सदस्यः:2211156sujalagarwal/प्रयोगपृष्ठम्

अर्थशास्त्रं एकं सामाजिकविज्ञानं यत् वस्तुनां सेवानां च उत्पादनं, वितरणं, आदानप्रदानं, उपभोगं च कुर्वन्ति । असीमित-आच्छा-आवश्यकतानां मध्ये दुर्लभ-सम्पदां आवंटनस्य विषये अस्य विषयः अस्ति । अर्थशास्त्रस्य मुख्य उद्देश्यं आर्थिकवृद्धिः, दारिद्र्यस्य न्यूनीकरणं, जनानां जीवनस्तरस्य उन्नयनं च भवति । अर्थशास्त्रस्य मुख्यतया द्वौ शाखाः स्तः - सूक्ष्म-अर्थशास्त्रम्, स्थूल-अर्थशास्त्रम् च । सूक्ष्म अर्थशास्त्रं फर्माणां उपभोक्तृणां च इत्यादीनां व्यक्तिगत-आर्थिक-एककानां व्यवहारे केन्द्रीभूता भवति, यदा तु स्थूल-अर्थशास्त्रं समग्ररूपेण अर्थव्यवस्थायाः विषये वर्तते, यत्र महङ्गानि, राष्ट्रिय-आयः, आर्थिकवृद्धिः च इत्यादयः विषयाः सन्ति। अर्थशास्त्रस्य एकः मौलिकः सिद्धान्तः अस्ति आपूर्तिः, माङ्गं च । आपूर्ति-माङ्ग-नियमे उक्तं यत् जनाः यत् द्रव्यं क्रेतुं इच्छन्ति तस्य परिमाणस्य, उत्पादकाः यत् द्रव्यं विक्रेतुं इच्छन्ति, समर्थाः च सन्ति, तस्य परिमाणस्य सन्तुलनेन मूल्यानि निर्धारितानि भवन्ति अर्थशास्त्रस्य अन्यः महत्त्वपूर्णः सिद्धान्तः विपण्यप्रतिस्पर्धा इति विपण्यां बहवः क्रेतृविक्रेतृणां उपस्थितिः निर्दिशति, यत् मूल्यानि मालवस्तूनाम् सेवानां च वास्तविकमूल्यं प्रतिबिम्बयन्ति इति सुनिश्चित्य साहाय्यं करोति। कर-सरकारी-व्यय-आदि-वित्त-नीतिभिः, धन-आपूर्ति-व्याज-दर-नियन्त्रण-इत्यादीनां मौद्रिक-नीतिभिः च अर्थव्यवस्थायाः आकारे अपि सर्वकाराः प्रमुखा भूमिकां निर्वहन्ति यथा, आर्थिकवृद्धिं प्रेरयितुं मन्दतायाः समये व्ययवृद्ध्यर्थं सर्वकारः वित्तनीतेः उपयोगं कर्तुं शक्नोति, अथवा व्याजदराणि वर्धयित्वा महङ्गानि नियन्त्रयितुं मौद्रिकनीतेः उपयोगं कर्तुं शक्नोति। उपसंहारः अर्थशास्त्रं एकं जटिलं गतिशीलं च क्षेत्रं यस्य अस्माकं दैनन्दिनजीवने गहनः प्रभावः भवति । अर्थव्यवस्था कथं कार्यं करोति, अस्माकं वित्तीयभविष्यस्य विषये कथं सूचितनिर्णयः कर्तव्यः इति अवगन्तुं अस्मान् साहाय्यं करोति । भवान् उपभोक्ता, व्यापारस्वामिः, नीतिनिर्माता वा अस्ति वा, अद्यतनस्य द्रुतगत्या परिवर्तमानस्य वैश्विक-अर्थव्यवस्थायां सफलतायै अर्थशास्त्रस्य मूलभूतबोधः अत्यावश्यकः अस्ति।