सदस्यः:Deepak sringeri 15/प्रयोगपृष्ठम्

पञ्चदशी चतुर्विधपुरुषार्थेषुधर्मार्थकाममोक्षेषुप्रधानंभवति। निःश्रेयसपदवाच्यःमोक्षएव। मोक्षप्राप्तयेप्रभलसोपानंभवतिवेदान्तशास्त्रम्। अतविमलितवेद्यान्तरपरमानन्दसन्दोहेव्यवस्थापनान्नित्यनिरतिशयानन्दबन्धुरब्रह्मानन्दनिदानभूतोवेदान्तएवाखिलशास्त्रजातेमूर्धन्यचूडामणिरिववरीवर्ती। अतएवामुमुपोदूलयितुंकृताववरैःश्रीमद्भगवत्पूजोपादिभिःब्रह्मसूत्रशारीरकभाष्यादयोदृढामोक्षनिःश्रेणिकाइवानेकशोग्रन्थाःप्रक्लृप्ताआसेतुहिमाचलंसर्वत्रविजृम्यन्तेखलु। परञ्चतेऽल्पधिषणानामल्पाश्यस्तशास्त्राणांचदुरुहाएवेतिमनिसिकृत्यनिखिलशृतिशास्त्रपारावारपारीणेरज्ञानान्धकूपनिमग्नजीवजातोद्धिधीषृभिःपरमकारुणिकैःपरमहसपरिव्राजकाचार्यविद्यारण्यस्वामिभिःअखिलवेदान्तसारपीयूषमखिलान्पाययितुंबध्दपरिकरैरपूवोऽयंपञ्चदशोनामाअद्वैतवेदान्तादर्शरूपोग्रन्थोनिरामयि। सर्वस्मिन्नपिशास्त्रेप्रकरणग्रन्थमितिलभ्यते। मात्रेकदेशविशयमेवप्रकरणग्रन्थस्यवस्तुभवति । एतादृशअद्वैतवेदान्तग्रन्थकोटौपञ्चदशीअन्यतमाश्रीमद्विविद्यारण्यमुनयःत्रयोदशशततमेशतकेप्रादुर्बभूवुः । क्वचित्त्रयोदशशततमेशतकेआसन्नितिप्राचीनशिलालेखालोचकैर्निरणायि। एतेएवप्रसिध्दविजयनगरसाम्राज्यसंस्थापनाचार्याःइतिबिरुदाङ्किताः। पञ्चदशअधिकरणाःसन्तिइत्यतःपन्ञ्चदशअधिकरणाःसन्तिइत्यतःपन्चदशीइति। सकलजन्तूनांचरमलक्षभूततत्वम्अस्तिआत्मतत्वम्, आत्मतत्वसंपादनाय, वेदान्तसिध्दान्तोक्तअध्यारोपअपवादन्यायेनतत्वविवेकप्रकरणादारभ्यब्रह्मानन्देविषयानन्दःइतिपर्यन्तम्पञ्चदशअधिकरणाःसन्तितरादौप्रथमेऽधिकरणेग्रन्थकत्रुःसांप्रदायिकनियमान्मनसिनिधाय “नम्श्रीशङ्करानन्दगुरुपादाम्बुजन्मने। सविलासमहामोहग्राहग्रासैककर्मणि॥ इतिमङ्गलंकृतम्। एवमेवगुरुनमस्करमपसंपन्नम्। सर्वेष्वपिशास्त्रेषुअथवाभारतीयशास्त्रप्रपञ्चेशास्त्रारम्भात्पूर्वम्अनुबन्धचतष्टयमतिप्रसिध्दम्। अधिकारिविषयसम्बन्धप्रयोजनम्अनुबन्धचतुष्टयमितिकथ्यते। यःसाधनाचतुष्टयसंपन्नःप्रमातासएवअधिकारि, जीवब्रम्हयोरैक्यमेवविषयं, प्रतिपाद्य(बोध्य) प्रतपादक (बोधक)भावसंबन्धः । मोक्षप्राप्तिःप्रयोजनम्, इतिसिध्यति। तदनन्तरंप्रथमाधकरणेअवस्थात्रयेष्वपिज्ञानस्यनित्यत्वम्मुक्तितःसम्पाद्य “मासाब्दयुगकल्पेषगतागम्यष्वनेकदानदतनास्तिमित्येकासंविदेशास्वयंप्रभा” इत्यनेनश्लोकेनत्रिकालबाद्यस्यआत्मनःनित्यत्वंसाधयन्तिआचार्याःविद्यारण्यमुनयः “तत्वमस्यादिवाक्योथसंज्ञायांमोक्षसाधनम्इत्युक्तिबलात्, पञ्चकोष, पञ्चभूत, द्वैतविवेकाधकारणात्पञ्चममहावक्यविवेकप्रकरणेमहावाक्यानां ववेचनं सम्यक्तया प्रतिपादितम्। नृत्यदीप, नृत्यशाला, चत्रदीपप्रकरणद्वारा वेदान्तशस्त्रस्य असाधारणेष प्रमेयेषु प्रसिध्दोयं पदार्थः साक्षी इति, साक्षिणः स्वल्पं सयुक्तकं प्रदर्शतम्। मोक्षसाधनसामग्र्यामुपासनायाः पात्रान्तु प्रामुख्यमेव अतः पञ्चदशी इत्याख्या कृतौ सगुण-निर्गणपासना विशयाः बोधतम्। अन्ते मोक्षस्य, ब्रम्हानन्दस्यविचोरः, एवं जवन्मुक्तस्य, समाधेः इत्यद वेदान्तसकल सारभूतविचाराः सरलतया, सुललितशैल्या स्पष्टकृतं वर्तते। एवं रीत्या अयं ग्रन्थः विदुषाम् एवंसाधकजनानं मनोरञ्जनी इति वक्तुं अतिशयः नास्ति। श्रमत्रामकृष्णप्रणोताख्या प्रसिध्दा वर्तत। सा पञ्चदशी सर्वेषामद्वैतवेदान्तव्युप्तित्सूनांयतोलाभदायिन इति ज्ञायते।