सदस्यः:Bijaylaxmi Sahoo/प्रयोगपृष्ठम्

                    किं गद्यमित्यपेक्षायां दण्डी कथयति- अपादपटसन्तानो गद्यं इति। वस्तुतः पदानां वृतापेक्षया प्रयोग यत्र तप्तुद्धयं तत्र तु स्वतन्त्रेण प्रयोगः तद् गद्यं भवति। अस्यैव तद् गद्यरूपं भवति- निश्चितं कार्यअसमान्य मुदितौ गृहं जग्मतुः इति। गद्यपद्ययोः विभदेकतत्वं तु बृद्धिवलास एव। यत्र हि भाषायाः स्वाभाविकी  गतिस्तद् गद्यमेव यत्र च श्रमप्रदाता गतिस्तदेव पद्यमिति। गद्यं हि पद्यस्य व्यख्यत्मकं रुपमिति ये हि वदन्ति तत् एषां बृद्धिविभ्रम एव। वस्तुतस्तु गद्यादेव पद्यसम्भवः। विचिन्त्यतामस्य सारम्। कवियादिवानुभवेति तदैव प्रथमं चेतसि मध्नाति। तावत् पर्यन्तं तस्यानुभवस्य सद्यमयं रुपमेच्व भवति। न कोऽपि पद्ये विचिन्तयति कामं सह कालिदासस्य गुरुदेवः किं न स्यात् । यदा हि तद् बर्हिनिर्ष्कायति तदापि तस्य गद्यमयं रुपमेव   भवति।पश्चाच कविस्तत् पद्ये निबध्नन्ति, पदै सह सुचिरं क्रीडित्वा। तेन परा-पश्यन्ति- मध्यमावस्थायां वाचः स्वरुपे गद्यमयमेव भवति मौलिकता। संस्कृत गद्यसाहित्यं पद्यसाहित्यादपि प्राचिनतरम् । उक्तमेव पुराणेषु- एक एव यर्जुर्वेद व्यस्तते द्वापरादिसु इति। यर्जुनाम अनियतवर्नाअनियतवर्नावसानवागेव। केवलं यजुर्वेदस्य मौलिकं रुपमति तु समग्रमेव ब्रह्मणसाहित्यमारण्यकमुपनिषद्यब्रह्मणसाहित्यमारण्यकमुपनिषद्यतत्वञ्च गद्य एव विद्यते। सुत्रमपि गद्यस्य संक्षिप्तं रुपं न तु पद्यस्य। गद्यसाहित्यस्य प्रारम्भिकं रुपं भाषितभाषाषाः निकामं संवदते स्म। पाश्र्चात्य काले पद्य इव गद्यानि कृत्रिमता समुदिता आजोभुयस्यमेवगद्यस्य साहित्वते प्रमाणं संजातम्। तथापि गद्ये स्वाभाविकता नैवास्तङ्ता । गद्यसाहित्यस्य द्वितीयः रुपं सम्भवतः सुबन्ध्ना प्रारम्भितम्। तस्य हि कृति वासवदत्ता समुद्रगुप्तस्य कृष्णचरित् प्रमाणेन कथयितुं शक्यते यन्मागधस्य बिन्दुसारस्य काले प्रणिता आसीत्।
           यथोक्तं तत्र राजकविवर्णनप्रसङगे यत् सुबन्धुर्ह प्रथमं विन्दुसारस्य मागधस्य सभापण्डितः आसीत्। तत्रैव तेन वासवदत्ता ग्रन्थः प्राणायि। इति।