भोपालनगरम्

कुप्रसिद्धायाः युनियन् कार्बैड्संस्थायाः यन्त्रागारम्

भोपाल
—  राजधानी, महानगरम्  —
अप्परलेक् ,भोपाल
विकटनाम(नि): सरोवराणां नगरम्
Location of Bhopal in the Central Indian state of Madhya Pradesh
Bhopal city
Coordinates: 23°15′N 77°25′E
देशः	भारतम्
राज्यम्	मध्यप्रदेशः
मण्डलम्	भोपाल
सर्वकारः
• अङ्गः	Bhopal Municipal Corporation
• Mayor	Krishna Gaur (फलकम्:Polparty)
• Municipal Commissioner	Rajnish Shrivastava
विस्तीर्णम्
• Total	६९७.२४ Square km (२६९.२ Square mile)
औन्नत्यम्	भोपालनगरम्
जनसङ्ख्या (2011)
• Total	१७,९५,६४८
देशीयता	Bhopali
भाषा:
• अधिकृताः	हिन्दी
• Other	उर्दु
	IST (UTC+5:30)
Pincode	462001 to 462050
Telephone	+91755
वाहनपञ्जीकरणम्	MP-04-
जालस्थानम्	bhopalmunicipal.com

मध्यप्रदेशे किञ्चनमण्डलम् अस्ति भोपालमण्डलम् अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति भोपालनगरम्। भोपान् –इन्द्रधनुष्नगरी (०७४८०) भोपालनगरं पूर्वं भोजराजस्य प्रशासनक्षेत्रे आसीत् । भोजराजः अनेकानि उत्तमकार्याणि अत्र कारितवान् । अनन्तरं मोगल् बादशाहस्य औरङ्गजेबस्य पर्यवेक्षकः अफघनदोस्तमहम्मदखाननामकः नगरस्य अभिवृद्धिकार्याणि कृतवान् । इदानीं भोपालनगरं मध्यप्रदेशराज्यस्य राजधानी अस्ति । भोपालनगरे सरोवराणि अतीवप्रसिद्धानि सन्ति । उपरितनभागे स्थितं सरोवरं अप्पर लेक् इति कथयन्ति । एतत् ६ चतुरस्र कि.मी विस्तीर्णयुक्तम् अस्ति । अधः अपि सरोवरं सुन्दरम् अस्ति । उभयोः सम्बन्धः सेतुद्वारा कृतः अस्ति। एतेषु सरोवरेषु नौकाविहारः अतीव सन्तोषकरः अस्ति । अत्रैव जलक्रीडाप्रशिक्षणकेन्द्रमपि अस्ति । मोगल् शैल्या रचितानां चित्राणां शिल्पानां च कृते इदं नगरं प्रसिद्धम् अस्ति । मोगलशासनकाले अत्र मस्जिद् (प्रार्थनमन्दिरम्), महल्, स्नानगृहाणि (हमाम) रचितानि सन्ति । ‘भारतभवनम्’ अधुनिकशैल्या निर्मितं भवनमस्ति । अत्र रुपाङ्कर- वस्तुसङ्ग्रहालये चित्राणि, मृद्वस्तूनि, दीर्घकल्पसङ्ग्रहालयः, आकारकार्यागारः, अन्तरङ्गबहिरङ्गभवनं, वागर्थग्रन्थभाण्डारः इत्यादि दर्शनीयानि सन्ति । अधस्थितस्य सरोवरस्य दक्षिणे भागे अरेरापर्वतप्रदेशे श्रीलक्ष्मीनारायण- देवालयः अतीवसुन्दरः दर्शनीयः च अस्ति । सूक्ष्मशिलया निर्मितः शङ्खः अत्र द्वारे स्थपितः अस्ति । देवालयस्य अन्तर्भागे बिर्लाम्यूसियं दर्शनीयमस्ति । अत्र विशिष्टानि मूर्तिशिल्पानि सन्ति । देवालयतः नगरदर्शनं विहङ्गमदर्शनमिवातिसुन्दरं भवति । सर्वकारीय पुरातत्ववस्तुसङ्ग्रहालयेऽपि मूर्तयः सन्ति । अत्र वर्णचित्राणि मनमोहकानि सन्ति । बिम्बेट्का पर्वतप्रदेशे १२,००० वर्षपूर्वाणि भित्तिचित्राणि सन्ति । आदिवासिजनानां स्थानमिदमासीत् इति चित्रद्वारा ज्ञातु शक्यते । एतत् स्थलं भोपालनगरतः ४० कि.मी दूरे अस्ति । ‘वनविहार’नामकं राष्ट्रियोद्यानं ४४५ चतुरस्रकिमीविस्तीर्णयुक्तम् अस्ति । उपरितनसरोवरस्य वन्यमृगाः निर्भयाः विहरन्ति । भोपालनगरे ताज-उल-मस्जिद्, मोतिमस्जिद्, जामामस्जिद् (प्रार्थनाम्न्दिराणि) आकर्षकानि सन्ति । महम्मदीयवास्तुशिल्पदृष्ट्या एतानि अतीवसुन्दराणि सन्ति ।

विमानमार्गः

भोपालविमाननिस्थानमस्ति । देहली-इन्दौरमुम्बयीग्वालियरतः विमानयानसम्पर्कः अस्ति ।

धूमशकटमार्गः

देहलीचेन्नैमार्गे एतत् प्रमुखनिस्थानम् अस्ति ।

वाहनमार्गः

देहलीतः ७०५ कि.मी । भोपालनगरे उत्तमवसतिभोजनादिव्यवस्था शक्यते ।

ताल्-उल्-मस्जिद्