शुक्र:
{{{मुद्रा}}} |
 |
| उपनाम |
| अपरं नाम |
{{{अपरं नाम}}} |
| विशेषणम् |
|
|
| कक्षीयलक्षणानि |
| सूर्योच्यम् |
१०८,९४२,१०९ कि.मी |
| अपसौरिका |
१०७,४७६,२५९ कि.मी |
| अर्धमुख्य अक्ष |
१०८,२०८,९३० कि.मी |
| विकेन्द्रता |
०.००६८ |
| परिक्रमणकालः |
{{{परिक्रमणकालः}}} |
| परिक्रमणगतिः |
{{{परिक्रमणगतिः}}} |
| उपग्रहः |
{{{उपग्रहः}}} |
|
| भौतिक लक्षणानि |
| मध्यत्रिज्यः |
{{{मध्यत्रिज्यः}}} |
| ध्रुवीयत्रिज्या |
{{{ध्रुवीयत्रिज्या}}} |
| सपाटता |
० |
| परिधिः |
|
| आयतनम् |
९.३८×१०११ km³ |
| द्राव्यमानम् |
४.८६८५×१०२४ केजी |
| मध्यमघनित्वम् |
{{{मध्यमघनित्वम्}}} |
| गुरुत्वाकर्षणम् |
८.८७ m/s² |
| पलायनगतिः |
{{{पलायनगतिः}}} |
| प्रदक्षिणकालः |
{{{प्रदक्षिणकालः}}} |
| प्रदक्षिणगतिः |
{{{प्रदक्षिणगतिः}}} |
| तापमानम् |
७३५ K |
|
| वायुमण्डलम् |
| दबः |
९३ kPa |
| वयुसंघटनम् |
{{{वयुसंघटनम्}}} |
|
शुक्रः(Venus) सूर्यात् द्वितीयः समीपस्थितग्रहः अस्ति। सः २२४.७ दिने सूर्यस्य एकप्ररिक्रमणम् करोति । ४.६ गोचरप्रमाणात् एषः चन्द्रानन्तरं रात्रौ गगने अत्यन्तप्रकाशमानः कायः अस्ति । तस्मात् एव शुक्रः ’प्रातःकालीननक्षत्रं’, ’सायङ्कालीननक्षत्रं’ चेति प्रख्यातः अस्ति। शुक्रस्य गात्रं, गुरुत्वाकर्षणम् इत्यादि अनेक लक्षणानि पृथिव्या: इव वर्तन्ते । तस्मात् एव शुक्रः पृथिव्याः भ्रातृग्रहमिति प्रसिद्धः। शुक्रः सूर्यप्रकाशं प्रतिफलद्भि: मेघै: आवृतः वर्तते । ग्रहेषु शुक्रस्य वायुमण्डलभार: सर्वोच्चः वर्तते। तस्य वायुमण्डले प्रुमुखत: अङ्गाराम्ललेन पूरितं अस्ति। अतः एव तत्र जीवजन्तवः न सन्ति । पूरातनकाले शुक्रः पृथ्वी इव सागरै: पूर्णः वर्तते स्म। परन्तु अत्यधिकतापमानस्य कारणत: एवम् आविरभूत् इति विदुषां अभिप्रायः । शुक्रस्य [[वायुमण्डलम्|वायुमण्डलभार: पृथिव्याः वायुभारापेक्षया द्विनवतिधा वर्तते । सायंकाले दृश्यत इति कारणेन शुक्रः इति नाम। शुक्रस्यैव रजतमिति नामान्तरं भवति। अस्य प्रकाशस्य प्रखरतां दृष्ट्वा रजतमिति लोके व्यवहारः।
आकाशे विद्यमानानामन्यनक्षत्राणाम् अपेक्षया अयं प्रकाशमान् भवति। सूर्यचन्द्रयोरनन्ततरं शुक्रः एव अधिकप्रकाशवान् भवति। अतिकान्तियुक्तनां नक्षत्राणामपेक्षया ५० गुणिताधिकांशः कान्तिमान् भवति। सूर्योदये,सूर्यास्तमानसमये सूर्यसहिते दिगन्त एनं ग्रहं केवलनेत्राभ्यां द्रष्टुं शक्यते। चन्द्ररहितेषु रात्रिषु शुक्रस्य प्रकाशेण भूमेः वस्तूनी छायासहितानि भवन्ति। केवलनेत्राभ्यां शुक्रस्य प्रकाशस्य वृध्दिक्षययोः विषये ज्ञातुं न शक्यते।किन्तु, प्रकाशे व्यत्यासंतु बहुविशेषकरमत्र। व्यत्यासे कारणे द्वे। एकं चन्द्रैव शुक्रस्याऽपि वृध्दिः क्षयश्च भवतः। द्वितीयंतु, सः बिन्दुः भूम्या बहुदूरे दृष्यत इति मुख्यकारणमत्र। भूमेः अपेक्षया यदा शुक्रः विशेषदूरे भवति तदैव अस्य ग्रहस्य पूर्णिमायाः बिम्बः अस्मभ्यं दृश्यते। आकाशे अस्य ग्रहस्य बिम्बः अतीव समीपे यदा भवति तदा ६० क्षणव्यासपरिमितं भवति। विशेष दूरे यदा भवति तदा ९ क्षणव्यासपरिमितं भवति। अयं ग्रहः भूम्यै अतीव समीपे चेत् २५,७००,००० मैलुपरिमिते अन्तरे भवति। अतीव दूरे चेत् १६०,१००,००० मैलुपरिमिते अन्तरे भवति।
गात्रे भूशुक्रयोः विशेषतया सादृश्यमस्ति। भूमेः व्यासः ७९१८ मैलुपरिमितं भवति। अस्यतु ७५७५ मैलुपरिमितमिति। किन्तु भूरिव ध्रुवौ चिपिटाकारे नभवतः। अयं ग्रहः गोलाकारे अस्ति। अस्य भारः भूमेः ४\५ भागः भवेदिति ऊहा। शुक्रग्रहस्य पथः अतीवशुद्धम् वृत्तमिव अस्ति। अतीवशुध्दं नाम तत् वृत्तं दीर्घवृत्तश्चेदपि अस्य विस्तारे आयामेच केवलं ५००,००० मैलुपरिमितव्यत्यासोऽस्ति। प्रायः ६७,२००,००० मैलुपरिमितदूरात् अयं सूर्यं परिक्रमति। चन्द्रस्यानन्तरं अस्मभ्यं अयमेव समीपवर्ति भवति। शुक्राय स्व पथे एकवारं सूर्यं परिक्रमणार्थं २२४.७ दिनानि अपेक्षन्ते। अस्य ग्रहाय कीदृश अक्षगतिः? कियान् वेगः? इत्यादि विषयेषु विज्ञानिनां ऐक्यमत्यं नास्ति। अस्य शरीरस्य चिन्हाधारेण अक्षगतिः एवम् इति ज्ञातुं यत्नं कृतवन्तः। अस्य गोलस्य बहिः आकाशसदृशवातावरणं विद्यते। तेन कारणेन विस्वसित चिन्हस्थानानि स्थिराणि उत अस्थिराणि इति निर्णयः कष्टसाध्यः। केन्सीनि इत्यनेन शुक्रग्रहस्योपरि एकं श्वेतं बिन्दुं (चिन्हं) अभिज्ञाय,एतत्त २४ होराकाले एकवारं परिक्रमणं करोतीति सूचितम् । समाने काले २३घन्टाः,५६ निमेषाः कालः अपेक्षितः भवति। यदि एतत्त सत्यं तर्हि भूमेरिव अस्याऽपि अक्षगतिरस्तीति भाति।
Cartographic resources [सम्पादयतु]
