सदस्यः:Rajalaxmi swain 5

               भाषाध्ययनस्य कौशलानि

भाषाया: परिभाषा:-

               मनुष्य: सर्वेषु प्राणीषु श्रेष्ठ: । यत: स: बुद्धिमान् बिवेकवान् च । स: बुद्धिमान्  आसीत् ।  स: मनुष्य : स्वकीयभावं चिन्तनं वा भाषा माध्यमेन अपरस्य समक्षं प्रकाशयति ।अतः उच्यते भाषा भावस्य वाहिक : वैदेशिका :  W. P Whiteney मतानुसारेण - - ( language may be the driefly and comprehensively defined as the means of expression of human thought.).।अर्थात् या मानव चिंताधारां वहति, या च विचारधाराम् अभिव्यक्ति सा भवति ‘भाषा ‘। A. C woolner मतानुसारेण - - ( By language in general we mean human speech that is an activity of function where by men express their thought and feelings by means of articulate sounds uttered with their vocal origin.) अस्यायं भावः मनुष्य वाण्येव तस्य भाषा ।साधारणतः मनुष्य :भाषाद्वारा स्वकीयानुभवं प्रकटयति ।
                               भाषा व्यक्तायां वाचि इत्यस्मात् धातो :भाषा इति पदं निषपन्नं भवति ।यस्यार्थ :भावाभिव्यक्ति :भवति ।मानव सभ्यताया : संस्कृतेश्च विकासे भाषाया :महत्वपूर्ण योगदान वर्तते ।भाषा मानवानां स्वभावतयाः अभिव्यक्ते: उत्कृष्टं साधनं वर्तते। वैदिककालात् शिक्षायाः अंग वर्तते भाषा शिक्षणम् ।
    भाषा शिक्षणम् - - - 
          भाषाया : शिक्षणं नाम केवलं व्याकरणस्य अधिगम मात्रं न। तदन्तर्गतानां सूत्राणामपि न। भाषाया : स्वरुपस्य वैशिष्ट्य अवगमनमात्रमपि न भवति। अपितु भाषा शिक्षणं नाम श्रवण – भाषण – पठन – लेखनादिषु चतुर्षु अपि कौशलेषु दक्षताप्राप्ति: एव इति।  
   ( 1) श्रवणम्  - - - 
                     भाषा शिक्षणस्य प्रथमं कौशलम् एव वर्तते। प्राचीन काले तु मौखिक पद्धति : एव श्रेष्ठाःपद्धति : आसीत् । अस्माकं परम्परा “श्रूतिपरम्परा”  इति असकृत् प्रयुज्यमानम् अस्माभिः श्रूयते। भाषाया: ग्रहणं प्रायशः श्रवणेन एव भवति । वालक: शब्दान् श्रुत्वा वुद्धौ स्थापयन्ति  ततः उच्चारणं करोति। पुनः भाव संग्रहण कृत्वा लेखितुं समर्थ: भवति। अतः सम्यक् श्रवणं समीचीन भाषणे, निर्द्धिष्ट पठने, उत्तम लेखने च  साहार्यं करोति। 
        ( 2)   भाषणम्---- 
                         भाषा कौशलेषु द्वितीय स्थानं भाषणस्य  वर्तते। अस्मिन् संसारे मानवानां स्वभिव्यक्तिं प्रकटयितुं प्रायः सामान्य रूपेण भाषा एव माध्यमं वर्तते। भाषायाः सम्यक् विकासार्थं भाषा कौशलस्य विकासः वर्त्तते।अतः एतस्य कौशलस्य विकासः तु भाषणेन एव जायते  ।  सरल कथा माध्यमेन अपि बालकानां भाषणकौशलस्य विकासः भवति।   
             ( 3 ) वाचनम् - - - - 
                             भाषाया विकासार्थं वाचन कौशलस्य विकासः अपि आवश्यकः वर्तते। लिखित रूपे विद्यमानम् अंश मनसि पठित्वा तदर्थ भावाग्रहणमेव वाचनमुच्यते ।वाचन प्रकाशः प्रायशः निम्नप्रकारकाः भवन्ति यथा—आदर्शवाचनम् , अनुकरणवाचनम् , मौनवाचनम् , विस्तारवाचनम्  च ।  त्रुटि संशोधन माध्यमेन अपि वाचन कौशलस्य विकासः भवति ।  
                   (  लेखनम् ) - - - - - 
                     स्वविचारस्य प्रकाशनााय लिपिम् आश्रित्य क्रियमाणः अक्षर विनाशः एव लेखनं भवति । अक्षर विन्यासः एव लेखनं भवति। अक्षर विन्यास एव लेखनार्थ पर्या्याप्तः न भवति  । अर्थ वोधनाय वर्णानाां वा सम्यक् क्रमवध्दः सुव्यवस्थित समायोजनामावश्यकं वर्तेते ।लेखन कौशलस्य विकासार्थं प्रथमस्तु शिक्षकस्य लेखनमं सुन्दरं भवितव्यः लेखन माध्यमेन लेखन क्षमतायाः सम्यक् बिकासः भवितुं  शकनोति ।