सदस्यः:2340607angiras/प्रयोगपृष्ठम्

बङ्गलूरुनगरस्य वातावरणम्

भारतदेशस्य दक्षिणभागे कर्णाटकराज्ये स्थितं बङ्गलूरुनगरं भारतस्य एकं प्रमुखं नगरी अस्ति। एषः नगरः प्रौद्योगिकी, विज्ञानं, व्यापारं, शिक्षायाः केन्द्रभूतः अस्ति। "भारतस्य सिलिकॉननगरम्" इति नाम्ना अपि एषः नगरः प्रसिद्धः अस्ति, यतोहि अत्र बहवः सॉफ्टवेयरकम्पन्यः स्थिताः सन्ति। किन्तु केवलं औद्योगिकविकासः एव न, अपि तु अत्र स्थितं वातावरणं अपि सर्वेषां मनसः आकर्षणं करोति। अन्येषु भारतीयेषु नगरेषु अपेक्षया बङ्गलूरुनगरस्य जलवायुः समशीतोष्णं तथा सुखदं च अस्ति। अत्र ग्रीष्मे अत्यधिकं उष्णं न भवति तथा हेमन्ते अतीव शीतं न भवति।

बङ्गलूरुनगरस्य भौगोलिकस्थिति विशेषरूपेण महत्त्वपूर्णा अस्ति। एषः नगरः समुद्रतटात् ९२० मीटर् (३०२० फीट्) उन्नतः अस्ति। एषः नगरः डक्कनपठारस्य पश्चिमभागे स्थितः अस्ति, यत्र दक्षिण-पश्चिम-मान्सूनस्य प्रभावः विशेषतः दृश्यते। नगरस्य उन्नतसमीकरणस्य (high altitude) कारणात् अत्र वातावरणं समशीतोष्णं भवति, तथा च वायुगुणस्तरः अन्येषु महानगरेषु अपेक्षया उत्तमः अस्ति। एवमेव, नगरस्य हरितप्रदेशाः, उद्यानानि, तथा वनस्पतयः नगरस्य वायुपरिस्थितिं शुद्धां कुर्वन्ति।

बङ्गलूरुनगरे वर्षस्य विभिन्नमासेषु वातावरणे विभिन्नाः परिवर्तनाः दृश्यन्ते। मुख्यतः अत्र त्रयः ऋतवः भवन्ति – ग्रीष्मऋतुः, वर्षारुतुः, तथा हेमन्तऋतुः।

ग्रीष्मऋतुः मार्चमासात् प्रारभ्य मेयमासपर्यन्तं प्रचलति। एतेषु मासेषु औसततापमानं ३०-३५ डिग्री सेल्सियस् भवति, किन्तु कदाचित् ३७ डिग्री सेल्सियस् अपि प्राप्नोति। अन्येषु भारतीयेषु नगरेषु, यथा दिल्ली, चेन्नै, मुम्बई, कोलकाता, इत्यादिषु अत्यधिकं उष्णता दृश्यते, किन्तु बङ्गलूरुनगरे एवं न भवति। नगरस्य ग्रीष्मकालः तुलनया सुखकरः भवति। रात्रौ तापमानं न्यूनं भवति, यतः नगरस्य वायुशीतलीकरणं प्राकृतिकरूपेण भवति।

वर्षारुतुः जूनमासात् प्रारभ्य अक्टोबरमासपर्यन्तं प्रचलति। अस्मिन्काले नगरं दक्षिण-पश्चिम-मान्सूनस्य प्रभावं प्राप्नोति। बङ्गलूरुनगरे मध्यमवृष्टिः भवति, यया नगरस्य वातावरणं शीतलतरं भवति। औसतवृष्टिः ८५०-१००० मिमि पर्यन्तं भवति। कदाचित् मूसलधारावृष्टिः अपि दृश्यते, विशेषतः जूलैमासे तथा आगस्टमासे। वर्षाकाले नगरस्य कतिपये भागाः जलप्लाविताः भवन्ति, यथा एम.जी.रोड्, कोरमङ्गला, व्हाइटफील्ड् इत्यादिषु। किन्तु वर्षाकाले नगरस्य वनस्पतयः अधिकं हरिताः भवन्ति, यतः अत्र अनेकानि वृक्षवनानि उद्यानानि च सन्ति।

हेमन्तऋतुः नवम्बरमासात् प्रारभ्य फेब्रवरीमासपर्यन्तं प्रचलति। अस्य ऋतौ तापमानं १५-२० डिग्री सेल्सियस् मध्ये भवति। अत्र न तु हिमपातः न च अत्यधिकशीतलता दृश्यते। प्रातःकाले मलयानिलः वहति, यः शरीराय मनसः च शीतलतां सुखं च ददाति। हेमन्तऋतौ नगरस्य वातावरणं सर्वथा सुखकरं भवति।

बङ्गलूरुनगरस्य वातावरणस्य विशेषताः अनेके सन्ति। एषः नगरः "उद्याननगरम्" इति अपि प्रसिद्धः, यतोहि अत्र बहूनि उद्यानानि सन्ति। ललबागः, कब्बनपार्कः, बानरघट्टाराष्ट्रीयउद्यानः, जे.पी.पार्क् इत्यादयः नगरस्य वायुगुणस्तरं शुद्धं कुर्वन्ति। अत्र स्थिताः विविधाः वनस्पतयः, पुष्पाणि, तथा पादपाः नगरस्य वातावरणं सौन्दर्यमयम् कुर्वन्ति। नगरस्य हरितप्रदेशाः तापमानं नियंत्रयन्ति, यथा दिनकाले उष्णतायाः न्यूनीकरणं रात्रौ शीतलतायाः वृद्धिः च।

वर्तमानकाले वातावरणपरिवर्तनस्य प्रभावः बङ्गलूरुनगरे अपि दृश्यते। औद्योगीकरणस्य, जनसंख्यावृद्धेः, वृक्षच्छेदनस्य च कारणात् नगरस्य तापमानं शनैः शनैः वर्धते। पूर्वं नगरस्य तापमानं ग्रीष्मे २८-३० डिग्री पर्यन्तं भवति स्म, किन्तु इदानीं ३५ डिग्री पर्यन्तं प्राप्नोति। न केवलं तापमानस्य वृद्धिः, अपि तु वर्षाराशेः अस्थिरता अपि दृश्यते। प्राचीनकाले वर्षाकालः समयानुसारं भवति स्म, किन्तु इदानीं असम्यक् वर्षा दृश्यते – कदाचित् अत्यधिकं, कदाचित् न्यूनं।

नगरस्य जनसंख्या अपि त्वरितगत्या वर्धते। वर्षे २००० मध्ये नगरस्य जनसंख्या सुमारे ५० लक्षं (५ मिलियन) आसीत्, किन्तु इदानीं १.३ कोटिः (१३ मिलियन) पर्यन्तं वर्धिता अस्ति। अनेन कारणेन वाहनानां संख्या अपि वर्धते, यया वायुप्रदूषणं जायते।

यद्यपि बङ्गलूरुनगरे आधुनिककालस्य विविधाः समस्याः सन्ति, तथापि अत्र वातावरणं भारतस्य अन्येषु नगरेषु अपेक्षया सुखदं, सम्यक् संतुलितं च अस्ति। नगरस्य प्राकृतिकसौन्दर्यं, समशीतोष्णवातावरणं, तथा हरितप्रदेशाः अत्रस्थेभ्यः जनानां जीवनं सुखकरं कुर्वन्ति। किन्तु अस्माभिः पर्यावरणरक्षणं कर्तव्यम्, वृक्षारोपणं प्रवर्तनीयं, तथा प्रदूषणनियन्त्रणं आवश्यकम्। यदि अस्माकं वातावरणं संरक्षितुं इच्छामः, तर्हि कर्तव्येषु सज्जाः भवेम। एवं चेत् बङ्गलूरुनगरं सर्वदा सुखकरं निवासयोग्यं च भविष्यति।