विश्वगुरुः - विकिपीडिया

विश्वगुरुः (Vishvaguru) इति संस्कृतपदं संकल्पश्च यः जगद्गुरुं, विश्वगुरुं, जगतः उपाध्यायान्, जगन्नायकं, अथवा जगतः विश्वस्य वा गुरुम् इति अनुवदति।

आधुनिकसन्दर्भाः

[सम्पादयतु]

संवत् १९९९ तमे वर्षे राजेन्द्रसिंहः, चतुर्थः सरसङ्घचालकः हिन्दुराष्ट्रवादी स्वयंसेवकसङ्घस्य (RSS) नेताऽभवत्, लिखितवान्— “जनाः स्वीयं सुखं त्यक्त्वा सीमितं कुर्वन्तु, भारतं पुनः विश्वगुरुं कर्तुं स्वप्नसिद्धये कार्यं कुर्वन्तु। स्वामी विवेकानन्दः, सावरकरः, वैद्य. हेड्गेवारः, सुभाषचन्द्रबोसः, अरविन्दघोषः इत्यादयः महापुरुषाः एतत् स्वप्नं दृष्टवन्तः, तस्य सिद्ध्यर्थं अद्भुतं कार्यं कृतवन्तः। एषः पदप्रयोगः षष्ठेन RSS प्रमुखेन मोहनरावभागवतः अपि कृतः।^[१]^[२]^[३]

एषः शब्दः नरेन्द्रमोदी प्रधानमन्त्रित्वकाले राजनैतिकनारेण, दीर्घकालीननीत्याः रूपेण, भारतस्य प्राचीनमहिमस्मरणाय च प्रयुक्तः।^[४]^[५] भारतस्य उपराष्ट्रपतिः वेङ्कैयः नायडुः अपि २०२० तमे वर्षे भारतस्य राष्ट्रीयशिक्षानीतिः विषये एतत्पदं प्रयुक्तवान्।^[६]

माङ्कोम्बु सम्बशिवन् स्वामिनाथन्, यः भारतस्य हरितक्रान्तेः जनकः इति प्रसिद्धः, नायडुना “कृषौ विश्वगुरुः—गुरुः विद्वांस्च, यः अद्यापि जगति स्वप्रेरणात्मकानि चिन्तनचिह्नानि स्थापयति” इति कथितः।^[७]

शिवशङ्करः मेनोनः, भारतस्य चतुर्थः राष्ट्रीयसुरक्षासलाहकारः, एतत्पदस्य प्रयोगं मोदीकाले विषये अभ्यधात् “भारतं अद्य न, न च समीपे, ज्ञानविचाराणां निर्यातकः भवति।”^[८] व्यावहारिकतया मेनोनः उक्तवान् “कथं विश्वगुरुस्थानं तदानीन्तनजीविकासुरक्षासम्बद्धसमस्याः, याः भारतीयजनाः राष्ट्रं च अन्वभवन्ति, समाधानं करिष्यति इति न स्पष्टम्।”^[९]

परिशीलनाय पठनीया ग्रन्थाः

[सम्पादयतु]

नायडुः, वेङ्कैयः (५ सितम्बरः २०१८ = विक्रमसंवत् २०७५ भाद्रपदशुक्लपञ्चमी, शाकसंवत् १९४०, कलियुगस्य ५११९ वर्षः). "भारतं पुनः विश्वगुरुं कुर्यात्". The Indian Express. आह्रियत उद्धृतं २६ नवम्बरः २०२१ (= विक्रमसंवत् २०७८ कार्तिकशुक्लएकादशी, शाकसंवत् १९४३, कलियुगः ५१२२)।.
मुरुग्करः, मिलिन्दः (२४ फरवरी २०२१ = विक्रमसंवत् २०७७ माघकृष्णद्वादशी, शाकसंवत् १९४२, कलियुगः ५१२१). "उद्विग्नः विश्वगुरुः". The Indian Express. आह्रियत उद्धृतं २६ नवम्बरः २०२१ (= विक्रमसंवत् २०७८ कार्तिकशुक्लएकादशी, शाकसंवत् १९४३, कलियुगः ५१२२).
किं नाम विश्वगुरुः? भारतीयसभ्यतायाः शिक्षापद्धतिः वैश्विकपरिवर्तनाय अनिवार्या. ६ मार्चः २०२३ = विक्रमसंवत् २०७९ फाल्गुनशुक्लद्वितीया, शाकसंवत् १९४४, कलियुगः ५१२३). pp. ९९ (२): ४३३–४५५. doi:२६ मार्चः २०२४ (= विक्रमसंवत् २०८० चैत्रशुक्लपञ्चमी, शाकसंवत् १९४६, कलियुगः ५१२४)Check |doi= value (help).