सदस्यसम्भाषणम्:Duryodhanbehera/प्रयोगपृष्ठम्

                                                       मम्मटकृतं काव्यस्वरुपम्
                                                               
                काव्यप्रकाशग्रन्थकर्ता मम्मटाचार्यः समन्वयवादी काव्यशास्त्री अस्ति । स निरर्गलं परमतं नहि दूषयति । सूत्ररुपेण स्वप्रतिपाग्यविषयं प्रकाशयति । अतः सर्वेषां पूर्वाचार्याणां काव्यस्वरुपविषयकं मतं समीक्ष्य मम्मटाचार्यः वेदादिशास्त्रोपदेशसमानं विधिनिषेधविकल्पात्मकं सर्वविलक्षणं स्वकीयं काव्यस्वरुपं प्रकाशितवान्- ‘तद्दोषौ  शब्दार्थौ सगुणावनलङ्कृती पुनः क्वापि’ इति एतस्य काव्यलक्षणेऽपि कतिचित्पूर्वाचार्यलक्षणसमानं विशेष्यपदं ‘शब्दार्थौ’ एव विद्यते । परं यथा भोजराजकाव्यलक्षणम् – अदोषं, गुणवद्, अलक्ङ्कारैरलङ्कृतं, रसान्वितं काव्यमित्यत्र काव्यविशेषणतया दोषाभावः गुणसद्भावश्व अपेक्षितः, तथा मम्मटकाव्यलक्षणेऽपि स्थितिः । परम् अलङ्कारविषये मम्मटेन सर्वविलक्षणः पक्षः प्रकाशितः । इदमेव मम्मटकाव्यलक्षणस्य वैशिष्ट्यमस्ति । अन्यच्च काव्यात्मभूतः परमसूक्ष्मविषयः काव्यसाररुपः केवलास्वादात्मा सहृदयैकस्वाद्यः रसः मम्मटेन स्वकाव्यलक्षणे साक्षात्पदेन नोपात्तः । आत्मपदार्थः इन्द्रयगोचरो न भवति । तथा चोक्तम्-प्रथमं तु इन्द्रियाण्येव सूक्ष्माणि, तेभ्योऽपि सूक्ष्मं मनः, मनसोऽपि  सूक्ष्मा बुद्धिः, बुद्धेरपि परं सूक्ष्मम् आत्मतत्त्वम् (गीता-३/४२)

सदस्यः:Duryodhanbehera/प्रयोगपृष्ठम् के बारे में चर्चा शुरू करें