सदस्यसम्भाषणम्:2010368kolahalan/प्रयोगपृष्ठम्
विषयः योज्यताम्कुमारसम्भवम्
कुमारसम्भवमहाकाव्यम् कालिदासेन विरचितं ल अस्मिन् महाकाव्ये २७ सर्गा: सन्ति l लोककण्टकस्य तारकासुरस्य संहाराय शिवपार्वत्यो: विवाह: कुमारसम्भवम्, तारकासुरस्य वध: एते विषया: अत्र उपवणिता:l दुष्ट: राक्षसाधम: तारक: लोकत्रयम् अपि पीडयति स्म l ईश्वरस्य चित्तम् आक्रष्टुं मन्मथ: एव समर्थ: इनि इन्द्र: मन्मथं स्मृत्वान् l यदा ईश्वरः मन्मथं दग्धवान् तदा पार्वती खिन्ना ततः प्रतिनिवृत्तवती । सा स्वकाय बाह्यसौन्दर्यं निन्दितवती । ततः तपश्शक्त्या ईश्वरः आराधनीयः इति सङ्कल्पितवती । तपः कर्तुम् अरण्यं गन्तुं निश्चितवती । पार्वती जनकस्य अनुमतिं लब्ध्वा तप: आचारितुं गोउरीशिखरम् गतवती l तत्र राजकुलोचितानि भूषणानि परित्यज्य वल्कलं धुतवती l तपोनिरतां तां द्रष्टुम् अनेके ऋषय: समागतवन्त: l धर्मवृध्दानां विषये वय: न परिगण्यते किल? पार्वती ग्रीष्मकाले पञ्चानाम् अग्नीनाम् मध्ये तप: क्रुतवती l वृष्टिकाले शिलातले स्थित्वा वृष्टिविद्युतो: मध्ये एव तप: आचरितवती l शीतकाले अहोरात्रं जलमध्ये एव स्थित्वा निराहारा तप: अनुष्ठतवती l प्रथमं फलानि खादति स्म l तत: तानि परित्यज्य पर्नानाम् आहारं स्वीक्रुतवती l पश्चात् पर्णानाम् आहारम् अपि परित्यत्क्वती l अत: एव तस्या: 'अपर्णा' इति नाम प्रसिध्दम् l एताद्यशेन कठोरेण तपश्चरणेन परमेश्वर: संतुष्ट: अभवत् l किन्तु स: कार्लतीम् परीक्षितुं इष्टवान् l अत: स: ब्रह्मचारिवेषं धृत्वा पार्वत्या: आश्रमम् आगत: l पार्वती तम् आदरेण सत्कृतवती l तत: हर: तां तपस: कारणम् अपृच्छत् - " पार्वती ! तव शीलस्वभावादय: तपस्वीनाम् अपि आदर्षभूता: एव l किन्तु अहं तव तपस: कारणं ज्ञातुम् इच्छामि l यत: तव जननं ब्रह्मणं कुले l सौन्दर्यम् लोकतिशयम् l ऐश्वर्यम् अपारम् l नवयौवनम् अपि अस्ति । कुतः वा इदं तपश्चरणम् ? सौन्दर्यम् ऐश्वर्यम् सर्वम् अस्ति । इतोऽपि किम् अधिकम् अपेक्षितम्? यदि तपसा कञ्चित् वरं प्राप्तुम् इच्छसि तर्हि तव प्रयत्नः व्यर्थः एव । वरपक्षीयाः ' एव भवतीम् अन्विष्येयुः' । रत्नं कमपि न अन्विष्यति । किन्तु जनाः रत्नम् अन्विष्यन्ति खलु" इति । ब्रह्मचारिणः वचनानि श्रुत्वा पार्वती तूष्णीं स्थिता । पार्वत्याः सखी - "परमेश्वरं प्राप्तुम् एव इदं तपः" इति उक्तवती पुनः अपि शिवः पार्वतीं परीक्षितुम् एवम् उक्तवान् - "हे गौरि ! अहं त परमेश्वरं जानामि । सः सर्वदा अमङ्गलकार्येषु आसक्तः अस्ति । सर्वथा सः तव अनुरूपो न । श्मशानभूमिः एव तस्य वासस्थानम् । चिताभस्म एव तस्य लेपनद्रव्यम् । रक्तमयं गजचर्म एव तस्य दुकूलम् । सर्पाः तस्य भूषणानि l वृद्धवृषभः तस्य वाहनम् । एतादृशवरस्य अपेक्षा कुतः? सः विरूपाक्षः । • सान्दर्य नास्ति । तस्य मातापितरौ कौ ? तस्य कुलम् अज्ञातम् । सः स्वयं दिगम्बरः । तस्य ऐश्वर्यं ज्ञातम् एव अस्ति । एवं वरेषु ये अंशाः अपेक्षिताः तेषु एकः अपि अंशः तस्मिन् नास्ति । किमर्थं भवती हरम् इच्छति?' इति । एवं हरस्य निन्दां श्रुत्वा पार्वती कुपिता । सा ब्रह्मचारिणम् उद्दिश्य "भोः! त्वं हरस्य स्वरूपं यथार्थतया 10 न जानासि | सः हरः श्मशाने विद्यमानः अपि त्रिलोकनाथः । सः एव मम प्रियः । एतस्मिन् विषये त्वया सह अधिकं वक्तुं न इच्छामि । अन्यत्र गच्छामि । महापुरुषाणां निन्दा न श्रोतव्या" इति उक्त्वा अन्यत्र प्रस्थिता । - पार्वत्याः निष्कल्मषभक्त्या प्रीत्या च शिवः सन्तुष्टः अभवत् । सः स्वस्वरूपं धृत्वा पार्वत्याः करं गृहीतवान् । “हे पार्वति! तव तपसा अहं क्रीतः । तव दासः अस्मि" इति उक्तवान् च । अतीव सन्तुष्टा पार्वती तपःक्लेशं विस्मृतवती । सा – "विवाहार्थं - प्रस्तावः मत्पितुः हिमालयस्य समीपे कर्तव्यः" इति सखीमुखेन तं सूचित वती ।
ततः महेश्वरः पार्वत्या सह कैलासपर्वतम् अगच्छत् । तत्र पार्वत्या सह जनक्रीडादिविहारेषु प्रवृत्तः सः आनन्देन कालं यापितवान् ।अन्यत्र लोके तारकासुरस्य पीडा प्रत्यहम् अधिका जाता । पीडया दुःखिताः इन्द्रादयः अग्निं हरसमीपं प्रेषितवन्तः । सः अग्निः कपोतरूपेण ईश्वरस्य शय्यागृहं प्रविष्टवान् । तं दृष्ट्वा हरः अतीव क्रुद्धः । अग्निः इन्द्रादीनां दुरवस्थां निवेदितवान् । तेषां सन्देशं च उक्तवान् । तदा हरः स्वकीयं तेजः अग्रौ निक्षिप्तवान् । अग्नेः अनुचितप्रवेशात् पार्वती क्रुद्धा । सा अग्निम् उद्दिश्य - "त्वं सर्वभक्षकः भव । पवित्रम् अपवित्रं सर्वं भक्षय | कुष्ठरोगेण पीडितः भव । सर्वदा धूमावृतः " भव" इति अशपत् । एवं विरूपः अग्निः शिवस्य तेजः गृहीत्वा प्रतिगतः । सः इन्द्रस्य सूचनानुसारेण हरतेजः गङ्गायां प्रक्षिप्तवान् । गङ्गया तत् तेजः शरवणे निक्षिप्तम् । शरवणे कुमारस्य जन्म अभवत् । यदा कुमारः जातः तदा तं गड्डा परिपालितवती । तदा ईश्वरः पार्वत्या स का विहारं कुर्वन् तत्र आगतः । तौ द्वौ अपि शिशुं दृष्टवन्तौ । ईश्वरः पार्वत्यै शिशोः जन्मवृत्तान्तम् अकथयत् । तदा सन्तुष्टा पार्वती । प्रीत्या तं शिशुं गृहीत्वा शिवेन सह कैलासम् अगच्छत् । तत्र कुमारस्य | जन्मोत्सवः समाचरितः । उत्सवेन इन्द्रादयः देवाः ऋषयः च सर्वे आनन्दिताः । कुमारस्य बालक्रीडाः सर्वान् आनन्दयन्ति स्म । बाल्ये। एव अतीव शौर्यवान् आसीत् ।
कुमारस्य बाललीलाः शौर्यवार्ता च श्रुत्वा तारकासुरपीडिताः इन्द्रादयः कैलासम् आगताः । तत्र ते ईश्वरस्य पार्श्वे स्थितं, शूरं, तेजस्विनम् आयुधधारिणं कुमारम् अवलोकितवन्तः । इन्द्रस्य तु महान् आनन्द:l वृद्धवृषभः तस्य वाहनम् । एतादृशवरस्य अपेक्षा कुतः ? सः विरूपाक्षः । • सान्दर्य नास्ति । तस्य मातापितरौ कौ ? तस्य कुलम् अज्ञातम् । सः स्वयं दिगम्बरः । तस्य ऐश्वर्यं ज्ञातम् एव अस्ति । एवं वरेषु ये अंशाः अपेक्षिताः तेषु एकः अपि अंशः तस्मिन् नास्ति । किमर्थं भवती हरम् इच्छति ?' इति । एवं हरस्य निन्दां श्रुत्वा पार्वती कुपिता । सा ब्रह्मचारिणम् उद्दिश्य "भोः ! त्वं हरस्य स्वरूपं यथार्थतया 10 न जानासि | सः हरः श्मशाने विद्यमानः अपि त्रिलोकनाथः । सः एव मम प्रियः । एतस्मिन् विषये त्वया सह अधिकं वक्तुं न इच्छामि । अन्यत्र गच्छामि । महापुरुषाणां निन्दा न श्रोतव्या" इति उक्त्वा अन्यत्र प्रस्थिता । - पार्वत्याः निष्कल्मषभक्त्या प्रीत्या च शिवः सन्तुष्टः अभवत् । सः स्वस्वरूपं धृत्वा पार्वत्याः करं गृहीतवान् । “हे पार्वति! तव तपसा अहं क्रीतः । तव दासः अस्मि" इति उक्तवान् च । अतीव सन्तुष्टा पार्वती तपःक्लेशं विस्मृतवती । सा – "विवाहार्थं - प्रस्तावः मत्पितुः हिमालयस्य समीपे कर्तव्यः" इति सखीमुखेन तं सूचित वती ।
Start a discussion about सदस्यः:2010368kolahalan/प्रयोगपृष्ठम्
विकिपीडिया की सामग्री को यथासंभव सर्वश्रेष्ठ बनाने के लिए लोगों द्वारा जहाँ पर चर्चा की जाती है उन्हें वार्ता पृष्ठ कहा जाता है। सदस्यः:2010368kolahalan/प्रयोगपृष्ठम् में सुधार कैसे करें, इसपर अन्यों के साथ चर्चा आरंभ करने के लिए आप इस पृष्ठ को काम में ले सकते हैं।