"ध्रुपद्" इत्यस्य संस्करणे भेदः

Jump to navigation Jump to search
सम्पादनसारांशरहितः
'''ध्रुपद्''' हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतप्रकारेषु अन्यतमः । [[हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीतम्|हिन्दुस्तानीशास्त्रीयसङ्गीते]] नैके प्रकाराः विद्यन्ते।विद्यन्ते । '''ध्रुपद्''' उत् '''ध्रुवपद''', '''होरि''' उत '''[[धमार्]]''', '''[[खयाल्]]''' उत '''ख्याल्''', '''ठुम्रि[[ठुमरि]]''', '''[[टप्पा]]''', '''दाद्रा''', '''तराना''', '''तिरवत्''', '''गजल्''', '''खव्वालि''', '''सादरा''', '''खमसा''', '''लावणि''', '''चतुरङ्ग''','''भजन्''', '''सरगम्''', '''रागमाला''' इत्यादयप्रकाराः सन्ति।सन्ति । तेषु अन्यतमः प्रकारः '''ध्रुपद्''' भवति।भवति । १५ शतकात् अस्य प्रकारस्य आविर्भावः जातः।जातः । ग्वालियरप्रान्तस्य भूपालकेन 'मानसिंहेन' अस्य प्रकारस्य आविष्कारः कृतः इति।इति । अस्य प्रकारस्य गायकः अपि आसीत्।आसीत् । तेनैव प्रचारोपि प्राप्तः।प्राप्तः । अस्य अस्थानस्य गायकौ चरजनायकः तथा भगवान् थोण्डश्च मिलित्वा अस्य प्रकारस्य परिष्कारादिकं कृतवन्तौ इति श्रूयते।श्रूयते ।
 
==श्लोकाः==
"भावभट्टकृत अनूपसङ्गीतरत्नाकरे" '''ध्रुपद्''' प्रकारस्य निरूपणश्लोकाः एवं सन्ति।<br>
'''प्रतिपादं यत्र बद्धमेवं पादचतुष्टयम्।'''<br>
'''उद्ग्राहध्रुवकाभोगान्तरं ध्रुवपदं स्मृतम्॥'''<br>
 
==गायकाः==
अस्य प्रकारस्य पुरातनगायकाः, अकबरस्य संस्थाने विद्यमानः स्वामि हरिदासः तथा अस्य शिष्यौ तानसेनः, मञ्जुनाथश्च प्रसिद्धाः भवन्ति।भवन्ति ।
 
==स्वरूपम्==
'''ध्रुपद्''' प्रकारस्य गानानि साधरणतया प्रौढभाषासहितानि भवन्ति।भवन्ति । तत्त तत्त रागाणां स्वर, ताळ, लयादयः सीमिताः निश्चिताः भवन्ति।भवन्ति । अस्मिन् प्रकारे अलङ्कारवैखरिविन्यासादीनां तथा विशेषतान्-वितानादीनाम् अवकाशः नभवति।नभवति । बोल् तान्, दुप्पट्टु, तिप्पट्टु, चौपट्टु, गमकादीनां सङ्गतयः अस्मिन् प्रकारे अन्तर्भूताः भवन्ति।भवन्ति । अस्मिन् प्रकारे गानं कर्तुं पुरुषयुक्तः कण्ठः अपेक्षितः भवति।भवति । अस्मिन् प्रकारे स्थायी, अन्तरा, सञ्चारी तथा आभोगादयः सोपानानि सन्ति।सन्ति । [[वीररसः|वीररसस्य]], [[शृङ्गाररसः|शृङ्गाररसस्य]], [[शान्तरसः|शान्तरसस्य]] तथा [[भक्तिरसः|भक्तिरसस्यच]] प्रतिपादकः भवति।भवति । '''ध्रुपद''' गीतस्य प्रमुखशब्दान् विभिन् लयादिषु पदच्छेदादिकं कृत्वा रागस्य रसभावं प्रकटीकुर्वन्ति।प्रकटीकुर्वन्ति ।
 
{{हिन्दूस्थानीयसङ्गीतम्}}
"https://sa.wikipedia.org/wiki/विशेषः:MobileDiff/236808" इत्यस्माद् प्रतिप्राप्तम्

सञ्चरणावलिः