सदस्यः:Puspalata karan
अभिक्रमिताधिगम:
क्रमबद्धरीत्या अधिगमनम् इति अधिगम । अववोधनम्,अध्ययन,अनुदेशनम् इति अर्थ प्रयुज्यन्ते ।क्रमबद्धरीत्या अध्ययनं कृत्वा अग्रेगमनम् इति अधिक्रमिताधिगमः भवति ।स्वशिक्षणस्य कश्चन पद्धति अस्ति ।येन पाठ्याशं: व्यवस्थित क्रमेण लघुखण्डेषु विभज्यते ।तत्र छात्रा एक अंश पठित्वा अन्य अंश प्रति अग्रे गच्छन्ति ।एवं रूपेण शिक्षण प्रचलति । पाठ्यवस्तु,यन्त्रमाध्यमेन प्रस्तुयते पुनः शिक्षणमपि यन्त्र माध्यमेन प्रस्तुयते ।
1. सुसन मार्कले महोदयानुसारम्- अभिक्रमिताधिगमः शिक्षणप्रकिया: बारम्बार प्रस्तौतु क्रमोन्नत्तियुक्ता काचित् संरचनानिर्माण पद्धति ।यस्या: साहाय्येन प्रत्येकं छात्रस्य मानवीयं व्यवहारिकपरिवर्तनं सम्पादयितुम् शक्यते ।
2. डी एल कुक् महोदयस्य शब्दै: “अभिक्रमिताधिगमः स्वशिक्षणविधिनां व्यापकज्ञानं स्पष्टीकर्तुं प्रयुक्तः कश्चन उपायः” ।
3. एड्गर् डेल् महोदयस्य मतानुसारम् “ अभिक्रमिताधिगमः व्यवस्थित पदानां क्रमिकरूपात्मकः स्वाध्यायकार्यक्रमः यस्य उद्येशः व्यवहारध्ययनस्य निर्धारणम् इति” ।
4. Edgar Dale महोदयानुसारम्- अभिक्रमिताधिगमस्य आवश्यकता शिक्षादानं निरर्थक परिभाषाविहीन पद किन्तु अधिगम काचित् आवश्यकीया अनुक्रमिका नियन्त्रितव्यवस्था यथा सारल्येन उद्येशः प्राप्तुं शक्यते ।सर्वे अधिगमः शिक्षादानेन सह सम्बन्धाः अपि शिक्षादानम् अधिगमरूपेण आख्यायितुं न शक्नुवन्ति ।सम्प्रति एकैकस्यां कक्षायाम् अत्यधिकसंख्ययाः छात्राः भवन्ति ।परिणामतः प्रत्योकं छात्रे समानावधानं दातुं न शक्यते।पाठ्यक्रमः निर्द्धिष्टसमये समापयितुं शुकरं न भवति ।कक्षायाम् अनुशासनं शिक्षकस्य कृते प्रधानसमस्याः ।एतेषां सर्वेषामपि समस्यानां समाधानार्थम् अभिक्रमिताधिगमः प्रधानमाध्यमः ।
अभिक्रमिताधिगमस्य सामग्रीनिर्माणे मुख्य भूतानि एतानि त्रीणि तत्वानि प्रमुखानि सन्ति ।
1.प्रस्तुतिः
2.अभिक्रमस्य वास्तविकलेखनम्
3. पुनरावृतिः परीक्षणं च
अभिक्रमिताशिक्षण व्यवस्थायां पाठ्यबिषयाः कतिपयलघुसोपानैः विभक्ताः भवन्ति ।तत् सोपानं रूपाधारः इति नाम्ना अभिधीयते ।अत्र विद्यार्थी स्वीयदोषान् सम्यक् ज्ञात्वा कालक्रमेण तान् दोषान् दूरीकर्तुं शक्नोति ।एते रूपाधाराः क्रमानुसारेण सुसज्जिताः भवन्ति ।अनेन शिक्षणयन्त्रेण छात्राणाम् उत्तरदानस्य सामर्थ्यं ज्ञातुं शक्यते ।अभिक्रमिताशिक्षणे आवश्यकीय लक्ष्यस्य मूल्यांकनं क्रियते ।
अभिक्रमिताधिगमस्य प्रसारः विकसित देशेषु अत्यन्त तीव्रगत्या जायमानस्ति ।
1.रेखीयभिक्रमः,वाह्याभिक्रमः 2.साखीयभिक्रमः,आन्तरिकभिक्रमः 3.अवरोहभिक्रमः,शृंखलाभिक्रमः मैथेटिकस अभिक्रमः वा 4.शङ्गणकाधारित अभिक्रमः 5.शिक्षार्थीनियन्त्रिताभिक्रमः
विद्यार्थीनाम् एतादृशिशिक्षणविधिः अस्माभिः योजनावद्धः अभिक्रमिताधिगमविधिः इत्युच्यते ।अभिक्रमिताधिगमस्य मूलविचारः वहुपूरातनः वर्त्तते ।अभिक्रमिताधिगमस्य तात्पर्य तावत् पुस्तकमाध्यमेन यन्त्रमाध्यमेन वा शिक्षणसामग्रीणां प्रयोगर्थं संयोजनम् ।आधुनिककाले अभिक्रमिताधिगमस्य उपयोगेन विभिन्न संस्थासु पाठ्यक्रमः निर्माय छात्राणां मानसिकतायाः अनुगुणं शिक्षणं दीयमानं वर्त्तते ।