सदस्यः:अर्जुन कुमार राय

त्रिपुराेश्वरी मंदिर – विवरण

नाम एवं स्थान: एतत् तीर्थस्थानं “त्रिपुराेश्वरी मंदिरम्” इति प्रसिद्धम् अस्ति, यत् उदयपुर–ग्रामे, गोमती जिल्लायाः अन्तर्गतं, त्रिपुरा राज्ये अवस्थितम् अस्ति। निर्माणकाल:महाराजधन्य माणिक्येण, संवत् १५०१ तमे आदौ, अस्य मंदिरस्य स्थापना अभवत्। दैविक्-पूराणिक पृष्ठभूमिः एवं शक्तिपीठत्वम्:एतत् मंदिरम् एकम् शक्तिपीठम् अभवत्। पुराणकथायाः अनुसार्, ’सती’ देवीयाः एका अङ्गः — तस्य पादस्य किसी खण्डः — अस्मिन पवित्रस्थानम् अवतरितम्। अतः, श्रद्धालवः अस्य स्थानस्य पवित्रत्वं मानयन्ति। मूर्तयः एवं देवपूजा:मंदिरे द्वे मूर्तयः संस्थिताः — मुख्यं मूर्तिः Tripura Sundari (त्रिपुराेश्वरी माता) नाम्ना, एवं एकः लघु-मूर्ति “छोटो–मा” (छोटा माता) इति। मुख्य मूर्तिः पाँच-फुटा काले – किंचित् लालवर्णकास्तिकाशिलया निर्मिता अस्ति। लघु-मूर्ति चन्दिः इति, पूर्वकाले राज्यपर्वकर्तृभि: शिकाराय वा युद्धे सह गामिनी जाता। मन्दिरवास्तु एवं स्थलवैशिष्ट्यं:मन्दिरं एक-गोलेय (क्यूबिकल) संरचनायुक्तम् अस्ति, बङ्गाली “एक-रत्न” स्थापत्यशैलीनुसारम् निर्मितम्। मृत्तिकातु, पत्थर-आधारः च आसन्नः अस्ति। मन्दिरभूमिः एका सुक्ष्मपर्वत-शिलायाम् स्थितः, यः कूर्म—कुम्भकर्णवत् (कछुः पृष्ठवत्) आकारे अस्ति; तस्मात् एतत् स्थानं “कूर्मपीठ” इति अपि कथ्यते। पश्चिमाभिमुखीनाम् मुख्यद्वारम् अस्ति, तु पूर्वभागे सुन्दरः “कल्याण–सागर” तालः अपि अस्ति, यत्र मन्दिरस्य एकः भागः व्याप्तः। सम्प्रदायिक-एकात्मता:अत्यन्त-पवित्रमन्दिरम् अस्मात् स्थानात् विभाव्य सर्वे धर्मसमुदायाः — हिन्दू, मुस्लिम, आदिवासी इत्यादयः — श्रद्धया पूजां कुर्वन्ति। अस्मिन् धार्मिक-॥सांस्कृतिक मिलन-स्थले, समुदाये भेदभावः न अस्ति।