हलधरनागः

हलधरनागः
जननम्	(१९५०-२-२) ३१, १९५० ଘେଁସ, ସୋହେଲା ବରଗଡ଼
राष्ट्रीयता	ଭାରତୀୟ
प्रमुखप्रशस्तयः	ପଦ୍ମଶ୍ରୀ
पतिः/पत्नी	ମାଳତୀ
शिशवः	ନନ୍ଦିନୀ
हस्ताक्षरम्

हलधरनागः , भारतीय-कोशली-सम्बलपुरीभाषी लोककविः, लेखकः, रामकथागायकः च अस्ति । लोककवित्वेन प्रारम्भिकजीवने “भजन-रासरकेली- दलखाई-सजनी” इत्यादीनि पारम्परिकसंबलपुरीगीतानि रचयन्ति स्म, येषां प्रदर्शनं स्थानीयदण्डनाट्ये भवति स्म । महासती उर्मिला, आछिआ, तारा मन्दोदरी, बछर् , सिरिसम्लाई, वीर सुरेन्द्र साए , करमसानी , रसिआ कवि, प्रेमप्रधान इत्यादयः साहित्यिककृतीनां कृते २०१४ तमे वर्षे ओडिशा-साहित्य-अकादमीपुरस्कारः ,२०१७ तमे वर्षे केन्द्रीयसाहित्यभाषापुरस्कारः च प्राप्त । भारतसर्वकारः तान् २०१६ तमे वर्षे पद्मश्रीपुरस्कारेण पुरस्कृततवन्तः, २०२० तमे वर्षे तस्य नाम्ना पद्मश्री हलधरनागसाधनाकुटीरस्य संग्रहालयस्य च उद्घाटनं कृतम् ।सम्बलपुरविश्वविद्यालयेन डॉक्टरेट् उपाधिः दत्तवन्तः । तस्य कृतयः ओडिया-हिन्दी-आङ्ग्लभाषासु च अनुवादिताः सन्ति । तस्य नाम्ना वरगडमण्डले तस्य जन्मस्थले घेँस् इत्यत्र कोशलीभाषा एवं साहित्यसंशोधनसंस्था स्थापिता ।

बाल्यकालः

हलधरनागस्य जन्म १९५० तमे वर्षे मार्चमासस्य ३१ दिनाङ्के वरगडमण्डले घेँस्-नगरे अभवत् । सः मातुः गुरुबारी-पितुः भजनागस्य ५ पुत्र-१ पुत्रीषु च कनिष्ठः पुत्रः अस्ति । तस्य बाल्यकालस्य नाम "कालिआ" आसीत् । तस्य भजवृत्तौ दैनिकवेतनकर्ता आसीत् । आर्थिककठिनतायाः हेतौ सः तृतीयश्रेणीं यावत् अध्ययनं कृतवान् । बाल्ये हल्धरः घेँस् प्राथमिकविद्यालये जलवाहकरूपेण कार्यं कृतवान् । परन्तु १० वर्षे मातापित्रोः मरणानन्तरं जीवनयापनार्थं विद्यालयात् बहिः किराणआपणम् उद्घाटितवान् । यदा शिक्षकाः बालकान् पाठयन्ति स्म तदा सः तान् पाठान् श्रुत्वा स्वयमेव तस्य अभ्यासं कण्ठस्थं च करोति स्म ।

साहित्यिकरचना

सः स्वदेशीयसम्बलपुरीभाषायां लोककथाः लिखति स्म, अनन्तरं १९९० तमे वर्षे प्रथमं काव्यं “धोडो बर्गछ्” इति लिखितवान् | प्रारम्भिकजीवने सः भजन, रासरकेली, दलखाई, सजनी इत्यादीनि पारम्परिकसम्बलपुरीगीतानि रचितवान् ।तस्य गीतानि १३ स्थानीयग्रामेषु दण्डनाट्ये प्रदर्शितानि । स्वस्य अनुभवानाम् आधारेण “महासती उर्मिला, नाटी, चैत्र सकाल् आएला, शबरी ” इत्यादीनि लोककाव्यानि रचितवन्तः तथा च तानि सर्वाणि हल्धरग्रन्थावली प्रथमभागः द्वितीयभागः इति नाम्ना प्रकाशितानि सन्ति। हलधर ग्रन्थावली द्वितीय भागः संबलपुर विश्वविद्यालयेन प्रकाशितः एवं पाठ्यक्रमे अन्तर्भुक्तः च अकरोत्। तस्य कानिचन काव्यानि पौराणिकानि सन्ति । तस्य नाम्ना लोककविरत्नहलधरसंस्कृतिपरिषदः, हलधरसाहित्यसंसदः, हलधरक्लब्, लोककविहलधर वनविद्यालयः इत्यादयः संस्थाः स्थापिताः सन्ति। २०२० तमे वर्षे भारतसर्वकारेण तस्य नाम्ना पद्मश्री हलधरनागसाधनाकुटीरस्य संग्रहालयस्य च उद्घाटनं कृतम् ।

रचनावली

लोककथाः

• निशा
• चैत्र सकाल् आएला
• शबरी
• माता
• अछिआ
• बछर्
• महासती उर्मिला
• रसिआ कवि
• सतिआ विहा
• गुआल तीर्थ
• तपचारीवावा
• हलधर धाम
• तारामन्दोदरी
• शिरी समलाइ
• लक्ष्मी पुराण
• प्रेम पएचन।
• वीर सुरेन्द्र साए
• सन्थ कवि भीमभोई
• ऋषि कवि गंगाधर
• भाव्
• सुरुत्
• भावसुरुत्
• हलधर ग्रन्थावली (भागः १)
• हलधर ग्रन्थावली (भागः २)

सम्मान एवं पुरस्कार

तस्य साहित्यरचनायाः कृते ३३० तः अधिकाः पुरस्काराः प्राप्ताः । भारतसर्वकारेण २०१६ तमे वर्षे पद्मश्रीपुरस्कारः प्रदत्तः, २०१७ तमे वर्षे प्रफुल्लत्रिपाठी इत्यनेन सह संयुक्तरूपेण केन्द्रसाहित्य अकादमीभाषासम्मानेन अपि पुरस्कृतः । सम्बलपुरविश्वविद्यालयेन ब्रह्मपुत्रसम्मानं, २०१४ तमे वर्षे ओडिशासाहित्य-अकादमीपुरस्कारं च प्राप्तवान् ।"लोककविरत्नं", "कोशलकुइलि", "यादवकुलगौरव", "कोशलरत्नं", "यादवरत्नम्" इत्यादीनि उपाधिभिः पुरस्कृताः सन्ति