सदस्यः:Swetha Mohanraj
ऐनु भाषाः मानवतायाः विलुप्तप्रायः निधिः।
परिचयः
भाषा शब्दानाम् उपरि अस्ति। ते इतिहासस्य, संस्कृतेः, स्मृत्याः च वाहकाः सन्ति। यदा भाषा म्रियते तदा जगतं द्रष्टुम् एकः मार्गः सर्वदा लुप्तः भवति।सम्पूर्णे विश्वे अधुना बहवः भाषाः विलुप्ततायाः आशङ्कायां सन्ति। एतादृशी एका भाषा ऐनु-भाषा अस्ति, या उत्तर-जापान्-देशस्य, विशेषतःहोक्काइडो-द्वीपे, देशीयैः जनैः भाष्यते। अद्यत्वे केवलं कतिपयाः जनाः एव ऐनु-भाषां अस्खलितरूपेण वक्तुं शक्नुवन्ति। अयं निबन्धः ऐनु-भाषायाःइतिहासस्य, संस्कृतेः, साहित्यस्य, अधःपतनस्य, पुनरुत्थानस्य च प्रयत्नानां व्याख्यां करिष्यति।
"ऐनु भाषा" सम्बद्धानि पृष्ठानि
ऐनु-भाषा जापानी-भाषा-परिवारस्य अन्तर्गतं नास्ति। एतत् पृथक् भाषा इति मन्यते, अर्थात् अस्य ज्ञाताः सम्बन्धाः न सन्ति। भाषाविद्-जनेभ्यः ज्ञातम्यत् ऐनु-भाषायां अद्वितीयं व्याकरणं, शब्दसंग्रहः, ध्वनिविन्यासाः च सन्ति इति। एकदा होक्काइडो, सखालिन् (अधुना रशियादेशस्य भागः), कुरिल्-द्वीपेषु च एषा भाष्यते स्म। शताब्दशः यावत् ऐनु-भाषा लेखन-पद्धतिं विना केवलं मौखिकभाषा एव आसीत्। ज्ञानं गीतैः, कथाभिः, अनुष्ठानैः चप्राप्यते।
ऐनु-जनाः तेषां संस्कृतिः च
ऐनु-जनाः उत्तर-जपान्-देशस्य मूलनिवासिनः सन्ति। ते मृगयया, मत्स्यपालनेन, सङ्ग्रहणेन च जीवन्ति स्म। तेषां संस्कृतिः प्रकृत्या गाढतया सम्बद्धःआसीत्। प्रत्येकस्य पर्वतस्य, नद्याः, पशूनां वा एकः आत्मा आसीत्, यः ते "कमुय्" इति आह्वयन्ति स्म। बेयर् विशेषतया पवित्रः आसीत्। ऐनु-परम्परासुसमारोहाः अन्तर्गताः, यत्र जनाः आहारस्य रक्षणस्य च कृते आत्मानां प्रति कृतज्ञतां प्रकटयन्ति स्म।
एतेषु परम्परासु भाषायाः महत्त्वपूर्णं पात्रम् आसीत्। आत्मैः सह संवादार्थं विशेषगीतं प्रार्थनां च पठितानि आसन्। एताः संरक्षिताः, पीढ्या पीढ्याअनुवर्तिताः च आसन्। ऐनु-भाषां विना एतेषु बहूनि अनुष्ठानानि स्वार्थम् अपहारयन्ति।
ऐनु इत्यस्य मौखिकसाहित्यम्
यद्यपि ऐनु-जनानाम् लेखनव्यवस्था नासीत् तथापि तेषां समृद्धं मौखिकसाहित्यम् आसीत्। तेषां कथा कथनस्य सर्वाधिकं प्रसिद्धं रूपं "युकार्" इतिअस्ति, यत् दीर्घानि महाकाव्यानि सन्ति। एताः काव्याः वीरानां, देवतानां, पशूनां, युद्धानां च विषये कथयन्ति स्म। कथा-वक्तारः तान् लयेन रागेन चप्रदर्शयन्ति स्म, यत् प्रायः घण्टान् यावत् भवति स्म।
मौखिकसाहित्यस्य अन्यः प्रकारः "कमुय् युकार्" इति अस्ति, यानि देवतानां पशूनां वा दृष्ट्या कथिताः कथाः सन्ति। यथा, उल्लुभिः, शलभैः, भल्लूकैःवा कथिताः कथाः सन्ति। एताः कथाः ऐनु-प्रकृतयोः गाढबन्धं प्रतिबिम्बयन्ति।
ऐनु-जनानाम् मौखिकसाहित्यं केवलं मनोरञ्जनम् एव न भवति। इदं इतिहासः, दर्शनशास्त्रं, शिक्षा च अस्ति। सः बालकेभ्यः शौर्यस्य, आदरस्य, प्रकृत्यासह सन्तुलनस्य च विषये शिक्षां दत्तवान्।
जापानराज्येन सह सम्पर्कः।
14 शताब्देः आरभ्य, जापनीस्-व्यापारिणः निवासिनः च ऐनु-प्रदेशेषु प्रवेष्टुम् आरभन्त। प्रथमं ऐनु-जनाः मत्स्यानां, रोमानां, शिल्पानां इत्यादीनां वस्तूनांव्यापारं कुर्वन्ति स्म। परन्तु अचिरात् एव विवादाः आरब्धाः। 17 तमे 18 तमे च शताब्देषु ऐनु-जनाः जापनीस्-समूहैः सह युद्धं कृतवन्तः, परन्तुपराजिताः अभवन्।
19 शताब्द्यां यावत्, होक्काइडो-नगरं जपान्-देशः पूर्णतया गृहीतवान्। ऐनु-जनाः जापानी-राज्यस्य प्रजाः भवितुं बाध्याः अभवन्। तेजापानी-रीतिरिवाजान्, भाषां च स्वीकर्तुम् अर्हन्ति स्म। विद्यालयेषु, सर्वकारीयेषु, दैनन्दिनजीवने च ऐनुभाषायाः प्रयोगः प्रतिबन्धितः वा निरुत्साहितः वाआसीत्। बहवः ऐनु-बालाः केवलं जापनीस्-भाषायाम् एव भाषन्ते स्म।
"ऐनु भाषा" सम्बद्धानि पृष्ठानि
बलात् एकीकरणस्य कारणात् ऐनु-भाषा द्रुतगत्या क्षीयमाना अभवत्। 20 शताब्द्याः आरम्भे अत्यल्पाः युवकाः एव तत् वक्तुं शक्नुवन्ति स्म। अनेकेऐनु-जनाः भेदभावस्य कारणात् स्वसंस्कृतेः विषये लज्जिताः अभवन्। मातापितरौ बालकेभ्यः ऐनु-शिक्षां न दत्तवन्तः, येन ते जापानी-समाजे योजयितुंसाहाय्यं कुर्वन्ति स्म।
फलतः ऐनुभाषा प्रायः लुप्तम् अभवत्। 20 शताब्द्याः अन्ते, केवलं केचन देशीयाः भाषिणः एव अवशिष्टाः आसन्, तेषु अधिकांशाः वृद्धाः आसन्।अद्यत्वे यूनेस्को-संस्थया एषा भाषा अत्यन्तं विलुप्तप्रायः भाषा इति मन्यते।
"ऐनु भाषा" सम्बद्धानि पृष्ठानि
यद्यपि विलुप्तप्रायः तथापि भाषाशास्त्रज्ञाः ऐनु इत्यस्य अध्ययनं अभिलेखनं च कृतवन्तः। तस्य कानिचन विशेषताः सन्ति।
ध्वनिव्यवस्था-ऐनु इत्येषा सरलस्वरान् उपयुञ्जते, यत्र चीनी-सदृशानि स्वराणि वा जापानी-सदृशानि जटिलानि अन्तानि वा न भवन्ति।
व्याकरणम्-एषा एकत्रीकरणात्मकभाषा अस्ति, अर्थात् प्रत्ययानां योजनेन शब्दानां निर्माणं भवति।
शब्दसंग्रहः-बहवः शब्दाः प्रकृत्या, पशुभिः, आत्माभिः च सम्बद्धाः सन्ति। यथा, "कमुय्" इत्यस्य अर्थः आत्मा अथवा देवः इति।
उपभाषाः-होक्काइडो, सखालिन्, कुरिल् इत्येतेषु द्वीपेषु ऐनु-भाषायाः भिन्नाः रूपाः आसन्। प्रत्येकस्मिन् प्रदेशे कानिचन शब्दानि व्याकरणानि चभिन्नानि आसन्।
आधुनिककाले साहित्यम्
अन्तिमेषु वर्षेषु विद्वांसः ऐनु-कथाः गीतानि च लिखितवन्तः। केचन ऐनु-महाकाव्यानि, एकदा केवलं मौखिकानि आसन्, अधुना पुस्तकेषु उपलभ्यन्ते।ऐनु-समुदायस्य लेखकाः कवयः च नूतनानि कृतयः निर्मीयन्ते यानि ऐनु-इत्येतं जापानी-भाषया सह मिश्रयन्ति।
यथा, कविः युकार् ओकीकिर्मुयी (एका लेखनाम्ना) आधुनिक-ऐनु-काव्यानि अलिखत्। होक्काइडो-नगरस्य सङ्गीतसमूहाः अपि स्वगीतेषु ऐनु-शब्दान्उपयुञ्जन्ते, येन भाषा नूतनाः पीढिं प्रति आनयति।
पुनरुत्थानस्य प्रयत्नः।
यद्यपि स्थितिः गम्भीरः अस्ति तथापि ऐनुभाषायाः रक्षणार्थं प्रयत्नाः कृताः सन्ति। एतेषु अन्तर्गताः सन्ति।
भाषा-वर्गाः-होक्काइडो-नगरस्य विद्यालयाः सांस्कृतिक-केन्द्राणि च बालकेभ्यः वयस्केभ्यः च ऐनु-भाषां शिक्षयन्ति।
रेडियो तथा मीडियाः तत्र रेडियो-कार्यक्रमाः, यू-ट्यूब्-वाहिन्यः च सन्ति यत्र ऐनु भाष्यते।
सरकारी समर्थनः 2019 तमे वर्षे, जपान्-देशः अधिकृततया ऐनु-जनान् देशीयाः जनाः इति अङ्गीकृतवान्, तेषां संस्कृतिं समर्थयितुं प्रतिज्ञां च अकरोत्।
Swetha Mohanraj
Christ University