सदस्यः:2310124deepak.d/प्रयोगपृष्ठम्
अध्ययन-उद्देश्यः*
संस्कृतस्य महत्त्वं व्याख्यातुम्
*मुख्यबिन्दवः*
संस्कृतं वैदिकसंस्कृतमिति आ १७००-१२०० ईसापूर्वं प्रारभ्यते, तथा च वैदिकमन्त्रानां परम्परायाः अंशतया मौखिकरूपेण संरक्षितम् आसीत्।
पाणिनिः नामकः विद्वान् वैदिकसंस्कृतस्य व्याकरणं मानकीकृतवान् यदा सः व्याकरणं परिभाषितवान्, तदा ५०० ईसापूर्वे।
वैदिकसंस्कृतं वेदानां भाषा अस्ति, या वैदिकधर्मस्य प्राचीनतमाः शास्त्राणि।
वैदिककालपरं संस्कृतज्ञानं उच्चसामाजिकवर्गस्य सूचकं जातम्।
*परिभाषाः*
*हिन्दुधर्मः*
अद्यतन-भारतीय उपमहाद्वीपे प्रमुखः धर्मः, यः संस्कृतस्य प्रयोगं पठने तथा आचरणेषु करोति।
*पाणिनिः*
सः विद्वान्, यः वैदिकसंस्कृतस्य व्याकरणं मानकीकृतवान्, यथा क्लासिकलसंस्कृतं निर्मितम्।
संस्कृतं हिन्दुधर्मस्य प्रमुखं पवित्रं भाषावृत्तिः अस्ति, तथा हिन्दुधर्मे, बौद्धधर्मे, जैनधर्मे च तात्त्विकभाषारूपेण उपयुज्यते। संस्कृतं प्राचीनभारतीय-आर्यभाषायाः मानकीकृतभाषावृत्तिः अस्ति, या वैदिकसंस्कृतं इति नाम्ना प्रसिद्धा अस्ति, आ १७००-१२०० ईसापूर्वं समये उत्पन्नम्।
संस्कृतं तु प्राचीनतमेषु हिन्द-यूरोपीयभाषासु एकम् अस्ति, यद्विषये विस्तीर्णं लेखनप्रमाणम् अस्ति। संस्कृतं प्राचीनकालेऽपि भारतभूम्याः सामान्यभाषारूपेण प्रवृत्तम् आसीत्। अद्यापि संस्कृतं हिन्दुधर्मीयपूजासु, बौद्धधर्मीयस्तोत्रेषु, जैनधर्मीयग्रन्थेषु च उपयुज्यते।
*उत्पत्तिः*
संस्कृतं तु प्रोटो-इन्डो-इरानियन् भाषायाः तथा अन्ततः प्रोटो-इन्डो-यूरोपीय भाषासु वंशक्रमेण अनुस्यूतं अस्ति, यत् तु इरानियन्-इन्डोभाषावर्गस्य तथा हिन्द-यूरोपीयभाषावर्गस्य वाचकानां क्रमसः भाषासन्तानस्य अनुवर्तिनः जनाः आसीत्। अद्यतने काले ४६% जनाः काचन हिन्द-यूरोपीयभाषां भाषन्ते। सर्वाधिकं भाषिताः हिन्द-यूरोपीयभाषाः सन्ति - इङ्ग्लिष्, हिन्दी, बङ्गाली, पञ्जाबी, स्पानिष्, पोर्चुगीज्, रशियन् इत्येताः, यासु प्रतिएकं १०० मिलियन् जनाः वदन्ति।
वैदिकसंस्कृतं वेदानां भाषा अस्ति, या प्राचीनतमाः हिन्दुधर्मीयशास्त्राणि सन्ति, यानि आ १५००-५०० ईसापूर्वे संकलितानि। वेदाः मन्त्रमयाः, संहितारूपेण आवाहिताः, तथा पुरोहितानां धार्मिकदर्शनस्य तात्त्विकोपदेशाः च सन्ति। विश्वास्यते यत् आर्यजनानां ऋषिभ्यः एतानि प्रत्यक्षं प्रकाशितानि वेदानि। चत्वारः प्रमुखः वेदसंग्रहः - ऋग्वेदः, सामवेदः, यजुर्वेदः, अथर्ववेदः च।
वैदिकसंस्कृतं वैदिकमन्त्रानां मौखिकं जपपरम्परायां संरक्षितम् आसीत्, या भारतदेशे वर्णमालावर्णनात् पूर्वं संरक्षिता। आधुनिकभाषाशास्त्रज्ञाः ऋग्वेदसंहितायाः छन्दः काव्यानां अंशं प्राचीनतमं पाठस्तरं मन्यन्ते, यत् मौखिकपरम्परया अनेकानां लेखकानां द्वारा रचितम् आसीत्।
*संस्कृतसाहित्यम्*
संस्कृतसाहित्यं वैदिकसंहितायाः वक्त्रकाव्यानां प्रारम्भेण आरब्धं आ १५०० ईसापूर्वं, तथा लौहयुगस्य भारतस्य संस्कृतमहाकाव्यानां मौखिकपरम्परया प्रवर्तितम्। अयःयुगस्य समये आ १००० ईसापूर्वं वैदिकसंस्कृतं धर्मज्ञानस्य द्वितीयभाषारूपेण प्रवृत्तं।
आ ५०० ईसापूर्वे, प्राचीनः विद्वान् पाणिनिः वैदिकसंस्कृतस्य व्याकरणं स्थिरीकृतवान्। सः ३९५९ नियमान् समासानां, शब्दानां निर्माणस्य च सूत्राणि स्थितवान्।
*अध्ययन-उद्देश्यः*
संस्कृतस्य महत्त्वं व्याख्यातुम्
*मुख्यबिन्दवः*
संस्कृतं वैदिकसंस्कृतमिति आ १७००-१२०० ईसापूर्वं प्रारभ्यते, तथा च वैदिकमन्त्रानां परम्परायाः अंशतया मौखिकरूपेण संरक्षितम् आसीत्।
पाणिनिः नामकः विद्वान् वैदिकसंस्कृतस्य व्याकरणं मानकीकृतवान् यदा सः व्याकरणं परिभाषितवान्, तदा ५०० ईसापूर्वे।
वैदिकसंस्कृतं वेदानां भाषा अस्ति, या वैदिकधर्मस्य प्राचीनतमाः शास्त्राणि।
वैदिककालपरं संस्कृतज्ञानं उच्चसामाजिकवर्गस्य सूचकं जातम्।
*परिभाषाः*
*हिन्दुधर्मः*
अद्यतन-भारतीय उपमहाद्वीपे प्रमुखः धर्मः, यः संस्कृतस्य प्रयोगं पठने तथा आचरणेषु करोति।
*पाणिनिः*
सः विद्वान्, यः वैदिकसंस्कृतस्य व्याकरणं मानकीकृतवान्, यथा क्लासिकलसंस्कृतं निर्मितम्।
संस्कृतं हिन्दुधर्मस्य प्रमुखं पवित्रं भाषावृत्तिः अस्ति, तथा हिन्दुधर्मे, बौद्धधर्मे, जैनधर्मे च तात्त्विकभाषारूपेण उपयुज्यते। संस्कृतं प्राचीनभारतीय-आर्यभाषायाः मानकीकृतभाषावृत्तिः अस्ति, या वैदिकसंस्कृतं इति नाम्ना प्रसिद्धा अस्ति, आ १७००-१२०० ईसापूर्वं समये उत्पन्नम्।
संस्कृतं तु प्राचीनतमेषु हिन्द-यूरोपीयभाषासु एकम् अस्ति, यद्विषये विस्तीर्णं लेखनप्रमाणम् अस्ति। संस्कृतं प्राचीनकालेऽपि भारतभूम्याः सामान्यभाषारूपेण प्रवृत्तम् आसीत्। अद्यापि संस्कृतं हिन्दुधर्मीयपूजासु, बौद्धधर्मीयस्तोत्रेषु, जैनधर्मीयग्रन्थेषु च उपयुज्यते।
*उत्पत्तिः*
संस्कृतं तु प्रोटो-इन्डो-इरानियन् भाषायाः तथा अन्ततः प्रोटो-इन्डो-यूरोपीय भाषासु वंशक्रमेण अनुस्यूतं अस्ति, यत् तु इरानियन्-इन्डोभाषावर्गस्य तथा हिन्द-यूरोपीयभाषावर्गस्य वाचकानां क्रमसः भाषासन्तानस्य अनुवर्तिनः जनाः आसीत्। अद्यतने काले ४६% जनाः काचन हिन्द-यूरोपीयभाषां भाषन्ते। सर्वाधिकं भाषिताः हिन्द-यूरोपीयभाषाः सन्ति - इङ्ग्लिष्, हिन्दी, बङ्गाली, पञ्जाबी, स्पानिष्, पोर्चुगीज्, रशियन् इत्येताः, यासु प्रतिएकं १०० मिलियन् जनाः वदन्ति।
वैदिकसंस्कृतं वेदानां भाषा अस्ति, या प्राचीनतमाः हिन्दुधर्मीयशास्त्राणि सन्ति, यानि आ १५००-५०० ईसापूर्वे संकलितानि। वेदाः मन्त्रमयाः, संहितारूपेण आवाहिताः, तथा पुरोहितानां धार्मिकदर्शनस्य तात्त्विकोपदेशाः च सन्ति। विश्वास्यते यत् आर्यजनानां ऋषिभ्यः एतानि प्रत्यक्षं प्रकाशितानि वेदानि। चत्वारः प्रमुखः वेदसंग्रहः - ऋग्वेदः, सामवेदः, यजुर्वेदः, अथर्ववेदः च।
वैदिकसंस्कृतं वैदिकमन्त्रानां मौखिकं जपपरम्परायां संरक्षितम् आसीत्, या भारतदेशे वर्णमालावर्णनात् पूर्वं संरक्षिता। आधुनिकभाषाशास्त्रज्ञाः ऋग्वेदसंहितायाः छन्दः काव्यानां अंशं प्राचीनतमं पाठस्तरं मन्यन्ते, यत् मौखिकपरम्परया अनेकानां लेखकानां द्वारा रचितम् आसीत्।
*संस्कृतसाहित्यम्*
संस्कृतसाहित्यं वैदिकसंहितायाः वक्त्रकाव्यानां प्रारम्भेण आरब्धं आ १५०० ईसापूर्वं, तथा लौहयुगस्य भारतस्य संस्कृतमहाकाव्यानां मौखिकपरम्परया प्रवर्तितम्। अयःयुगस्य समये आ १००० ईसापूर्वं वैदिकसंस्कृतं धर्मज्ञानस्य द्वितीयभाषारूपेण प्रवृत्तं।
आ ५०० ईसापूर्वे, प्राचीनः विद्वान् पाणिनिः वैदिकसंस्कृतस्य व्याकरणं स्थिरीकृतवान्। सः ३९५९ नियमान् समासानां, शब्दानां निर्माणस्य च सूत्राणि स्थितवान्।