सदस्यः:BharathRao197

प्रतिभूयाः निवेशश्च (Securities and Investment)

भूमिका वर्तमान वित्तीयजगति प्रतिभूयाः (securities) निवेशश्च (investment) अतीव महत्वपूर्णौ स्तः। प्रतिभूयः वित्तीयसाधनानि भवन्ति येषु निवेशकाः धनं सञ्चयन्ति लाभं च प्राप्नुवन्ति। निवेशः सम्पत्तेः वृद्धये दीर्घकालिकलाभाय भवति।

प्रतिभूयाः (Securities) - प्रकाराः प्रतिभूयः वित्तीयसंस्थाभिः निर्गताः लिखिताः प्रमाणपत्राणि भवन्ति, ये निवेशकानां अधिकाराणां हानि-लाभयोः निर्देशं कुर्वन्ति।

१. ऋणप्रतिभूयः (Debt Securities) इदम् स्थिरलाभदायकं साधनं, यत्र निवेशकाः ब्याजं प्राप्नुवन्ति।

बन्धपत्राणि (Bonds) – दीर्घकालिकं निवेशसाधनम्। कोषपत्राणि (Treasury Bills) – अल्पकालिकऋणपत्राणि। २. अंशप्रतिभूयः (Equity Securities) यत्र निवेशकाः कम्पनीमध्ये स्वामित्वं प्राप्नुवन्ति।

साधारणांशाः (Common Shares) – पूँजिवृद्धिं (capital appreciation) लाभं च यच्छन्ति। विशेषांशाः (Preferred Shares) – साधारणांशधारिभ्यः पूर्वं लाभांशं ददाति किन्तु मताधिकारः न अस्ति। ३. वित्तव्युत्पन्नानि (Derivatives) मूल्यः आधारसंपत्तेः (underlying asset) मूल्ये आधारितः भवति।

विकल्पपत्राणि (Options) – निश्चितमूल्ये प्रतिभूयां क्रय-विक्रयस्य अधिकारः। सम्बन्धपत्राणि (Futures & Forwards) – निर्धारितमूल्ये प्रतिभूयः क्रय-विक्रयः। निवेशः (Investment) - प्रकाराः १. स्थिरनिवेशः (Fixed Investment) निश्चितं प्रतिफलं यच्छति।

बैंकनिक्षेपः (Bank Deposits) – सुरक्षितं निवेशसाधनम्। ऋणप्रतिभूयः (Debt Securities) – स्थिरनिवेशान्तर्गतं भवति। २. चञ्चलनिवेशः (Variable Investment) लाभहानिः अनिश्चितः।

अंशप्रतिभूयः (Equity Securities) – जोखिमयुक्तः। धातुनिवेशः (Commodity Investment) – सुवर्णं, रूप्यं इत्यादयः। भवननिवेशः (Real Estate Investment) – भूमेः गृहेः वा निवेशः। निवेशस्य लाभाः पूँजिवृद्धिः – दीर्घकालिनिवेशेन सम्पत्तेः वृद्धिः। निश्चितं प्रतिफलम् – स्थिरनिवेशे ब्याजं लाभं च। जोखिमवितरणम् – विविधनिवेशेन जोखिमस्य न्यूनता। करलाभः – करसवलम्बनं लभ्यते। जोखिमाः बाजारजोखिमः – प्रतिभूयः मूल्यं परिवर्तते। मुद्रास्फीति जोखिमः – मुद्रास्फीतेः प्रभावः। डिफॉल्ट जोखिमः – ऋणप्रतिभूयां भुगतानं न भवति चेत् हानिः। सफलनिवेशाय सुझावाः लक्ष्यनिर्धारणम् – अल्पकालिकं दीर्घकालिकं च। जोखिमान्वेषणम् – निवेशात्पूर्वं जोखिमः परिगण्यः। विविधीकरणम् – जोखिमं न्यूनं करोति। दीर्घकालिकदृष्टिः – स्थिरलाभाय उपयुक्तम्। उपसंहारः प्रतिभूयाः निवेशश्च वित्तीयसुरक्षायाः मार्गं निर्माति। योजनाबद्धं निवेशः वित्तीयस्वतन्त्रतां ददाति। अतः सूक्ष्मविवेचनं करणीयम्।

“वित्तं वित्ते वर्धते” – सम्यक् निवेशः जीवनं समृद्धं करोति।