सदस्यः:Lilabati Rana

         मानव जीवने शिक्षायाः कर्याणि         

उपक्रमः- अस्मिन् संसारे सर्वेषु प्राणिषु मानवः सर्वश्रेष्ठ प्राणि रुपेण परिगण्यते। अयं मानव शिक्षा विना साक्षात पशुः समानः इति मुढा उच्यते। अतः शिक्षा नाम किम उक्ते इति प्रश्नः समाधानायः शिक्षाशास्त्री विद्वासं उक्तम।

              संस्कृत भाषायां शिक्षा इति पदस्य व्युप्ततिः शिक्ष् विद्दीपादने इति सुत्रेण अ इति प्रत्यये सति निष्पन्ना भवति।अस्यार्थ भवति विद्दाग्रहणम्।
             शिक्षयति या सा शिक्षा , शक्तुं श्क्तो भवितुमिच्छा शिक्षा इति पद द्वे व्युप्तती शिक्षाशव्दस्य वर्तते। वेदाषु प्रमुख स्यात् वर्तते शिक्षायाः।       
             साम्पतिक युगे शिक्षाया यत पदं प्रचलितं वर्तते, तत् तु आग्लोभाषायाः एजुकेसन (Education) इति लेटिन भाषायाः E इत्यर्थकस्य अतः(internal), Duco पदस्य अर्थ वहिरायनम्(out of)  इति च पदभ्यां निष्पन्नं वर्तते। एवं प्रकारेण एजुकेसन् शव्दस्य अर्थ आभ्यतराद् वहिरानयनमिति ।

विषयवस्तुः- सामान्य रुपेण शिक्षायाः त्रिणि कर्याणी भवति। तेषु मध्येषु यथाः- 1.शिक्षायाःसामान्य मानव जीवने 2.राष्ट्र जीवने मानव जीवने शिक्षायाःमहत्वं आवश्यकं वर्तते। शिक्षामाध्यमेन मानवाः तस्य सर्वाङ्गिण विकाशःजीवनस्य विकाशः प्राप्नोति। • आवश्यकता पूर्तिः-

                      शिक्षा माध्यमेन आवश्यकतानां पूर्तिकरणम् प्राथमिक आवश्यकतासु- भीजन- वस्त्री- आवशना पूर्तिः शिक्षाया एवक्रियते।

• आत्मनिर्भरता पप्राप्तिः-

                      शिक्षामाध्यमेन आत्मविभरता पपप्राप्ति भवति। स्वामिविवेकानन्द उक्त यत केवलं पुस्तकीय ज्ञानेन कार्य सम्पादनं न भवति। अस्माकं कृते तादृशी शिक्षा आवश्यकः वर्तते यथा शिक्षाया व्यक्तः स्वयमेव आत्मनिर्भर भवति।

• व्यक्तित्वस्य विकाशः-

                    व्यक्तित्वस्य सर्वाङ्गिण विकाशः शिक्षायाः प्रमुखं कार्य अस्ति। फ्रेडरिक टेसी महोदयात् अनुसृयः समस्त शिक्षायाः वास्तविक उद्देश्यं व्यक्तित्व दर्शनस्य पूर्ण अस्ति।

• चरित्र विकाशः-

                  चरित्र पप्रत्यक मनुष्यस्य आवश्यकं। चरित्र विना मानवः मुल्यहिन। अतः अयं चरित्र शिक्षा माध्यमेन लभ्यते।