सदस्यसम्भाषणम्:Rajsmita shaoo
विषयः योज्यताम्
|
तव मार्गदर्शनाय विद्यन्ते एतानि पृष्ठानि
|
"संस्कृते साहित्ये काव्यस्वरूपम्"
[सम्पादयतु]संसारे सुशिक्षाप्रदानाय सत्कार्यकरणाय च कविः काव्यं रचयति।अतः कथ्यते , लोकोत्तर बर्णनानिपूण: कविर्कर्म काव्यमिति। कवेः उदेश्यं तु सर्वदैव वर्तते यत् 'रोमादि वत् प्रवर्तितव्यं, न भावनादिवत'। इमां चिन्ताधाराम् ऊररीकृत्य संस्कृत आकाशे रामायण आदि आरभ्य भारवि माघ आदि पर्यन्तं बहवः आलङ्कारिकाः नानाभावेन काव्यस्वरूपं निरूपितवन्तः। 1। इष्टार्थ व्यवच्छिना पदावली काव्यमिति दण्डिना उक्तम्। 2।वाक्यं रसात्मकं काव्यमिति कविराजेन विश्वनाथेन उक्तम्। 3।रमणीयार्थ प्रतिपादकः शब्दः काव्यम् इति कथयति पण्डितराजः जगन्नाथः। 4। भोजराजः कथयति काव्य स्वरूपस्य विषये यथा- निर्दोषं गुणवत् काव्यं अलंकारैः अलंकृतम्। रसान्वितं कविः कुर्वन् कीर्तिप्रितिञ्च विन्दति। 5।शब्दार्थसहितौ ककाव्यम् इति भामः, उद्घटः, रुद्रटः,अानन्दवर्धनश्च वदन्ति। परन्तु काव्यात्मनि रुपणेन एतेषां मतं भिन्नम्। 6। कुन्तकः अस्मिन् विषये निम्नोक्ते श्लोके कथयति। शब्दार्थौ सहितौ बन्त्रकबी व्यापार शालिनी। बन्धे सहितौ काव्यं तद् बिदाहल्लादाकरिनी । 7। तददोशौ शब्दर्थे सगुणां अवलम्बनम् कृतिः पुनः क्वापि, इति वदतः मम्मट हेमचन्द्रौ । 8।काव्य शब्दः अयं गुणालंकार संस्कृतयोः शब्दार्थयोः इति वर्णते वामनः। काव्य आत्म स्वरूपे तु बामनाचार्यः कथयति, "रीतिरात्मा काव्यस्य" इति। 9। शब्दार्थ वपुष्टवत् इति काव्यं विद्याधरस्य मतम्। 10।'काव्यं विशिष्ट शब्दार्थ साहित्य सदलंकृति:' इति वदन्ति क्षेमेन्द्रः। शब्दार्थ शरीरेण काव्यं विराजमान: भवति। के अपि वदन्ति रसः काव्यस्य आत्मा।पुनः केषांचित् मतेन 'रीतिः'एव काव्यस्य आत्मा ।अपि च अानन्दवर्धन महोदयानां मतेन काव्यस्य आत्मा ध्वनिः।के अपि वदन्ति उत्कर्षहेतवः प्रोक्ताः गुनालङ्कारः रीतयः । पुनः दोषः तस्य रसस्य अपकर्षकः।अलङ्कारस्तु काव्यात्मभूषणम्, अस्थिरधर्मश्च।अनेन प्रकारेण काव्यस्य दोषगुणानि, स्वरूपादयः अालोच्यन्ते,बहुभावेन आलङ्कारिकैः काव्यतत्त्वविद्भिः। Rajsmita shaoo (चर्चा) १६:३८, १२ मे २०२२ (UTC)
काव्य लक्षण
[सम्पादयतु]निर्दोषं गुणवत् काव्यं अलंकारैः अलंकृतम्