गौडीयनृत्यम्

महुआ-मुखोपाध्यायानां गौडीयनृत्यप्रदर्शनम्

गौडीयनृत्यं (वङ्गभाषायाम्: গৌড়ীয় নৃত্য, अ॰सं॰लि॰व॰: Gaur̤īẏa Nṛtya; वङ्गभाषोच्चारणम्: गो-उ-ड़ियो नृत्-तो) पश्चिमवङ्गस्य एका शास्त्रीयनृत्यकला अस्ति।। एतन्नृत्यं गौडीयसङ्गीतस्य रागतालबद्धैः प्राचीनकविभिः रचितैः गीतैः हिन्दुधर्मस्य पौराणिककथाः आख्यानानि च प्रकटयति, विशेषतः वङ्गशैल्याः शैव-शाक्त-सम्प्रदाययोः तथा गौडीयवैष्णवधर्मस्य विशिष्टाः परम्पराः अत्र उपस्थाप्यन्ते। गौडीयनृत्यप्रदर्शनेषु शिवगणेशादिभिः हिन्दुदेवताभिः सम्बद्धानां अन्यपरम्पराणां विचाराणां तथा शाक्तसंकल्पनानां च अभिव्यक्तिः भवति।

१९८० तमे दशके आचार्यया प्रो. डॉ. श्रीमती महुआ-मुखोपाध्यायमहोदयया अस्य पुनर्निर्माणं कृतम्, ततः प्रभृति भारतसर्वकारस्य संस्कृति-मन्त्रालयेन एतदर्थं शोधवृत्तिः प्रदीयते। इदं संस्कृतिमन्त्रालयेन भारतीयशास्त्रीयनृत्यरूपेण मान्यतां प्राप्तम्, सङ्गीतनाटक अकादमीद्वारा मान्यतां न प्राप्तम् ,किन्तु अस्य अध्ययनं भारतस्य संस्कृतिमन्त्रालयात् छात्रवृत्तिप्राप्त्यर्थं पात्रम् अस्ति। पुनर्निर्माणस्य विद्वान् स्वागतं सावधानतातः संशयवादपर्यन्तं भवति।

व्युत्पत्तिः

१९९४ तमे वर्षे सितम्बर-मासस्य एकविंशतिदिनाङ्के (२१ सितम्बर १९९४) सुप्रसिद्धस्य भारतविद्याविदः ब्रतीन्द्रनाथमुखोपाध्यायस्य परामर्शात् 'गौडीयनृत्यम्' इति नाम स्वीकृतम्।अस्य नामकरणस्य कारणानि इमानि सन्ति—प्राचीनकाले (शशाङ्कस्य तथा पाल-सेन-नृपाणां शासनकाले) समग्रः वङ्गः 'गौड' इति नाम्ना प्रसिद्धः आसीत्, तथा च भारतीयसङ्गीतसाहित्ययोः 'गौडीय' शैल्याः उपस्थितिः वर्तते। अपि च, सप्तदशशताब्द्याम् ओडिशाराज्यस्य सङ्गीतशास्त्रकारः महेश्वरमहापात्रः स्वकीये 'अभिनयचन्द्रिका' इति संस्कृतग्रन्थे गौडीयनृत्यसहितान् सप्तविधान् नृत्यप्रकारान् वर्णितवान्।