वेङ्टकरमन् राघवन्

 

वेङ्कटरमन् राघवनः (१९०८–१९७९) संस्कृतविद्वान् संगीतकारः च आसीत् । पद्मभूषणं, संस्कृतस्य साहित्याकादमीपुरस्कारः च इत्यादयः अनेकाः पुरस्काराः प्राप्ताः । सः १२० तः अधिकानि पुस्तकानि १२०० तः अधिकाः लेखाः च रचितवान् ।

सः १९६६ तमे वर्षे भोजश्रृंगारप्रकाश इति सौन्दर्यग्रन्थस्य कृते साहित्याकादमीपुरस्कारेण पुरस्कृतः अभवत् ।

सम्मानं पुरस्कारं च

वेङ्कटरमन राघवनस्य जन्म १९०८ तमे वर्षे अगस्तमासस्य २२ दिनाङ्के तमिलनाडुदेशस्य तञ्जावूरमण्डलस्य तिरुवायुरनगरे अभवत् । तस्य पितुः नाम वेङ्कटराम: अय्यरः, मातुः नाम मीनाक्षी च आसीत् । सः १९३० तमे वर्षे मद्रास-नगरस्य प्रेसिडेन्सी-महाविद्यालयात् त्रीणि महाविद्यालयपुरस्काराणि, पञ्च विश्वविद्यालयपदकानि च प्राप्य स्नातकपदवीं प्राप्तवान् । महामहोपाध्याय: प्रोफेसर एस. कुप्पुस्वामी शास्त्री इत्यस्य अन्तर्गतं १९३४-१९३५ तमे वर्षे मद्रासविश्वविद्यालयात् श्रृंगारप्रकाशविषये पी.एच्.डी. संस्कृतवाक्लेखनयोः पदकं पुरस्कारं च प्राप्तवान् ।

सरस्वतीमहलपाण्डुलिपिपुस्तकालये पर्यवेक्षणकार्यस्य समाप्यानन्तरं ,सः अल्मा मेटर इति नाम्ना

मद्रासविश्वविद्यालये शोधविभागे सम्मिलितवान् । सः शोधविद्वान् इति पदात् प्राध्यापकपदं प्राप्तवान् । १९६८ तमे वर्षे डिसेम्बरमासे मद्रासविश्वविद्यालयस्य संस्कृतविभागात् प्राध्यापकत्वेन विभागप्रमुखत्वेन च निवृत्तवान् । एवं १९३५ तः १९६० पर्यन्तं मद्रासविश्वविद्यालयेन सह सम्बद्धः अभवत् ।

विकटनितम्ब:, अवन्तिसुन्दरी, विज्जिका

संस्कृतभाषायां च अनेकानि मौलिकानि समीक्षात्मकानि च ग्रन्थानि रचितवान् । तमिलभाषायां कथाम्, सांस्कृतिकलेखं च लिखितवान् ।

१९५३-५८ तमे वर्षे सः १३ यूरोपीयदेशेषु भ्रमणं कृतवान्,तत्र मुख्यतया विश्वविद्यालयकेन्द्रेषु, संस्थासु, संग्रहालयेषु ,पुस्तकालयेषु च भ्रमणं कृतवान्। सः यूरोपदेशे २०,००० अप्रकाशितानां संस्कृतपाण्डुलिपिनां सूचीं संकलितवान् । अन्तर्राष्ट्रीयसम्मेलनेषु भागं ग्रहीतुम् अतिरिक्तं १९६२-६३ तमे वर्षे पाण्डुलिपिनां अन्वेषणार्थं नेपालदेशस्य काठमाण्डूनगरं द्विवारं गतः । पूर्वं एशिया, आस्ट्रेलिया, मॉरिशस्, कनाडा, मेक्सिको इत्यादिदेशेषु अपि सः यात्रां कृतवान् ।

तस्य काव्यपरम्परायाम् आधुनिकतायाः च मिश्रणं भवति । सः १२० तः अधिकानि पुस्तकानि १२०० लेखान् च रचितवान्, येषु २५ अलङ्कारशास्त्रस्य ग्रन्थाः सन्ति । १९५४ तमे वर्षे "SANSKRIT AND ALLIED INDO-LOGICAL STUDIES" इति नाम्ना पुस्तकमपि प्रकाशितवान् ।

खण्डकाव्यम् / गीतिकाव्यम्/ लघुकाव्यम्

गोपहम्पनः (1947), देववन्दिवरदराजः (1948), महात्मा (1948), उच्छवसितानि (1978), प्रमैव योगः (1978), प्रतीक्षा (1976), वाग्वादिनी सहस्रतन्त्री (1969), पुलकितमेति कश्चित्कविः, सर्वधारी, महिपो मनुनीतिचोल:, फाल्गुनषोडशी स्तुतिः, किं प्रियं कालिदासस्य , नरेन्द्र विवेकानन्दः, श्लिष्टप्रकीर्णक:, किमिदम् तव कर्मणाम, कालः कविः, संक्रान्तिमः, कविर्ज्ञानी ऋषिः, विश्वाभिक्षुस्तवः, कामकोटिकर्मण:, गृहितमिवन्तरङ्गम्, कावेरी, शब्दः (नृत्यगीतम्) वैवर्तपुराणम्, ब्रह्मपत्रः, दम्मविभूतिः, स्वराज्यकेतु, अभ्रमभ्रमभ्रविलयम्। (यात्रावृत्तांतम्)।

स्तोत्रकाव्यम्

श्रीकामाक्षिमातृकास्तवः १९७९, श्रीमीनाक्षीसुप्रभातम् १९७९,

महाकाव्यम्

मुत्तुस्वामी दीक्षितचरितम्, 1955

रूपकम्

सः मुक्तपद्यकाव्यं, लघुकाव्यानि, आख्यानानि, काव्यशास्त्राणि, रूपकाणि, सुभाषितानि च रचयति स्म, येषु यूरोपदेशस्य यात्रायाः अनुभवाः, आधुनिकजीवनस्य समस्याः, पाश्चात्यकाव्यप्रवृत्तिभिः सह तस्य सम्बन्धः च प्रतिबिम्बिताः आसन् ।तस्य कृतीषु पारम्परिकरचनारूपरेखाः सौन्दर्यशास्त्रं च आकर्षयन्ति । तस्य काव्ये देशे विश्वे च जायमानानां परिवर्तनानां विषये जागरूकता प्रतिबिम्बिता अस्ति । अस्मिन् विविधाः विचारधाराः समाविष्टाः सन्ति।आङ्ग्लशृङ्गाररसयुक्तकाव्यात् च प्रेरणाम् आकर्षयति । कदाचित् आत्मसाक्षात्कारस्य गहनभावः अपि च अन्येस्य प्रकृतेः सौन्दर्यस्य आकांक्षा भवति । संस्कृतकाव्यस्य नवीनलोकोक्तिशैल्यां अलङ्कारे अपि सः योगदानं दत्तवान् । १९६० तः १९८० पर्यन्तं कालः राघवनयुगः इति मन्यते, यस्मिन् काले संस्कृतगद्ये क्रान्तिकारी विकासः अभवत् । १९६९ तमे वर्षे आर्मेनियाकथाया: संस्कृतभाषायाम् अनुवादं कृतवान् । एतत् संग्रहरूपेण अपि प्रकाशितवान् । आन्ध्रदेश्यकथा अपि १९६४ तमे वर्षे प्रकाशिता ।

प्रेक्षणक:

संस्कृतभाषायाम् नैका: पाण्डुलिपिग्रन्था: प्रकाशिता: सन्ति । अखिलभारतीयप्राच्यसम्मेलनस्य श्रीनगरसत्रे, विश्वसंस्कृतसम्मेलनस्य नवदिल्लीसत्रे च अध्यक्षत्वेन कार्यं कृतवान् । कवि कोकिल, सकल कला कलाप, विद्वत्कविन्द्र, पद्मभूषण इति उपाधिभिः सम्मानितः ।

आङ्ग्लभाषायां संस्कृतविषयेषु पुस्तकानि

द नम्बर आफ् रस (१९७५) २.

Rtu In Sanskrit Literature (१९७२) २.

अलङ्कारशास्त्रस्य काश्चन अवधारणाः

यूरोपे संस्कृतं संबद्धं च इन्डोलॉजिकल अध्ययनम्

अमेरिकादेशे संस्कृतसंबद्धं भारतीयाध्ययनम्

संस्कृतभाषायां सामाजिकनाटकम्

कालिदासस्य काव्यनाटकेषु प्रेम

आधुनिकसंस्कृतलेखनम्

अकबर्षहस्य शृङ्गरामजारी

जयन्तस्य आगमदम्बरः

सम्पादनम्

• New Catalog Catalogorum (NCC) इत्यस्य ५ खण्डानां सम्पादनं प्रकाशितं च ।
• प्राच्यसंशोधनपत्रिकायाः सम्पादकः, मद्रासस्य संगीत-अकादमी-पत्रिकायाः, साहित्य-अकादमी-पत्रिकायाः संस्कृतप्रतिभायाः च सम्पादकः ।
• भोजस्य श्रृंगारप्रकाशस्य अनुवादः, १९६३ (काव्यनाट्यसम्बद्धः । अयं ग्रन्थः ३६ अध्यायेषु विभक्तः अस्ति ।)

संस्कृत आयोगस्य सदस्यः

पदं धारितम्

• १९६२ तमे वर्षे साहित्ये, शिक्षाक्षेत्रे च पद्मभूषणपुरस्कारं प्राप्तवान् ।
• १९६६ तमे वर्षे संस्कृतस्य साहित्याकादमीपुरस्कारं प्राप्तवान् ।
• १९६९ तमे वर्षे जवाहरलालनेहरू फाउण्डेशन, नवदिल्ली इत्यनेन श्रृंगारप्रकाशस्य पाण्डुलिपिनां सम्पादनार्थं धनराशीं प्रदत्तम् ।
• १९७१ तमे वर्षे आस्ट्रेलियादेशस्य केन्बरानगरे प्राच्यविदां २८ तमे अन्तर्राष्ट्रीयकाङ्ग्रसाधिवेशने भागं गृहीतवान् ।
• श्रीकाञ्चीशङ्कराचार्येन बहुपक्षीयसिद्ध्यर्थं कवि-कोकिल-उपाधिः, बहुपक्षीय-उपाधिः च शाला-कल्प-उपाधिः च पुरस्कृतः ।
• एशियाटिक सोसाइटी, बम्बई द्वारा विशिष्टसंशोधनार्थं १९५३ तमे वर्षे केनस्वर्णपदकेन पुरस्कृतः ।

केन्द्रीय संस्कृत बोर्ड तथा इन्डोलॉजी समिति सदस्य

२००८ तमे वर्षे अगस्तमासे तस्य जन्मशताब्द्यां उत्सवः अभवत् ।अस्मिन् अवसरे स्मृतिकुसुमञ्जलि इति नाम्ना पुस्तकं प्रकाशितम् ।

पदं धारितम्

राष्ट्रीय संस्कृत संस्थानस्य शिक्षामन्त्रालयस्य केन्द्रीयप्रकाशनसमितेः अध्यक्षः

१९६१ तमे वर्षे आयोजितस्य अखिलभारतीयप्राच्यसम्मेलनस्य २१ तमे अधिवेशनस्य द्विवारं खण्डाध्यक्षः महााध्यक्षः च

साहित्याकदमीत्यस्य समन्वयकः

किञ्चित्कालं यावत् संस्कृतविशेषपरामर्षाखिलभारतीयरेडियो इति

राष्ट्रीयपुस्तकन्यासस्य संस्कृतपरामर्शमण्डलस्य सदस्यः

संगीतनाटकाकादमी इत्यस्य कार्यकारिणिसमिते: सदस्य:

अखिलभारतीयरेडियो इत्यस्य संस्कृतविशेषपरामर्षदाता

अनेक पाण्डुलिपिपुस्तकालयानां परामर्षदाता

नवसंस्कृतशब्दकोशमण्डलस्य तथा पुराणसम्पादकमण्डलस्य सदस्यः

संचालक:/सचिव:, कुप्पुस्वामी शास्त्रीशोधसंस्थानम् एवं सचिव:, संगीताकादमी, मद्रास:

१९५१-५९ यावत् अखिलभारतीयप्राच्यसम्मेलनस्य सचिवः आसीत् ।

संस्कृताध्ययनस्य अन्तर्राष्ट्रीयसङ्घस्य अध्यक्षः;

सर्वकारेण केन्द्रीयसंस्कृतसंस्थायाः अध्यक्षत्वेन नियुक्तः।

शिक्षामन्त्रालयस्य प्रथमविश्वसंस्कृतसम्मेलनस्य अध्यक्षः (शैक्षणिकः) (१९७२)

संस्कृतविश्वविद्यालय: वाराणसी इत्यस्मात् विद्या वाचस्पति इति उपाधि: