सदस्यः:दीपंकरदेबनाथ
प्रदत्तकार्य निष्पादनम्
प्रदत्तकार्य दैनिकपाठ्योजनायाः महत्त्वपूर्णः अंगः भवति यस्य माध्यमेन कक्षायाः क्रियाकलापाः व्यवस्थिताः निर्देशिताः च भवन्ति । शैक्षणिककार्याणां दिशादानस्य मुख्यं साधनम् अस्ति । कक्षामध्ये वा कक्षात् बहिः वा परदिवसस्य कार्यस्य सज्जता अपि आवश्यकी भवति। मनोवैज्ञानिकरूपेण दत्तं कार्य शिक्षणक्रियाकलापानाम् प्रेरणामपि ददाति । यदि शिक्षणस्य स्थितिः उपयुक्त भवति तर्हि छात्रस्य समयः अपव्यय न भवति । नियुक्तं कार्यं सर्वदा कार्यं प्रति इष्टदृष्टिकोणं प्रवर्तयति तथा च शिक्षणक्रियासु छात्राणां सर्वहृदयसहकार्यमपि जनयति। 'शिक्षा महत्वपूर्णमङ्ग भवति। या स्थायिशिक्षणव्यवहारस्य निर्माण योगदानं ददाति । अस्य उद्देश्यं छात्राणां कृते धैर्य प्रदामम्। लियोनाई डग्लस् झत्यस्य मते दत्तानि कार्याणि लघु, दीर्धाः, कठिनाः, सरलाः, सामान्याः, विविधाः इत्यादयः भवितुम् अर्हन्ति। सम्पूर्ण विद्यालयवर्षे पातैः, एककैः इत्यादिभिः सह सम्बद्धम् अस्ति। अध्यापनक्षेत्रे सिद्धान्तस्य, प्रदर्शनस्य, व्यावहारिकस्य च त्रयः अपि पक्षाः दत्तांशकार्यपद्धत्या छात्राणां कृते व्याख्यातुं शक्यन्ते। अस्मिन् विषयः लघुनियुक्तिषु (नियुक्तिषु) विभक्तः भवति, ते छात्रेभ्यः निर्धारितसमये कर्तुं दत्ताः भवन्ति । छात्राः आवश्यकतानुसार पुस्तकालयेषु प्रयोगशालासु च कार्य कुर्वन्ति। आचार्यः समये समये निराकरणणमपि कुर्वन्ति। तथा च तेषां कष्टानां समाधानं कुर्वन्ति ।
छात्रः स्वस्य दत्तकार्य स्वयमेव करोति ।
प्रदत्तकार्यस्य विशिष्ट उद्देश्य (Objectives Of Assignments)
1- छात्राणां कृते अभिप्रेरणा तथा उत्साह सर्वदा दातव्यम् ।
2- उद्देश्याभ्यासं कर्मदानं च ।
3- उद्देश्यम् स्थापनीयम्
4- अध्ययन तथा अन्यविषये शिक्षा दातव्यम् ।
दत्तत्कार्यस्य महत्वम्- (Importance Of Assignments)
1- गृहकार्य छात्राणां कृते प्रेरकरूपेण (Motivation) कार्य करोति। एतेन छात्रः अर्जितज्ञानस्य अधिकतमं उपयोग कर्तुं प्रेरणा प्रापयति ।
2- गृहकार्यमपि समयस्य रक्षणं करोति यतोहि कक्षायां पाठस्य पुनः पठनस्य आवश्यकता नास्ति ।
3- गृहकार्यस्य माध्यमेन छात्राः वक्रियाकलापद्वारा (Self Activity) स्वविचारं प्रकटयितुं अवसरं प्राप्नुवन्ति ।
4- ज्ञानं स्थायित्वं कर्तुं विद्यालयस्य वातावरणं विहाय गृहपर्यावरणम् अपि आवश्यकम्, अन्यथा छात्राः अर्जितं ज्ञानं स्मर्तुं असमर्थाः भविष्यन्ति ।
प्रदत्तकार्यस्य प्रकाराः- (Types of Assignment)
1- समस्याप्रधाननियुक्ति अस्मिन् प्रकारे गृहकार्यों छात्राणां कृते स्वपुस्तकेन वा जीवनेन वा सम्बद्धा कस्यापि समस्यायाः समाधानं कर्तुं दीयते।
2- अभ्यासनिर्देशः - अस्मिन् प्रकारे गृहकार्ये छात्राणां पूर्वज्ञानस्य अभ्यासः क्रियते ।
दत्तकार्यस्प योजनायां सावधानता-
1- छात्राणां पूर्वज्ञानं दृष्ट्वा गृहकार्यस्य चयनं करणीयम्।
2- गृहकार्य प्रेरकं भवेत्।
3- गृहकार्यस्य योजनायां छात्राणां रुचिः, सम्मानः च मनसि स्थापनीयम्।
4- गृहकार्यं निश्चितं स्पष्टं च भवेत्।
5- गृहकार्ये परस्परं सामञ्जस्यं भवेत्।
6- गृहकार्ये विविधता (Variety) भवेत्।
कार्यनिष्पादनम् छात्रः प्रत्येकं विषयं भिन्न भिन्नं विधिभिः प्रक्रियाभिः च अधिगमं करोति । तस्य मूल्याकलन विषयोपयुक्तारूपेण भवति। छात्राणां मूल्याकलनं तेषां कार्यनिष्पादनस्य परीक्षणे तथा वाञ्छितलक्ष्यं प्रति प्रगत्याः आकलनस्य च हेतोः महत्वपूर्ण भवति। कार्यनिष्पादन मूल्याकलने विद्यार्थिनां कर्मचारिणां दा विगतकार्यस्य विषये परिणामं ददाति यत् तेषां कार्यनिष्पादने भविष्ये परिमार्जने ध्यानं ददाति । कार्यनिष्पादनेन कर्मकराणां तथा छात्राणां कार्यनिष्पादन हेतु वित्तीयपुरस्कारप्रदानम् । छात्राणां विषयाधारितरुचीनां चयने तथा विषयाधिगमे समर्थः असमर्थों वा इति निर्णयार्थम् अस्य आवश्यकता वर्तते ।