इस्लाम्-मतम्

अधि विकिपीडिया, एकः स्वतन्त्रविश्वविज्ञानकोश
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणं, अन्वेषणम्
इस्लाममतम्Allah1.png

इस्लाम्-मतम्

इस्लाममतम्IslamSymbolAllahCompWhite.PNG

इस्लाम् (अरबी : الإسلام आल्-इस्लाम्) एकं एकेश्वरवादी मतम् । "इस्लाम्" इत्यस्य शब्दस्य अर्थः "आत्मसमर्पणम्", अथवा एककस्रष्टुः पुरतः आत्मान् समर्पणम् । अनेकैः मन्वन्ते यत् मुहम्मद् एव अस्य मतस्य प्रवर्तकः । परन्तु मुस्लिम्-जनानां मतानुसारं, मुहम्मद् इस्लाममतस्य प्रवर्तकः न । सः आल्लाह्-द्वारा (इस्लाम्-मतस्य इश्वरेण) प्ररितः अन्तिमः रासूल्(पैगम्बर्) (देवदूतः) आसीत् । क्रैस्तवीये सप्तमशतके सः (मुहम्मद्) अस्य मतस्य पुनःप्रचारम् अकरोत् । क़ुरान् इस्लाम्-मतस्य प्रमुखग्रन्थः । क़ुरान् वस्तुतः आल्लाह्(भगवतः)-वाणी मुहम्मदाय दत्ता इति मुस्लिम्-जनाः विश्वसन्ति । तेषां विश्वासानुगुणं मुहम्मद् सर्वशेषनवी(देवदूतः) आसीत् । हादिस्-ग्रन्थे वर्णितानि तस्य(मुहम्मद्-स्य) कार्याणि अवलम्ब्य कुरान्-इति ग्रन्थस्य व्याख्या क्रियते ।

यहूदी तथा क्रैस्तमतसदृशं इस्लाम्-मतमपि आब्राहामीयमतम्[१] । इस्लाम्-मतस्य अनुचारिणां संख्या समग्रविश्वे प्रायः १४० कोटिपरिमितम् । मतमिदं संख्यादृष्ट्या द्वितीयवृत्तमम् [२] । मुहम्मद् एवञ्च तस्य उत्तराधिकारिणां प्रचारेण इस्लाम्-मतम् आ विश्वे व्यप्तम् जातम् अस्ति[३] । वर्तमाने समग्रे विश्वे इस्लाम्-पन्थीनः सन्ति, विशेषतः मध्यप्राच्ये, समग्र-एशियामहाखण्डे, आफ्रिकाखण्डे, पूर्व-यूरोपखण्डे, अधिकतया सन्ति[४]अमेरिका-सह पार्श्वस्थदेशेष्वापि इस्लाम्-मतं द्वितीयवृहत्तममतम्[५][६]

मतविश्वासः[सम्पादयतु]

इस्लाम्-मतालम्बीनां मतविश्वासस्य मूलविषयौ स्तः-आल्लाह् तथा एकत्ववादः(तौहिद्) । इस्लाम्-जनाः विश्वसन्ति यत् आल्लाह् (भगवान्) मानवजातेः उद्धारनिमित्तं तस्य वाणीं फ़रिश्ता(देवदूतः)-जीब्रैल्-माध्यमेन मुहम्मद्-समीपे प्रेषितवान् । कुरानग्रन्थे खतम्-ए-नबुय्यत् इत्यस्य कथनस्य व्याख्या कृता अस्ति तदनुगुणं मुस्लिम्-जनाः मुहम्मदं अन्तिमेन वाणीवाहकरूपेण(रासूल्) विश्वसन्ति । अस्य मतस्य अनुयायिनां विश्वासः पवित्रग्रन्थः कुरान् त्रुटिरहितः, अविकृतः तथा मानवजातिनिमित्तं अवतीर्णा ईश्वरस्य (आल्लाह्) अन्तिमवाणी । न केवलं तत्, पुस्तकमिदं कयामत्(विनाशकालः) पर्यन्तं मानवजाते मार्गदर्शनं करिष्यति । परन्तु मुस्लिम्-सम्प्रदायस्य एकस्य उपसम्प्रदायस्य आहमदि चिन्तनानुगुणं मुहम्मद् अन्तिमनवी न इति । युगस्य अपेक्षाणुगुणं इषा परम्परा(मोताबेक् नबुय्यत्) रक्षिता भवति[७]


आल्लाह्[सम्पादयतु]

मुख्यलेखः: आल्लाह्

आल्लाह् इति शब्दस्य व्युत्पत्तिः इलाह् शब्दात् । मुस्लिम्-जनाः महाविश्वस्य सृष्टिकर्तारं 'आल्लाह्' इत्येत् नाम्ना आह्वयन्ति । इस्लाम्-मतस्य मूलविश्वासः 'आल्लाह्'-विषये (भगवतः उपरि) एकत्वभावः वा तौहिद्आल्लाह्विषये एकत्वाभावः इस्लाममतस्य पञ्चस्तम्भेषु प्रथमस्स्तम्भः, यः शाहादाह् इत्यविधीयते । एकः शाहादाह्पठनेन अयं विषयम् अङ्गीकरोति यत्, -

  1. आल्लाह् व्यतिरिच्य अन्यः कोऽपि उपास्यः नास्ति।
  2. मुहम्मद् आल्लाह्-प्रेरितः वाणीवाहकः वा रासूल्

सूरा-इखलास् (कुरान् व्याख्यानम्) व्याख्याने आल्लाह् वर्णनम् एवं दीयते-

[قُلْ هُوَ اللهُ أَحَدٌ. اللهُ الصَّمَدُ. لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ. لَمْ يَلِدْ وَلَمْ يُولَدْ. وَلَمْ يَكُنْ لَهُ كُفُوًا أَحَدٌ] {الاخلاص:1-4}

"उच्यताम्, सः आल्लाह् एकः, तस्मात् कोऽपि न अजयन्तः एवं तस्य जन्मदाता अपि नास्ति । तस्य समतुल्यः नास्ति कोऽपि।"1१२:१-४[८]

फरिश्ता[सम्पादयतु]

मुख्यलेखः: फरिश्ता

फरिश्ता वस्तुतः पारस्यदेशीयः (फारसी) शब्दः । 'फरिश्ता' इत्यस्य अरबी प्रतिशब्दः मालाईका। इस्लाम्-मतस्य विश्वासेषु 'फरिश्ता' अन्यतमा । फरिश्ता अपि इश्वरस्य एकः सृष्टिः । एते इश्वरस्य दूताः भवन्ति । द्युलोकस्तथा भूलोकयोर्मध्ये सम्पर्कः फरिश्ता रक्षति । एते सर्वदा आल्लाह्-दत्तानां आदेशानां पालनं कुर्वन्ति । कदापि फरिश्ता इश्वरस्य आज्ञायाः उल्लङ्घनं न कुर्वन्ति । फरिश्ता-याः अवयवः नूर्निर्मितः(प्रकाशेन निर्मितः) भवति । रूहानिक-जीवाः(द्युलोकिनः) एते भवन्ति, तस्मात् खाद्यस्य अपेक्षा न भवति । फरिश्ता सुगन्धाभिलाषी भवति तथा पवित्रस्थलेषु एव निवसति । एते आल्लाह्-दत्तः आदेशानुगुणं गमनागमनं तथा आकृतिपरिवर्तयितुं शक्नुवन्ति ।

बहवः फरिश्ताः भवन्ति । इस्लाम्-मतानुसारं तेषां श्रेणीविन्यासः न कृतः तथापि चत्वारः फरिश्ताः गुरुदयित्वं निर्वहन्ति, एते यथा-

  • जीब्रैल् – अयं इश्वरस्य (आल्लाह्) दूतः तथा सर्वश्रेष्ठः फरिश्ता । अस्य उल्लेखः कुरान्-शरीफ् ग्रन्थे त्रिवारम् कृतम् (सूरा(अध्यायः) २:९७; ९८, ६६:४)। सूरा :१६ (अध्यायः-१६) १०२ तमे आयाते (अनुच्छेदे) जीब्रैल् पाक्-रूह्(पवित्रात्मा) वा रुहुल्-क्कुदुस् इत्यविधया आख्यायितः ।
  • फरिश्ता मिकाईल्कुरान् ग्रन्थस्य द्वितीयाध्यास्य ९७ आयाते (अनुच्छेदे) अस्य उल्लेखः अस्ति । मिकाईल् वृष्टिः तथा सस्योत्पादनस्य दायित्वं निर्वहति ।
  • फरिश्ता इस्राफिल् – एषः इश्वरस्य आदेशं प्राप्य शृङ्गं वादयेत् इति निश्चितं अस्ति । अस्य शृङ्गवादनं कयामत्-कालस्य (विश्वप्रलयस्य) सूचनां द्योतयति । अस्य कथा कुराने नोपलभ्यते, परन्तु हादिस् ग्रन्थे बहुत्र उल्लेखः अस्ति ।
  • मालाक्-आल्-माउत् – एषः मृत्युदूतः । प्राणहरणमेव अस्य द्वायित्वम् ।
  • विशेषः फरिश्तागणः- ये च कुराने किरामान् कातिबिन्-रूपेण (अर्थः - सम्मानितः लेखकगणः) वर्णिताः, ते प्रत्यैकस्य मनुष्यस्य शुभाशुभानां कार्याणां गणानां कुर्वन्ति ।

कुरान्[सम्पादयतु]

मुख्यलेखः: कुरान्
हात्तात् आजिज् एफेन्दि महोदयेन लिखितः कुरान्-ग्रन्थस्य प्रथमसूरा(अध्यायः) ।

कुरान् ग्रन्थः मुस्लिम्-जनानां मूलग्रन्थः । तेषां विश्वासः 'कुरान्' इति ग्रन्थः स्रष्टुः अविकृता वाणी । कुरान् इति ग्रन्थस्य 'कुर्-आन्','आल्-कुरान्', 'कुरान् शरिफ्', इत्यादिनी विभिन्ननामानि सन्ति । "कुरान्"-इत्यस्मिन् स्थले वर्णभेदेन कोरान्, कोरआन् कदाचित् दृश्यते ।

इस्लाम्-मतानुसारम् , जीब्रैल्-फरिश्ता-माध्यमेन मुहम्मद्-समीपे स्रष्टुः वाणी अवतीर्णा आसीत् (क्रैस्तवीयः६१०- ६३२तमवर्षस्य जुलै मासस्य ६ तमदिनाङ्कपर्यन्तम्) । इयं वाणी मुहम्मदस्य अन्तःस्था आसीत् । सा वाणी संरक्षयितुं मुहम्मद् तस्य अनुयायीनम् आदेशितवान् ।

इस्लाम्-मतस्य मूलपञ्चस्तम्भाः[सम्पादयतु]

इस्लाम्-मतस्य पञ्चस्तम्भाः सन्ति । ते यथा -

  • कलेमा (विश्वासः)
  • नामाज़् (प्रार्थना)
  • रोज़ा वा सियाम्
  • जाकात् (दानम्)
  • हज्ज् (मक्का भ्रमणम्)


टिप्पणी[सम्पादयतु]

  1. वर्तन् ग्रीगोरीयन् (२००३). Islam: A Mosaic, Not a Monolith. वाशिङ्गटन् डि.सी.: बुकीङ्गस् इनस्टिट्युसन् प्रेस्. pp. p. ix. ISBN 0-8157-3283-X. 
  2. Teece, Geoff (2005). Religion in Focus: Islam. Smart Apple Media. pp. p. 10. 
  3. Nelson, Lynn Harry. "Islam and the Prophet Muhammad". Kansas University. Retrieved 2006-06-17.  - "One must remember that we are talking about the Muslim expansion, not Arab conquests. The expansion of Islam was as much, or perhaps much more, a matter of religious conversion than it was of military conquest."
  4. जान् एल् एस्पोसीटो (२००२). What Everyone Needs to Know About Islam. अक्सफोर्ड् विश्वविद्यालयः, यू एस्. pp. p. 2. ISBN 0-19-515713-3. 
  5. Office for National Statistics (2003-02-13). "Religion In Britain". Retrieved 2006-08-27. 
  6. BBC (2005-12-23). "Muslims in Europe: Country guide". Retrieved 2006-09-28. 
  7. कादियानी मतवादः तथा खतम्-ए-नबुय्यत्
  8. पवित्रः कोर्-आ-नुल् करीम्. खादेमुल्-हारमाइन् बादशाह् फाहद्, कुरान् मुद्रणप्रकल्पः. १४१३ हिज़री. pp. १४८० पृष्ठानि. 

बाह्यसम्पर्कतन्तुः[सम्पादयतु]

शैक्षणिकस्रोतः
आन्तर्जालाधारितः स्रोतः
कोषाः
"http://sa.wikipedia.org/w/index.php?title=इस्लाम्-मतम्&oldid=272242" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः