सामग्री पर जाएँ

विधिलिङ् लकारः

विकिपीडिया, कश्चन स्वतन्त्रः विश्वकोशः

संस्कतभाषायां कालविध्यादिक्रियाः निर्मातुं लकारः इति काचित् व्यवस्था अस्ति । तत्र लकाराः दश भवन्ति ते यथा-

१.लट् । २.लेट् । ३.लङ् । ४.लुङ् । ५.लिट् । ६.लिङ् (विधिलिङ्आशिर्लिङ्) । ७.लोट् । ८.लुट् । ९.लृट् । १०.लृङ्

एते दश लकाराः द्विधा विभक्ताः सन्ति ।

  1. सार्वधातुकाः / सविकरणकालार्थाः
  2. अर्धधातुकाः / अविकरणकालार्थाः

तत्र विधिलिङ् लकारः आज्ञार्थं बोधयति ।

पठ् धातोः विधिलिङ् लकारे रूपाणि
विधिलिङ् लकारः (परस्मैपदम्)एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःपठेत्पठेताम्पठेयुः
मध्यमपुरुषःपठे:पठेतम्पठेत
उत्तमपुरुषःपठेयम्पठेवपठेम
विधिलिङ् (परसस्मैपदम्) लकारस्य आख्यातप्रत्ययाः(तिङ्प्रत्ययाः)
विधिलिङ् लकारः (परस्मैपदम्)एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःइत्इताम्इयुः
मध्यमपुरुषःइःइतम्इत
उत्तमपुरुषःइयम्इवइम


सेव् धातोः विधिलिङ् लकारे रूपाणि
विधिलिङ् लकारः (आत्मनेपदम्)एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःसेवेतसेवेयाताम्सेवेरन्
मध्यमपुरुषःसेवेथाःसेवेयाथाम्सेवेध्वम्
उत्तमपुरुषःसेवेयसेवेवहिसेवेमहि
विधिलिङ् (आत्मनेपदम्) लकारस्य आख्यातप्रत्ययाः(तिङ्प्रत्ययाः)
विधिलिङ् लकारः (आत्मनेपदम्)एकवचनम्द्विवचनम्बहुवचनम्
प्रथमपुरुषःइतइयताम्इरन्
मध्यमपुरुषःइथाःइयाथाम्इध्वम्
उत्तमपुरुषःइयइवहिइमहि

इमे अपि पश्य

[सम्पादयतु]

टिप्पणी

[सम्पादयतु]
  • संस्कृतशब्दचन्द्रिका Vidvan S.Ranganatha Sharma, Sri Surasaraswathi Sabha, Bangalore, India,1994.
  • अनुवादप्रदीपः Sri Surasaraswathi Sabha, Bangalore, India,1997.
"https://sa.wikipedia.org/w/index.php?title=विधिलिङ्_लकारः&oldid=496133" इत्यस्माद् प्रतिप्राप्तम्