृत, फारसी, आङ्ग्लभाषायां च अध्ययनं कृतवान् आसीत्, बङ्गला, उर्दू, नेपालभासाभाषायां अपि प्रवीणः आसीत्।[५][६]
बनारसस्य प्रारम्भिकजीवनम्
[सम्पादयतु]मोतीराम भट्टस्य जन्म कुशेन औन्सी (हिन्दुमासस्य भद्रस्य अमावस्यावासदिने) ८ सितम्बर १८६६ (२५ भद्र १९२३ ई.पू.) दिनाङ्के भोसिको टोले, काठमाण्डू, नेपाल, पिता पंडित दया राम भट्ट, माता रिपु मार्दिनी देवी भट्ट इत्येतयोः द्वितीयपुत्रत्वेन जातः । षड्वर्षे सः स्वजन्मभूमिं काठमाण्डूं मातुः सह त्यक्त्वा भारतस्य बनारसनगरे शिक्षां प्राप्तवान् । सः फारसीभाषायाः विद्यालये प्रवेशं प्राप्तवान्, तत्र सः फारसीभाषां उर्दूभाषां च शिक्षितवान् ।[७] तस्य ब्रतबाण्ड-समारोहः अपि बनारस-नगरे कृतः । भारतेन्दु हरिशचन्द्रेण सह बनारसस्य परिचयं कृत्वा तस्य अधीनं अध्ययनं कृतवान् । अस्मिन् काले सः गजललेखनं गायनं च आरब्धवान् । सः सङ्गीतशिक्षणम् अपि आरब्धवान्, सीतारवादनं च कृतवान् । सः बनारसस्य प्रसिद्धस्य सीतारवादकस्य पन्नालालस्य कृते सितारं शिक्षितवान् । सः बनारसनगरे स्थित्वा प्रायः ४०० शायरीः लिखितवान् ।[८]
पाणिग्रहणम्
[सम्पादयतु]बनारसं प्रति प्रत्यागच्छन्तु
[सम्पादयतु]काष्ठमण्डपः प्रति प्रत्यागमन
[सम्पादयतु]मृत्यु
[सम्पादयतु]१९४८ बी.एस.(१८९१–१८९२) तमे वर्षे कलकत्ताविश्वविद्यालयस्य प्रवेशपरीक्षायां उत्तीर्णः अभवत् । सः १९५० बीएस (१८९३–१८९४) तमे वर्षे एएआईए परीक्षायाः कृते उपस्थितः परन्तु उत्तीर्णतां प्राप्तुं असमर्थः अभवत् । सः स्वगृहं प्रत्यागतवान् । सः १९५२ बी.एस.(१८९५–१८९६) तमे वर्षे पुनः कोलकातानगरं गतः परन्तु सः रोगी अभवत् । सः अस्वस्थतायाः कारणात् काठमाण्डूनगरं प्रत्यागतवान् । सप्तमासान् यावत् शयने स्थितः सन् १८९६ तमे वर्षे (१९५३ ई.पू.) कुन्से औन्सीदिने ३० वर्षे चन्द्रजन्मदिने मृतः ।बागमतीनद्याः तटे आर्यघाटे तस्य दाहसंस्कारः कृतः ।[९]
साहित्यिक योगदानः
[सम्पादयतु]उल्लेखनीयाः कृतयः
[सम्पादयतु]नेपाली
[सम्पादयतु]- मनोद बेग प्रवाह (काव्य संग्रह, १९४२ ई.पू.)
- प्रह्लाद भक्ति कथा (महाकाव्य, १९४३ ई.पू.)
- गजेन्द्र मोक्ष (महाकाव्य, १९४४ ई.पू.)
- शकुनौति (शगुन अध्ययन, १९४४ बी.एस.)
- स्वप्न अध्याय (स्वप्न अध्ययन, 1944 बी.एस.)
- गफस्तक (१९४४ बी.एस.)
उर्दू
[सम्पादयतु]- हुस्न अफ्रोज आराम दिल (नाटक)
सन्दर्भ सामग्री
[सम्पादयतु]- ↑ "Motiram Bhatta - Legend of Nepali Literature" (in English). Kathmandu: We All Nepali. Archived from the original on February 11, 2012. आह्रियत 2019-02-25. Unknown parameter
|url-status=ignored (help) - ↑ "Motiram Bhatta: Personalities of Literature from Nepal". Archived from the original on 2013-10-20. आह्रियत 2014-02-10. Unknown parameter
|url-status=ignored (help) - ↑ "यस्तो थियो मोतीराम भट्टको अक्षर". Online Khabar (in en-US). आह्रियत 2022-04-08.
- ↑ "मोतीराम भट्टका दुई गजल". Himalaya Post (in en-US). 2020-08-19. Archived from the original on 2025-01-26. आह्रियत 2022-04-10.
- ↑ "मोतीराम भट्टको संक्षिप्त जीवनी". मोतीराम भट्टको संक्षिप्त जीवनी. आह्रियत 2022-04-10.
- ↑ "किन सम्झने कवि मोतीराम भट्टलाई ?". किन सम्झने कवि मोतीराम भट्टलाई ?. आह्रियत 2022-04-10.
- ↑ shakya, sanil. "युवाकवि मोतीराम भट्ट एक चिनारी". eAdarsha.com. Archived from the original on 2021-12-17. आह्रियत 2022-04-08.
- ↑ उद्धरणे दोषः : अमान्या
<ref>शृङ्खला; ":02" इत्यस्य आधारः अज्ञातः - ↑ "मोतिराम भट्ट अर्थात मोती जयन्ती". NepalAajaV3 (in English). Archived from the original on 2022-04-12. आह्रियत 2022-04-08.