सदस्यः:Banasmita123sahoo

. शिक्षायाः अर्थ परिभाषा प्रकार्याणि चः

“शिक्षयति या सा शिक्षा“, शक्तुं शक्तो भबितुं इच्छा शिक्षा। संस्कृत भाषायां शिक्षा इति पदस्थ ब्युत्पत्तिः शिक्ष“बिद्योपादाने" इति धातोः गुरोश्चहलः इति पाणिनी सूत्रेण 'अ' प्रत्यायन सती निष्पन्ना भबति। शिक्षा भबति मानब जीबनस्य मूलाधार। शिक्षा इति पदं संस्कृत भाषाया अधिकतया विद्या इति पदेन ब्यबहियते।

" अबाद्ययामृत्यं तित्वा विद्ययामृतमश्रुते" इति वेदोद्धरिणः उक्तवन्तः।सा विद्या एव परमा या विद्या मोचनं दाति। अर्थात "सा विद्या या विमुक्तये"। अस्या माध्यमेन जीवन श्रुंखलित तथा परिमार्जित भवति। लोकेऽस्मिन् विद्या एव तत्त्वतः यत् मानवे जान ज्योतिं ज्वलयति, अविद्यान्धतमः व्याप्ति, दुर्गुणगुणं वारयति, सद्गुणो सन्चारयति, कीत्ती प्रथयति गोरवं विकासयति, यशः वितनेति, राजसी च आदरम् आहति। एषा मातृवत् संरक्षिका, पितृवत् सत्पथप्रदशिका कान्तावत् वैभवदायी दुर्गुणनाशेन मनसः पावयत्रि च। एवं च मानवानां सर्वविध मोचनाय इयं सर्वोपकारिणी भवति शिक्षा। इयं शिक्षा साध्य साधनं च भवति। आन्वीक्षिकि, त्रयि, वार्त्ता, दण्डनीतिः, इति अस्मिन् लोके चरमोदेश्य मोक्षप्रदायिनी भवति। स्वयं विनयन पात्रताम्, पात्रत्वात् अर्थः, अर्थेन धर्मः, धर्मेण परमार्थः च साहयता। भारतस्य मानदण्ड हिमालयवत् अस्माकं सांस्कृतिक मानदंड स्वरूपेण एतानि राराजन्ते। सेयं विद्या तु पणिडत्यमुपार्जयन्ति जाग्रति लोकसाधनाय इति उभयलोक साधनाय इति उभयलोकप्रयोजनसिद्धेः कारणभूता इव देदिप्यते। इयं हि शिक्षा हितसाधकं शुभावहं कृत्यं सर्वं बोधयति, आत्मशुद्धिंधियः प्रचोदनं, संयमशीलता, दमन, शान्ति पुण्यं च समनुष्ठेयं, संजयेम् इदमन्तत्र अकृत्यम् अहितं च निर्णय उपदिशा, एवं प्रबृतिं निबृतिं च सन्दर्शेय मार्गयति शिक्षा। शिक्षानां सर्वसाध्य उपायं भबति। सुधियः समाजहितं विश्वहितं काम्यमानाः लोकस्यदुः श्वददाबाग्निं संचिकीर्षन्तिः ।नेत्रसम्मानं भुत्वा दिशंदर्शयन्ति। सर्वसंसय नाशक नेत्र शदृसं ही शास्त्रं भवति। शास्त्रेण एव चक्षुसा लोकजानं अनुभवश्च जायते। विद्या च अस्मिन् लोके श्री वचस्वं कीर्त्तिः दुःख अपनोदनं बात्सल्यं सन्नियोजनम् अविरात इति सर्बमातनोति। सर्वार्थसाधिक्यं शिक्षा शिक्षाप्राक्काले जानन जानार्थमिति उद्देश्यमाश्रिता एव आसीत्। शिक्षा च प्रकाशस्त्रोतः भवति। तेन स्त्रोतसा सर्वार्थः अभिचियते। तत्व स्त्रोतः सर्वस्यापि जगतः प्रवृतिमत् भवति। अतेव सा शिक्षा मानवस्य त्तृतियनेत्रत्वेन परिगणिता दृश्यते। जान अथवा शिक्षायाः ऋते न हि किंचित् प्रशस्ततमं वर्तते इहलोके। शिक्षा हि सर्वोपेक्षयापवित्रं मन्यते। एवं चतुर्विधपुरूषार्थेषु मोक्षस्यैव नित्यत्वं कल्पयति। तथा शिक्षा एव अस्माकं कृते समाधानं भवति इति निश्चप्रचम्।

. शिक्षा शब्दस्य प्रमुख अर्थ भवति विद्याग्रहणमेव परन्त्तु मुनिऋषि समये तथा पुराकाले "सा विद्या विमुक्तये" इति आसीत्। शिक्षाशब्दः आंगलोभाषायां Education, Educare, Educate इति पदत्रयस्य आधारेण उत्त्पन्नः इति केचन सन्त्ति। शिक्षयाः विभिन्न अर्थः वर्त्तते, यथा - शिक्षायाः व्यापकअर्थः। शिक्षयाः व्यापक अर्थे ते सर्वे प्रभावाः अन्तर्भवति ये व्यक्तिं जन्मतः आरभ्य मृत्युपर्यन्तं प्रभावहीनता। शिक्षा प्राप्तयानन्तरं मानवः शनैः शनैैः स्वयमेव र्सर्वेषु वातावरणेषु सामन्जस्यं स्थापयति । शिक्षायाः संकुचितार्थः विद्यालये प्रदीयमान शिक्षा इति अबधयेयः। अत्र विद्यालये निश्चितार्थस्य कृते निश्चितयोजनानाम् अनुसृत्य निर्धारित विधिनां निर्धारित प्रकारेण शिक्षा वालाय दिये। शिक्षायाः विश्लेषणार्थः मनुुष्य यदाकदापि यत्रकुत्रापि यस्माद्कस्माद्पि शिक्षां प्राप्नोति एवं च शिक्षा बालकस्य जन्मजात शक्तेः विकासार्थं भवति। शिक्षयाः वास्तविकार्थः भवति मानवस्य सर्बांगीण विकास। अर्थात् शिक्षा तादृशी एका प्रक्रिया भवति यया मनुष्यस्य जन्मजात शक्तिनां स्वाभाविक सामन्जस्यपूर्ण वर्गकासश्च प्रस्फुटितः भवति।