चतुरङ्गक्रीडा

अधि विकिपीडिया, एकः स्वतन्त्रविश्वविज्ञानकोश
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणं, अन्वेषणम्
चतुरङ्गक्रीडा
A selection of black and white chess pieces on a chequered surface.
Part of a Staunton chess set (from left to right): a white king, a black rook, a black queen, a white pawn, a black knight, and a white bishop
सक्रियवर्षाणि c. 6th-century India to present
सम्प्रदायाः Board game
Abstract strategy game
क्रीडालवः 2
आयोजनावधिः c. 1 minute
क्रीडासमयः Casual games usually last 10 to 60 minutes; tournament games last anywhere from about ten minutes (blitz chess) to six hours or more.
यादृच्छिकावसरः None
योग्यता Strategy, tactics

चतुरङ्गक्रीडा(Chess) एका बहुप्रसिद्धा साम्प्रदायिकक्रीडा वर्तते ।

Opening chess position from black side.jpg

चतुरङ्गक्रीडा द्वन्द्वक्रीडा वर्तते । एषा क्रीडा शारिपट्टे(Chess board) क्रीडन्ति । अस्मिन् शारिपट्टे ६४ समचतुरस्राः वर्तन्ते । एतादृशाः समचतुरस्राः एकस्मिन् पङ्क्तौ अष्टं योजितं वर्तते । आहत्य अष्टपङ्क्तयः वर्तन्ते । अत्र प्रत्येकस्य क्रीडकस्य सविधे १६ पदातयः भवन्ति । तेषां नामानि अधः निर्धिष्टवत् सन्ति,

पदातयानां नाम पदातयानां संख्या
राजा
राज्ञी/मंत्री
उष्ट्रः
अश्वः
हस्थिः
सैनिकः

चतुरङ्गक्रीडायां यदा प्रतिस्पर्धिक्रीडकस्य राज्ञः स्थानान्तरार्थम् अवकाशः न भवति, तदानीं स्पर्धिः विजेता भवति तथा च क्रीडायाः समाप्तिः भवति । चतुरङ्गक्रीडायां यदा प्रतिस्पर्धिक्रीडकस्य राज्ञः स्थानान्तरार्थम् अवकाशः न भवति तादृशस्थितिम् आङ्ग्लभाषायां चेक्मेट्(Checkmate) इत्युच्यते ।
चतुरङ्गक्रीडायां रुचिः जगति प्रायः सर्वेषां वर्तते । अस्य क्रीडायाः स्पर्धा विभिन्नस्तरेषु भवति । तेषां नामानि एवं भवति,

  • विश्वचतुरङ्गविजेता
  • विश्वमहिला चतुरङ्गविजेता
  • विश्वबालकानां चतुरङ्गविजेता
  • विश्वज्येष्ठानां चतुरङ्गविजेता
  • विश्वदूरस्थचतुरङ्गविजेता
  • विश्वसङ्गणकचतुरङ्गविजेता

चतुरङ्गक्रीडायाः मान्यता विश्वओलम्पिक् समितिः एवं विश्वचदुरङ्गसंस्था दत्ता वर्तते । चतुरङ्गक्रीडायां विभिन्न प्रकाराः वर्तन्ते ।

इतिहासः[सम्पादयतु]

अस्याः क्रीडायाः प्रारम्भः गुप्तसाम्राज्यस्य काले अभवत् । तदानीमेव तस्य नाम चतुरङ्गम् इति आसीत् । तस्मिन् काले पदातयानां नामानि अश्वः,रथः,हस्थिः आसन् । कालान्तरे नैट्(knight),बिशप्(bishop),रूक्(rook) इति नामानि व्यवहारे आगतानि । ६०० तमे वर्षे पर्शिया अथवा इरान्-देशे एषा क्रीडा आसीत् इत्यस्मिन् विषये साक्षाधाराः लभ्यन्ते । तस्मिन् काले चत्रङ्ग् इति चतुरङ्गक्रीडायाः नाम आसीत् । चत्रङ्ग् इति नामोल्लेखः पर्शिया अथवा इरान्-देशस्य त्रिषु प्रणयमाहाकाव्येषु श्रूयते । ६३३ तमात् वर्षादारभ्य ६४४ तमस्य वर्षस्य काले पर्शिया देशः इस्लाम्-धर्मस्य शासनाधीने आसीत् । तस्मिन् काले चत्रङ्ग् इत्यस्य शत्रञ्ज् इति नामान्तरम् अभवत् । स्पेन्-देशे शत्रञ्ज् इत्यस्य उच्चारणं अखेद्रेज़्(ajedrez) इति उच्चारणम् । पोर्चुगीस् भाषायां सद्रेज़्(xadrez) इति उच्चारणम् । ग्रीक् भाषायां ज़द्रिकियान्(zatrikion) इति उच्चारणम् । परन्तु इतरस्मिन् युरोप् प्रदेशे आङ्ग्लपदं चेक् इत्यस्मात् चेस् इति उच्चारणं व्यवहारे आगतम् । १३ शतके ताळपत्रे अस्याः क्रीडायाः विषये उल्लेखः लभ्यते । अस्य क्रीडायाः आरम्भः चीनादेशस्य ज़्याङ्कि क्रीडातः इत्यपि श्रूयते ।
प्रथमविश्वविजेता विल्हेम् स्टैनेट्स् १८८६ तमे वर्षे अभवत् । वर्तमानकाले चतुरङ्गविश्वविजेता विश्वनाथन् आनन्दः वर्तते । १९९७ तमे वर्षे प्रथमवारं विश्वचतुरङ्गविजेताक्रीडा डीप् ब्लू इति सङ्गणकस्य साहाय्येन सङ्गणकद्वारा क्रीडायाः स्पर्धा आरब्धा ।

चित्रमुद्रिका[सम्पादयतु]

चित्रवीथिका[सम्पादयतु]

"http://sa.wikipedia.org/w/index.php?title=चतुरङ्गक्रीडा&oldid=267588" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः