सदस्यः:Greeshma~sawiki/प्रयोगपृष्ठम्

छन्दोविछारः

संस्क्रुते काव्यं, पध्यं चम्पूः चेति त्रिधा विभक्तम् I चतुर्षुग पादेषु विन्यस्ता प्दावलि: पध्यम् I अपादयुक्ता पदावलि: गध्यम् गध्यपध्यमयात्महरना चम्पूः इत्यभिधीयते I पध्यरचना छन्दः अनुसरति I

जातिः व्रित्तम् इति उभः अपि लघु गुरु चेत्यक्शरद्वयमनुसरतः I एकमाकाकलेन​ उच्चारितो वर् णः लघु I द्विमात्राकालेन उच्चारितः वर्णः गुरु "-" अनेन संकेतेन गुरु, "U" लघु व्यवहारः इति वर्तते I लघुगुरुव्यस्थाम् आश्रित्य परस्परम् भिन्नाः गणाः अष्टौ भवन्ति I

• वगणः = U - -
• रगणः = - U -
• तगणः = - - U
• भगणः = - U U
• जगणः = U - U
• सगणः = U U -
• नगणः = U U U
• मगणः = - - -

व्रित्तानाम् लक्षणोदाहरणानि

1.अनुष्टुप्

अत्र एकस्मिन् पादे अष्ट्औ अक्षराणि भवन्ति I

  लक्षणम् -

श्लोके षष्टम् गुरु ज्नेयम् सर्वत्र लघु पन्चमम् द्वितीयतुर्ययोर्ह् त्रस्वं सप्तं गुरु चान्ययोः I

2.इन्द्रवज्रा

  व्रुत्तेऽस्मिन् प्रतिपादम् एकादशाक्षराणि भवन्ति
  लक्षणम् –
  स्वादिन्द्रवज्रा यदि तौ जगौ गः

अष्टौ गुणाः पुरुषं दीपयन्ति

 प्रज्ना च कौल्यं च दमः ष्हुतम् च​
 पराक्रमश्चाबहुभाष्हिता च​
 दानं यथाशक्ति क्रुतज्नता च