सामग्री पर जाएँ

विक्रमादित्यः (नौयानम्)

विकिपीडिया, कश्चन स्वतन्त्रः विश्वकोशः

ऐ एन् एस् विक्रमादित्य (आर् ३३)
कार्यक्षेत्रम् (भारतम्)
नाम ऐ एन् एस् विक्रमादित्य (आर् ३३)[१]
नाम्नः स्रोतः विक्रमादित्यः
निर्माता ब्लाक् सी शीप्-यार्ड्, मैकोलीव्, यूक्रेन्
मौल्यम् $२.३५ बिलियन्[२]
मान्यतप्राप्तिः १६ नवेम्बर् २०१३[३]
गृहस्थानकम् ऐ एन् एस् कदम्ब, कारवारम्
धेयम् Strike Far, Strike Sure[४]
स्थितिः २०१४ वर्षतः कार्यक्षेत्रे
साधारणवैशिष्ट्यानि
श्रेणी

संशोधितकैवश्रेणी

(Kiev-class aircraft carrier)
प्रकारः विमानवाहकः
विस्थापनम् ४५,४०० टन् पर्यन्तं भारं विस्थापनयोग्यता [५][६]
दैर्घ्यम् 284 मीटर (932 फ़ुट) (आहत्य)
स्थूलत्वम् 60 मीटर (200 फ़ुट)[७]
जलोच्छासः
(सहनक्षमता)		 10.2 मीटर (33 फ़ुट)
नौपृष्ठाणि(डेक्) 22[८]
संस्थापितशक्तिः

वैकल्पिकरूपेण ६ टर्बो एवञ्च ६ डीजेल्

यन्त्राणि सन्ति यत् १८ मेगावाट् शक्त्युपादन् योग्यः [८]
प्रणोदनम्

८ टर्बोशक्तियुक्त बायलार्स्, ४ शाफ्ट्स्

४ गीयर्-सम्पन्नः बाष्पटार्बैन्स्, १८०,००० hp[८]
गतिः अधिकतमः ३० नाट्स्(knots)(५६कि मी/प्रतिघन्टा)
सीमा १८ नाट्स् (३३km/h) वेगेन
७,००० नाटिकल् मैल् (१३,०० कि मी) तः
१३,५०० नाटिकल् मैल् (२५,००० कि मी)[९]
तितिक्षा ४५ दिनानि[८]
पूरणम् १,६००-२,०००[७]
संवेदकस्तथा
कार्यपद्धतिः

दीर्घसीमायुक्तः आवेक्षणरेडार् (Air Surveillance Radars)
LESORUB-E, Resistor-E रेडार् कम्प्लेक्स्,
CCS MK II कम्युनिकेशन् कम्प्लेक्स् एवं

Link II tactical तथ्ययन्त्रम्[८]
शस्त्रीकरणम्
विमानवाहनक्षमता

अधिकतम ३६ विमानयानानि यथा-

Kamov Ka-28 ASW हेलिकाप्टर्[१३]
वैमानिक-
सौलभ्यानि
  • द्वि-एकर् परिमितं फ़्लैट् डेक्[१४]
  • १४ डिग्री स्कै जम्प् रेम्प्
  • त्रिणि ३० मी विस्तृतं बन्धनकारी गीयर्
त्रिणि अवरोधनिमित्तं गीयर्[८]

ऐ एन् एस्(INS) विक्रमादित्यः (Vikramāditya) पूर्वसोवियत्-राष्ट्रस्य एडमिरल् गोर्शकोव् इति विमानवाहक-नौयानस्य नूतननाम अस्ति । एतद् वृहन्नौयानम् इदानीं भारतस्य अधीनं वर्तते । किञ्चिद् कालपूर्वम् एवम् अनुमीयते स्म यत् यानमिदं २०१२ वर्षाभ्यन्तरे भारतस्य नौसेनायां भवति इति । परन्तु बहुविलम्बेन[१५] २०१३ तमवर्षस्य नवेम्बर् मासस्य १६ दिनाङ्के एतद् विशालनौयानं भारतीयनौसेनायां आगतम् ।[१६] [१७] २०१४ वर्षस्य जनवरीमासस्य ६ दिनाङ्के ऐ एन् एस् विक्रमादित्यः भारतीयनौसेनायाः कारवारस्थिते आगतः[१८] । विक्रमादित्यनौयानम् यूक्रेन्देशस्य माइकोलैव् ब्लैक् ‍सी शिपयार्ड् मध्ये निर्मितं(१९७८-१९८२) एकं कीव् श्रेण्यान्तर्भुतं विमानवाहकनौयानस्य रूपान्तरणम् अस्ति । रशियादेशस्थिते अर्खान्गेल्स्क् ओब्लास्ट् इतस्य सेवेरॉद्विनस्क् संस्थायाः सेवमाश् शिपयार्डे अस्य यानस्य पुनर्नवीकरणम् अभवत् । यानमिदं भारतस्य एकमेव कार्यरतस्य विमानवाहकनौयानस्य ऐ एन् एस् विराटस्य स्थाने कार्यं करिष्यति । विक्रमादित्यस्य निर्माणे भारतस्य $२.३५ बिलियन् धनव्यायः अभूत् [२]।

नामकरणम्

[सम्पादयतु]

"विक्रमादित्यः" इति संस्कृतशब्दस्य अर्थः "सूर्यसमः यस्य विक्रमः" । शाब्दिकीं व्युत्पत्तिं विहाय उज्जयिन्याः प्रसिद्धस्य पराक्रमशालीराज्ञः द्वितीयचन्द्रगुप्तस्यापि ख्यातिः विक्रमादित्यः इत्यनेन नाम्ना आसीत् । महान् योद्धारूपेण इतिहासख्यातः अयं विक्रमादित्यः । नौयानस्य नामकरणमपि एतस्मात् प्रसिद्धिं गता ।

क्षमता

[सम्पादयतु]

विक्रमादित्यनौयानं ४५३०० टन् भारयुक्तं, २८४ मीटर् दैर्घ्यं तथा ६० मीटर् औन्नत्यविशिष्टं युद्धयानम् अस्ति[१९] । तुलनात्मकदृष्ट्या अस्य यानस्य दैर्घ्यं त्रिणि पादकन्दुकक्रीडाङ्गणसमम् अस्ति । औन्नत्यञ्च प्रायः २२ अट्टविशिष्टं भवनसदृशम् अस्ति । अत्र मिग्(MiG)-२९-के(K) युद्धविमानं, कामोव्-३१, कामोव्-२८, सीकिङ्ग, ए एल् ऐच् ध्रुवः, चेतकः हेलिकॉप्टर् सहित त्रिंशत् विमानानि भवन्ति तथा एन्टी मिसैल् प्रणाल्यः सक्रियाः भवन्ति । एतस्याः व्यवस्थायाः परिणामस्वरूपं एकसहस्र किलोमीटर् पर्यन्तं युद्धविमानं, युद्धनौयानं वा अस्य परिधौ भवति । १६०० नौसैनिकानां कर्मीवाहिनीनिमित्तं १८ मेगावाट् जेनरेटर्-तः विद्युतस्तथा आस्मोसिस् प्लान्ट्तः ४०० टन् पेयजलं उपलब्धम् भवति ।

इतिहासः

[सम्पादयतु]

क्रयणम्

[सम्पादयतु]
विमानवाहकः यदा एडमिरल् गोर्शकोव् आसीत्
  • १९८७ तमे वर्षे एडमिरल् गोर्शकोव् इति नौयानं को सोवियत् सङ्घस्य नौसेनायां योजितमासीत् । परन्तु सोवियत् सङ्घस्य विलुप्तेः पश्चात् १९९६ वर्षे सर्वकारेण एतद् यानं निष्क्रियं कारितमासीत् । अयं विषयः भारतसर्वकारस्य ध्यानं आकर्षितम् आसीत् । तदा भारतमपि स्वविमानवाहकनौयानस्य क्षमतावर्धने प्रयत्नशीलः आसीत् [२०]। वहुवर्षपर्यन्तं चर्चायाः पश्चात् २० जनवरी, २००४ तमे वर्षे अस्मिन् विषये रशिया-भारतयोः सन्धिपत्रे हस्ताक्षरम् अभूत् । नौयानम् तदा निष्क्रियमासीत् तथापि भारतसर्वकारेण पुनर्निमाणनिमित्तं $८०० मिलियन् तथा $१ बिलियन् धनराशिः उच्चस्तरीकरणार्थं दत्तः । भारतीयनौसेना एतस्मिन् नौयाने ई-2सी हॉक् ऐ(E-2C Hawkeye) व्यवस्था स्थापयितुं उत्साही आसीत् । परन्तु अनन्तरं निर्णयः परिवर्तितः आसीत्[२१] २००९ वर्षे भारतीयनौसेनानिमित्तं नोर्थरोप् ग्रुम्मान् संस्थया उन्नता व्यवस्था ई-2डी हॉव्कै (E-2D Hawkeye) प्रदर्शिता[२२] ।
  • $१ बिलियन् धनेन मिकोविमानयानं मिग्-२९के फल्क्रम्-डी (प्रोडक्ट् ९.४१),मिग्-२९के यू बी, ६ कामोव् के ए-३१ "हेलिक्स्" टोहीविमानं, टारपीडो ट्यूब्स्, तथा मिसैलाद्याः प्रणाल्यः सौपलभ्यमानाः भवन्ति इति सन्धिपत्रे आसीत् ।
१४.३º बो स्कै-जम्प् कृते मार्गनिर्माणार्थं याने अग्रे स्थितानां पी-५००, बाजल्ट् क्रूज् मिसैल् लाञ्चर् तथा चत्वारः अन्ते किन्झल् मिसैल् लाञ्चर् आद्यस्त्राणां अनावृतकरणस्य अपेक्षा आसीत् (विमानवाहकनौयानस्य रूपान्तरणस्य योजनानुसारं)
  • १४.३º बो स्कै-जम्प् कृते मार्गनिर्माणार्थं याने अग्रे स्थितानां पी-५००, बाजल्ट् क्रूज् मिसैल् लाञ्चर् तथा चत्वारः अन्ते किन्झल् मिसैल् लाञ्चर् आद्यस्त्राणां अनावृतकरणस्य अपेक्षा आसीत् । शॉर्ट् टेक्-ऑफ् बट् एसिस्टेड् रिकवरी (एस् टी ओ बी ए आर् (STOBAR)) विन्यासार्थं एषा योजना प्रयोजनीया आसीत् [२३] । एतस्मात् गोर्शकोव् नौयानस्य सङ्करवाहक/क्रुजर्-तः केवलं वाहकरूपेण परिवर्तनं भविष्यति ।
  • ऐ एन् एस् विक्रमादित्यः इति नौयानम् अर्पयितुं घोषणा २००८ तमवर्षस्य अगस्ट् मासे अभवत् । एतस्मात् यानमिदं भारतीयनौसेनायाः एकमात्रं विमानवाहकनौयानस्य(ऐ एन् एस् विराटस्य) स्थाने कार्यकर्तुं अनुमतिम् अलभत् । भारतसर्वकारेण ऐ एन् एस् विराटस्य सेवानिवृत्तेः समयसीमा २०१०-२०१२ पर्यन्तं वर्धिता कृता[२४] । कालविलम्बेन मूल्यवृद्धेः विषयः आगतः आसीत् । अयं विषयः निराकर्तुं उच्चस्तरीय कूटनीतिज्ञानां वार्ताम् अभवत् । भारतदेशेन एषा परियोजनानिमित्तं $१.२ बिलियन् अतिरिक्तधनराशिः दत्ता । एतद् मौल्यं पूर्वापेक्षया द्विगुणाधिकमासीत्[२५] ।
  • २००८ तमवर्षस्य जुलै मासे एवम् उद्घोषितमासीत् यत् रशियादेशेन नौयानस्य $३.४ बिलियन् पर्यन्तं मूल्यवृद्धिः कृता । नौयानस्य असमीचीना स्थितिनिमित्तम् अप्रत्याशितव्यायः कारणत्वेन वर्णितः आसीत्[२६] । भारतदेशेन २००८ वर्षस्य नवेम्बर् मासाभ्यान्तरे $ ४०० मिलियन् धनराशिः प्रदत्ता आसीत् ।
  • यदि यानमिदम् भारतदेशः क्रेतुं नेच्छति तर्हि रशिया स्वसेनायां अन्तर्भावयितुम् आग्रही आसीत् । २००८ तमवर्षस्य डिसेम्बर् मासे भारतसर्वकारपक्षतः सूचना प्राप्ता यत् कैबिनेट् कमिटी अन् सिक्युरिटी(सी सी एस्) इति संस्थायाः गोष्ठ्यां सर्वोत्तमविकल्परूपेण रशियादेशीयनौयानं (एडमिरल् गोर्शकोव्) क्रेतुं निर्णयः अभूत्[२७] । भारतस्य महालेखपरीक्षकसंस्था (सी ए जी) आलोचनां कृत्वा सर्वकारं सूचीतमासीत् यत्- विक्रमादित्यनौयानम् एकं पुरातनं युद्धयानं यस्य कार्यावधिः वहुदीर्घा भवितुं नार्हति । यानमिदं मौल्यदृष्ट्या नूतनयानापेक्षया ६०% अधिकमस्ति । तथा अधिकविलम्बस्यापि आशङ्का अस्त्यैव ।
  • भारतीयनौसेनाप्रमुखः एडमिरल् सुरीशमेहता महोदयः युद्धनौयानस्य क्रयणस्य पक्षे उक्तवान्- "अहं सी ए जी संस्थाविषये टिप्पणी कर्तुं योग्यः न, परन्तु भवन्तः सर्वे रक्षाविश्लेषकाः सन्ति, किम् भवन्तः $२ बिलियन् धनेन विमानवाहकनौयानम् आनयितुं शक्नुवन्ति वा ? यदि शक्यं तर्हि अहमिदनीमेव धनादेशपत्रं (चेक्) दातुं समर्थः" ।

नौसेनाप्रमुखस्य इयं विवृत्त्या अनुमातुं शक्नुमः यत् सन्धिः $२ बिलियन् अधिका अस्तीति । "नौयानस्य क्रयणस्य पूर्वं नौसेनया विश्लेषणं न कृतमिति" सी ए जी संस्थायाः टिप्पणीविषये प्रश्ने पृष्ठे सति भारतीयनौसेनाप्रमुखस्य उत्तरम् एवमासीत्- "अहं भवन्तं सुनिश्चितं कारयितुं शक्नोमि यत्, एवन्नास्ति(विश्लेषणं न कृतमिति) विषयः । दशवर्षारभ्यः अस्माकम् अवधानम् अस्य नौयानस्योपरि अस्ति ।"

  • २००९ तमवर्षस्य जुलै-मासस्य द्वितीये दिनाङ्के रशियादेशस्य राष्ट्रपतिना उक्तं यत् त्वरया नौयानस्य अवशिष्टानि कार्याणि समाप्य २०१२ संवत्सराभ्यन्तरे भारताय दीयते । [२८] सूचनानुगुणं सेप्टेम्बर-मासस्य ७ दिनाङ्के नौयानस्य वाणिज्यविषये रशिया-भारतयोर्मध्ये अन्तिमा चर्चा जाता ।[२९]

नवीकरणम्

[सम्पादयतु]

नौयानस्य निम्नतलस्य पुनर्नवीकरणकार्याणि २००८ तमे संवत्सरे समाप्तानि आसन् ।[३१] अनन्तरं डिसेम्बर्-मासस्य ४ दिनाङ्के यानस्य पुनः जलावतरणम् कृतम् ।[३२] २०१० वर्षाभ्यन्तरे नौयानस्य यन्त्राणि सर्वाणि स्थापितानि आसन् ।[३३]


टिप्पणी

[सम्पादयतु]
  1. ↑ "विमानवाहकनौयानम्: ऐ एन् एस् विक्रमादित्य". भारतीयनौसेना. आह्रियत 4 January 2014.
  2. 1 2 PTI (10 March 2010). "$ २.३ बिलियन्मितेन धनेन गोर्शकोव्-सन्धिः". The Hindu. आह्रियत 27 April 2013.
  3. ↑ "नवेम्बर् १६, विमानवाहकयानम् (ऐ एन् एस् विक्रमादित्यः) भारतीयनौसेनायायाम् अगन्तुं सिद्धम् ।". दि इन्डियन् एक्स्प्रेस्. १४ नवेम्बर् २०१३. आह्रियत १५ नवेम्बर् २०१३.
  4. ↑ "विक्रमादित्ययानस्य ध्येयवाक्यम्- 'Strike Far, Strike Sure'". इन्डिया टुडे. १७ नवेम्बर् २०१३. आह्रियत १७ नवेम्बर् २०१३.
  5. ↑ "नौसेना – योजना ११४३". Bharat-Rakshak.com. १७ नवेम्बर् २००८. Archived from the original on 2012-07-10. आह्रियत २९ जुलै २०१२.
  6. ↑ "भारतीयनौयानस्य समुद्रभ्रमणम् #124; रक्षामन्त्रालयवार्ता". defensenews.com. Archived from the original on 2013-06-16. आह्रियत २९ जुलै २०१२.
  7. 1 2 "Vikramaditya to be handed to the Indian Navy on November 16". India & Russia Report. आह्रियत 27 October 2013.
  8. 1 2 3 4 5 6 "१६ नवेम्बर् २०१३, विक्रमादित्यस्य विषये चर्चा". भारतीयनौसेना. आह्रियत १६ नवेम्बर् २०१३.
  9. ↑ PTI. "Engine problems in INS Vikramaditya fixed, sea trial to start in June – Economic Times". Articles.economictimes.indiatimes.com. Archived from the original on 2017-02-28. आह्रियत 27 April 2013. "an endurance of 13,500 nautical miles (25,000 km) at a cruising speed of 18 knots. It will have an air wing consisting of Russian-made MiG-29K jet fighter planes and Kamov Ka-31 early warning radar helicopters."
  10. ↑ "INS Vikramaditya won't have air defence system for now". Indian Express. 3 August 2013. आह्रियत 26 November 2013.
  11. ↑ "INS Vikramaditya will serve Navy for 30 years". The Hindu. 7 August 2013. आह्रियत 26 November 2013.
  12. ↑ "Misses, waits & progress in naval missiles". Business Standard. 2 August 2013. आह्रियत 26 November 2013.
  13. ↑ "INS Vikramaditya enters Indian Navy's area of operation". The Hindu. आह्रियत 4 January 2014.
  14. ↑ "Navy gets long-delayed Vikramaditya". Business Standard. 16 November 2013. आह्रियत 26 November 2013.
  15. ↑ "2012 पर्यन्तं रशिया ऐ एन् एस्(INS) विक्रमादित्यस्य (एडम् गोर्शकोव्) अर्पणे विलम्बः कृतः". Archived from the original on 2008-12-18. आह्रियत 2014-01-07.
  16. 1 2 "INS Vikramaditya Commissioned in Indian Navy". रक्षामन्त्रालयः, भारतसर्वकारस्य विज्ञप्तिः. १६ नवेम्बर् २०१३. आह्रियत १८ नवेम्बर् २०१३.
  17. 1 2 "ऐ एन् एस् विक्रमादित्ययानं रशियादेशः भारतं अर्पितवान्". नवभारत टाईम्स्. १६ नवेम्बर् २०१३. आह्रियत १८ नवेम्बर् २०१३.[नष्टसम्पर्कः]
  18. 1 2 उद्धरणे दोषः : अमान्या <ref> शृङ्खला; "nbt15112013-tkdnv" इत्यस्य आधारः अज्ञातः
  19. ↑ "Vikramaditya undergoing sea trials". Archived from the original on 2012-07-02. आह्रियत 2014-01-07.
  20. ↑ http://www.strategypage.com/htmw/htnavai/articles/20100603.aspx
  21. ↑ IndiaDefence.com Archived २००९-०२-०१ at the Wayback Machine - व्हाट्स् हॉट्? साम्प्रतिकघटनानां विश्लेषणम् - एयरो इण्डिया २००५ - नौसेनायाः इच्छा - एकः ऐ डी सी (IDC) रिपोर्ट्
  22. ↑ "भारतीयनौसेनया नौर्थ्रोप् एडवान्स्ड् हॉक् ऐव्यवस्था निराकृता". Archived from the original on 2010-03-21. आह्रियत 2023-09-30.
  23. ↑ डिफेन्स् टॉक् Archived २००८-०३-२५ at the Wayback Machine - परिवर्तमानस्य गोर्शकोव् यानस्य चित्रम्
  24. ↑ डिफेन्स् इन्डस्ट्री डैली ऐ एन् एस्(INS) विक्रमादित्य हिट्स् डिले , कॉस्ट् इन्क्रिसेज़्
  25. ↑ मूल्यवृद्धिः विषये एन् डी टीवी (NDTV) न्यूज़् क्लिप्
  26. ↑ यदि भारतदेशः $२ बिलियन् दातुं सिद्धः चेत् रशियादेशीय-विमानवाहकनौयानस्य प्राप्तिर्भविष्यति
  27. ↑ कमिटी अन् सिक्युरिटी(सी सी एस्)
  28. ↑ "रशियादेशस्य राष्ट्रपतेः मन्तव्यः विक्रमादित्यविषये". Archived from the original on 2011-06-06. आह्रियत 2014-01-07.
  29. ↑ "विक्रमादित्यविषये रशिया-भारतयोर्मध्ये सहमतिः". Archived from the original on 2010-03-17. आह्रियत 2014-01-07.
  30. ↑ "Antony to Visit Russia to Commission INS Vikramaditya and for Defence Talks". रक्षामन्त्रालयः, भारतसर्वकारः. 14 नवंबर 2013. आह्रियत 16 नवेम्बर् 2013.
  31. ↑ "गोर्शकोव्-नौयानस्य निम्नतलस्य नवीकरणं समाप्तम्". Archived from the original on 2011-09-16. आह्रियत 2014-01-07.
  32. ↑ Christopher P. Cavas (December 8, 2008). "Russian Carrier Conversion Moves Forward". Archived from the original on February 28, 2017. आह्रियत December 10, 2008.
  33. ↑ http://timesofindia.indiatimes.com/India/Gorshkov-to-be-handed-over-to-India-by-Dec-12/articleshow/5995560.cms

बाह्यसम्पर्काः

[सम्पादयतु]
"https://sa.wikipedia.org/w/index.php?title=विक्रमादित्यः_(नौयानम्)&oldid=501069" इत्यस्माद् प्रतिप्राप्तम्