संस्कृतचलच्चित्रम्

संस्कृतचलच्चित्रम् हिन्दी: संस्कृत सिनेमा आङ्ग्ल: Sanskrit cinema

संस्कृतचलच्चित्रम् भारतस्य चलच्चित्रक्षेत्रस्य एकः विभागः अस्ति यः संस्कृतभाषायां चलच्चित्रनिर्माणे विशेषतः समर्पितः। १९८३ तः आरभ्य केवलम् ३० चलच्चित्राणि एव निर्मितानि; संस्कृतचित्राणां पृथक् उद्योगः न अस्ति।

इतिहासः

प्रथमं कदाचित् संस्कृतचलच्चित्रम् १९८३ तमे वर्षे जी॰वी॰ अय्यर् महोदयेन "आदिशङ्कराचार्यः" इति चलचित्ररचितम् आसीत्। ३१-तम्स्थे राष्ट्रीयचलच्चित्रपुरस्कारसमारोहे तेन चतुर्णि पुरस्काराणि प्राप्तानि, यत्र श्रेष्ठचलच्चित्रपुरस्कारः, श्रेष्ठपटकथनपुरस्कारः, श्रेष्ठछायांकनपुरस्कारः च श्रेष्ठध्वनिनिर्माणपुरस्कारः सम्मिलिताः।

द्वितीयं चलचित्रम् १९९२ तमे वर्षे जी॰वी॰ अय्यर इत्यैव निर्मितम् "भगवद्गीता" आसीत्। तेन १९९२-वर्षस्य ४०-तम्स्थे राष्ट्रीयपुरस्कारे श्रेष्ठदीर्घचलच्चित्रपुरस्कारं प्राप्तम्। अनन्तरं २२-वर्षस्य अन्तराले यावत् नव-चलच्चित्रस्य निर्माणः न जातः, यावत् २०१५ तमे वर्षे पुनः चलचित्रनिर्माणम् आरभत्।

२०१५ तस्मात् २०१७ पर्यन्तं केरळे (भारतदेशे) चतुर् संस्कृतचलच्चित्राणि निर्मितानि। "प्रियमानसम्" इति तृतीयं संस्कृतचलच्चित्रम् आसीत् तथा केरळप्रदेशात् आगतम् प्रथमम् एव। एतत् चलचित्रम् ६३-तम्स्थे राष्ट्रीयपुरस्कारसमारोहे 'संस्कृतयोग्यं श्रेष्ठदीर्घचलच्चित्रपुरस्कारम्' उपास्ते प्राप्तवान्। अयं चलचित्रः २०१५ तमे वर्षे गोवायाम् अभिहिते ४६-तम्स्थे भारतीयन्तरराष्ट्रीयचलच्चित्रोत्सवे प्रदर्शितः। "इष्टि" (२०१६) इति सामाजिकविषये अधिष्ठितम् प्रथमं संस्कृतचलच्चित्रम् अभवत्। अयं २०१६ तमे वर्षे गोवायाम् अभिहिते ४७-तम्स्थे भारतीयन्तरराष्ट्रीयचलच्चित्रोत्सवस्य सर्वदिग्दर्शकचित्र-विभागे प्रदर्शितः।

"सूर्यकान्तः" पञ्चमं संस्कृतचलच्चित्रम् आसीत् तथा केरळात् तृतीयं आगतम्। अयं समकालीनजीवनस्य विषयं उद्घाटयति। एतत् चलचित्रम् २०१७ तस्मिन् केरळचलच्चित्रसमालोचनसंघे विशेष-निर्णयपुरस्कारं प्राप्तम्।

"अनुरक्ति" प्रथमं संस्कृत-त्रि-आयामी-चलच्चित्रम् अस्ति यत्र गीतम् अपि त्रि-आयामीप्रकारेण दृश्यीकृतम् आसीत्। अन्वयेनैव "अनुरक्ति" प्रथमः संस्कृतचलच्चित्रः यत्र गीतं दृश्यीकृतम् अस्ति। अयं चलचित्रः २०१७ तमे वर्षे गोवायाम् अभिहिते ४८-तम्स्थे भारतीयन्तरराष्ट्रीयचलच्चित्रोत्सवे प्रदर्शितः।

"प्रतिकृति" प्रथमं संस्कृतवाणिज्यकचलच्चित्रम् अस्ति। अत्र लेखनं च निर्देशनञ्च वैद्यः निधीश् गोपी इत्यनेन कृतम्।

"पुण्यकोटिः" प्रारम्भिकं संस्कृतस्य चलितचित्रानिमेष-चित्रम् आसीत्, यत् संस्कृतभाषायाम् जीवप्रदान-प्रकारेण कृतम् ।

"मधुरस्मितम्" विश्वस्य प्रथमं बालसंस्कृतचलच्चित्रम् आसीत्। एतत् २०१९ तमे वर्षे सुरेश् गायत्री इति निर्देशकः निर्देशयत्। "मधुरस्मितम्" त्रावणकोर्-अन्तरराष्ट्रीयपुरस्कारे श्रेष्ठचलच्चित्रपुरस्कारम् उपविष्टवान्।

"नमो" इति चलचित्रम् २०२१ तमे वर्षे भारतीयन्तरराष्ट्रीयचलच्चित्रोत्सवे प्रदर्शनं प्राप्तम् यत्र तस्य कथा सुदामस्य श्रीकृष्णस्य च मैत्रीसम्बन्धं प्रस्तौति।

संस्कृतचलच्चित्राणाम् सूची

वर्षम्	शीर्षकम्	निर्देशकः	टिप्पणिः
१९८३	आदिशङ्कराचार्य	जि॰वि॰ अय्यर्	प्रथमं संस्कृतदीर्घचलच्चित्रम्। चतुर्णि राष्ट्रीयपुरस्काराणि प्राप्तानि, मध्ये श्रेष्ठदीर्घचलच्चित्रपुरस्कारः।
१९९३	भगवद्गीता		१९९३-वर्षस्य ४०-तम्स्थे राष्ट्रीयपुरस्कारे श्रेष्ठदीर्घचलच्चित्रपुरस्कारं प्राप्तम्।
२०१५	प्रियमानसम्	विनोद् मण्कार	संस्कृतशैलीमध्ये श्रेष्ठदीर्घचलच्चित्रपुरस्कारम् प्राप्तम्। ४६-तम्स्थे भारतीयन्तरराष्ट्रीयचलच्चित्रोत्सव्यम् प्रदर्शितम्।
२०१६	इष्टि	जी॰ प्रभा	४७-तम्स्थे भारतीयन्तरराष्ट्रीयचलच्चित्रोत्सवस्य "भारतीय सर्वदिग्दर्शकचित्र" विभागस्य आरम्भचलनचित्रम्।
२०१७	सूर्यकान्तः	एम्॰ सुरेन्द्रन्	२०१७ तस्मिन्काले केरळचित्रसमालोचनसंघे विशेषनिर्णयपुरस्कारम् प्राप्य।
	अनुरक्ति	पी॰ के॰ अशोकन्	प्रथमं त्रि-आयामी संस्कृतचलच्चित्रम्। प्रथमं संस्कृतचलच्चित्रम् यत्र गीतम् अस्ति। ४८-तम्स्थे भारतीयन्तरराष्ट्रीयचलच्चित्रोत्सवे प्रदर्शितम्।
२०१९	मधुरस्मितम्	सुरेश् गायत्री	विश्वस्य प्रथमं बालसंस्कृतचलच्चित्रम्। त्रावणकोर्-अन्तरराष्ट्रीयपुरस्कारे श्रेष्ठचलच्चित्रपुरस्कारम् प्राप्तम्।
२०२०	पुण्यकोटिः	रवि शङ्कर् वी	प्रथमं संस्कृतसजीवचित्रम्।
	अगोचरार्णवः	पूर्णिमा आर्॰ आय्यर
२०२१	प्रतीकृति	वैद्यः निधीश् गोपी	प्रथमं वाणिज्यकसंस्कृतचलच्चित्रम्; प्रथमशोस् OTT मञ्चे प्रस्तुता।
	नमो	विजीश् मणि	५१-तम्स्थे भारतीयन्तरराष्ट्रीयचलच्चित्रोत्सवे "भारतीय सर्वदिग्दर्शकचित्र" विभागे प्रदर्शितम्। कथा सुदामस्य श्रीकृष्णस्य च मैत्र्यां विन्यस्यति।
	समस्याः	शिबु कुमरणल्लूर्	पर्यावरणसम्बद्धं चलचित्रम्; Neestream मञ्चे विमोचितम्।
	शकुन्तलम्	दुष्यन्त् श्रीधर	शकुन्तला-राजा भरतस्य कथा-आधारितम् चलचित्रम्।
२०२२	मधुभाषितम्	सुरेश् गायत्री	चलचित्रनिर्मितिः ४८ घण्टेषु सम्पन्ना।
	भगवदज्जुकम्	यदु विजयकृष्णन्	सप्तमशताब्दी-नाट्यस्य "भगवदज्जुकीयम्" नाटकस्य रूपान्तरणम्; ५२-तम्स्थे भारतीयन्तरराष्ट्रीयचलच्चित्रोत्सवस्य भारतीय् पानोरमायाम् समाविष्टम्।
	एकचक्रम्	के॰ सुचेन्द्रप्रसाद्	एन॰ रङ्गनाथशर्मा इत्यस्य रचनासु अवलम्ब्य निर्मितम्; "वोइसिङ् साइलन्स्" इति अन्तरराष्ट्रीयम् महत्वपूर्ण-चलच्चित्रवेदिकया निर्मितम्।
	तायः	जी॰ प्रभा	पुण्यनगरं, कोलकाता, बेङ्गळूरु, देहली च इत्यादिषु विविधे अन्तराष्ट्रिये तथा राष्ट्रीये चलचित्रमहोत्सवे प्रदर्शितम्।
२०२३	धर्मयोधः	श्रुति सिमोन्	प्रथमं नारी-निर्देशकया निर्मितम् संस्कृतचलच्चित्रम्।
२०२४	एकाकी	प्रसाद् परप्पुरम्, फ्र॰ जॉन् पुथुवा, अय्यम्पुझा हरिकुमार्	प्रथमं संस्कृतचलच्चित्रम् यत्र केवलं एका पात्रा एव दृश्यते।
	श्लोकः	जनार्धन महार्षिः	स्वकथानकस्वरूपेण संगीततः च संस्कृतचलच्चित्रम्।