नीलकण्ठ सोमयाजि

नीलकण्ठसोमयाजी केरलस्य प्रसिद्धः गणितज्ञः अस्ति यः प्रथमतया अनन्तसमागमज्यामितीयप्रगतेः (infinite convergent geometrical progression) योगस्य गणनाय सूत्रं सूत्रितवान् । संगमग्राममाधवः, वदासेरी परमेश्वरः च इव नीलकण्ठसोमायाजी केरलस्य अन्यः गणितीयप्रतिभा अस्ति यः स्वस्य योग्यं मान्यतां न प्राप्तवान् ।

जीवनी

सोमयाजी त्रिक्कण्डीयुरे ब्राह्मणकुटुम्बे १४४४ तमे वर्षे जन्म प्राप्नोत् । तस्य पितुः नाम जातवेदः इति आसीत् । सोमयाजी *द्र्गनिता* गणितव्यवस्थायाः प्रवर्तकस्य वटश्शेरि परमेश्वरन् नम्बूतिरि (१३६०–१४५५) इत्यस्य अलत्तूर् गृहे गणितं, खगोलशास्त्रं, ज्योतिषशास्त्रं च प्रवीणतां प्राप्तवान् ।परमेश्वरस्य पुत्रः वटश्शेरि दामोदरन् नम्बूदिरी (१४१०–१५१०) प्रधानाध्यापकः आसीत् । अन्यः आचार्यः रवि नम्बूदिरी (१४२५–१५००) आसीत्, यः *आचारदर्शनम्*—*मुहूर्थदीपिका* इत्यस्य भाष्यस्य लेखकः आसीत् । अलवञ्चेरी तम्परक्कलः सोमयाजीं तस्य भ्रातुः संकरणं च आवश्यकं प्रोत्साहनं दत्तवान् ।

योगदानम्

लैम्बर्ट् एव १६७१ तमे वर्षे स्थापितवान्---आधुनिकगणितस्य परिधिमध्ये- यत् 'pi' (π) अविवेकी संख्या अस्ति । शताब्दद्वयं पूर्वं सोमयाजी इत्यनेन एतां एव अवधारणा स्वस्य *आर्यभटियाभाष्ये* प्रस्तुता आसीत् । सोमयाजी इत्यस्य मतं यत् वृत्तस्य परिधिः तस्य व्यासस्य सरलगुणकत्वेन सटीकरूपेण गणयितुं न शक्यते; अपितु व्यासस्य अविवेकी संख्यायाः π (वृत्तस्य परिधिः = 2 · π · त्रिज्या) गुणयित्वा परिधिः प्राप्यते ।

रचनाः

सोमयाजी इत्यस्याः अधिकांशः ग्रन्थाः खगोलशास्त्रस्य ग्रन्थाः एव सन्ति । *तन्त्रसंग्रह* (१५००), *ग्रहणनिर्णय*, *गोलसार*, *सिद्धान्तदर्पण*, *ग्रहपरिक्षाकर्म*, *आर्यभटियाभाष्य* च अस्य प्रमुखाः ग्रन्थाः सन्ति । अन्यत् ग्रन्थं *सुन्दरराज-प्रश्नोत्तर* इत्यपि तस्यैव आरोपितम्।[उद्धरणस्य आवश्यकता] एतेषु *आर्यभटियाभाष्यम्* तस्य महत्त्वपूर्णं ग्रन्थं मन्यते। सोमयाजी शतवर्षं यावत् जीवित्वा १५४५ तमे वर्षे स्वर्गं गतः ।

अवलम्बाः

• गणितं