सदस्यः:Kalpana padhan102
(( उच्चारणप्रशिक्षणम् वेदांग शिक्षाग्रन्थेषु उच्चारस्वरुपम्, व्येयक्तिकसामुहिकाभ्यास : उच्चारणदोषा: तंत्रीवारणोपायश्च)) ।
संस्कृतभाषाशिक्षणे उच्चारणस्य महत्वमत्यधिकं विद्यते। अशुद्धउच्चारणत अनर्थो भवति। स्पष्टर्थस्य ज्ञानं न भवति। उच्चारणदोषादेव वाचने लेखने च दोषा: भवन्ति अत: एवोच्यते यद्यपि बहुनाधिषे तथापि पठ पुत्र व्याकरणम् स्वजन: वजनो मा भूत सकलं शकलं सकृच्छ्बृत । सकारस्य शकारत्वेनोच्चारणम् अल्पज्ञानताया:, अयोग्यताया: असभ्यतायाश्च परियचक भवति। अत: वाल्यवस्थायामेव सुद्धउच्चारणस्य प्रशिक्षणम् आवस्यकं भवति।
( उच्चारण शिक्षण विधाय:) ।।
स्वाराणां व्यन्जनानाम् , अनुनासिकावर्णानां सयुंक्तअक्षराणान्च उच्चारणे सम्भवातां दोषाणां निवारणाय संस्कृत अध्यापक: अवशयं प्रयतेत। वालाकानां श्रवण इन्द्रियस्य, जिह्वाया: स्वरुपयन्त्र वा दोषश्चेत विषेशज्ञानां भिषाजां साह्वं प्राप्तत्यम् ।
अध्यापकस्योच्चारणं शुद्ध, स्पष्ट्ं, अनुकरणयोग्यश्च भवेत। टेपरिकार्डर्, लिन्गावफोनं इत्यादिवीनयन्त्णामुपयोग: दोषपरिहारे सहायक: स्यात्। छात्र: स्वीयमुच्चाराणं स्वयं श्रुत्वा दोषां जानीयत। अत्र अशुद्धच्चारणस्य सम्पदनाय केचन विधय: प्रस्तुयन्ते।
अनुकरणविधि:- संस्कृतअध्यापकस्य वर्णानां शब्दनश्च शुद्धिच्चारणं बोधयेत। छात्रा: अध्यापकस्योच्चारणमनुकृत्य शुद्धोच्चारणं शिक्षन्ते।
आवृत्तीविधि:- क्लिष्ठानां वर्णानां शब्दनाश्च पुन: पुनरावर्तेनेन उच्चारणभ्यास: कर्तव:
अवोरोधविधि:- छात्रा: शीघ्रभाषणे शीघ्रवचने च वर्णांन अस्पष्ठम अशुद्धश्च उच्चारणयानि के षाण्चीत वर्णानां लोपश्च कुर्व्ंती। शीघ्रतावारुध्य मन्दगत्वा शुद्धाच्चारणं सम्पदनियम्ं।
पूर्णताविधि: - पदे , वाक्ये , च विद्यमाननां सर्वेषां वर्णनां स्पष्ठीच्चारणाय पुर्णस्य पदस्य, सम्पुर्णस्य , वाक्यस्य च स्पस्टच्चारणं ज्ञापनियां।
मात्रा:, गति:, विराम: , बलं , स्वरधत इद्यादिनमुच्चाराणत्त्वनां परिचय: कर्तव:
सन्धिविच्छेदेन, समस्तपदे , पृथक्प्दनां पस्चीयेन च उच्चारणं स्पष्ठीक्र्त्यम । दीर्घावाक्येषु अर्थानुसारं विरमेण सुद्धाच्चारणं सम्पदनीयं।
छात्राणां लज्यां, भयस्च निवार्य संस्कृताध्यपक: स्नेहेन, सहानुभूत्या च उच्चारणं शिक्षयेत"।
संस्कृतभाषायां वर्णसमामन्ययास्य उच्चारणं सुत्यवस्थितं वर्तते । तथपी प्रारम्भिककाक्षासु उच्चारणशिक्षकस्य अभावत, क्षत्रियभेदाच्चा अनेके दोषा: सम्भवन्ति। अत: अदावेव शुद्धाच्चारणाय अधिकां ध्यानदेयत।
उच्चारणं नाम विवक्षाजनिनेन प्रयत्नेन कोष्ठस्य वायो: प्रेरितस्य कण्ठताल्वाद्यभिद्यात:।
यथास्थानप्रतिधाताद्विर्णाभिव्यक्ति:। कथं वाक प्रक्रिया भवति? संस्कृतभाषायां शुद्धोच्चारणस्य अतीव महत्वं विद्यते,
सुद्धोच्चारणं महत्वं शिक्षानामके वेदंगे विस्तृततया प्रकाशितं। अशुद्धच्चारणं क्रियामाणं पुत्रस्य उदेस्य पिता वदति-
यद्यपि वहुनधिषे तथापी पाठपत्र! व्याकरणं स्वजन: श्वजनो मा भूत सकलं शकलं सकृच्छकृत ।