मणिपुरराज्यम्

अधि विकिपीडिया, एकः स्वतन्त्रविश्वविज्ञानकोश
(मणिपुरम् इत्यस्मात् पुनर्निर्दिष्टम्)
अत्र गम्यताम् : सञ्चरणं, अन्वेषणम्
मणिपुरराज्यम्
—  State  —
Official seal of मणिपुरराज्यम्
मुद्रिका
भारतस्य भूपटे मणिपुरराज्यम्
मणिपुरराज्यस्य भूपटः
Coordinates (इम्फाल्): 24°49′01″N 93°57′00″E / 24.817°N 93.95°E / 24.817; 93.95Coordinates: 24°49′01″N 93°57′00″E / 24.817°N 93.95°E / 24.817; 93.95
Country  India
Established २१ जनेवरी १९७२
Capital इम्फाल्
Largest city Imphal
Districts 9
सर्वकारः
 • Governor गौरबचन् जगत्
 • Chief Minister ओक्रम् इबोबि सिंहः
 • Legislature Unicameral (60 seats)
 • Parliamentary constituency 2
 • High Court Gauhati High Court - Imphal Bench
विस्तीर्णता
 • संहतिः २२,३४७ Square km (८,६२८.२ Square mile)
क्षेत्रविस्तारः 23rd
जनसङ्ख्या (2011)
 • संहतिः २७,२१,७५६
 • रैङ्क् 22nd
IST (UTC+05:30)
ऐ एस् ओ ३१६६ कोड् IN-MN
HDI 0.707 (high)
HDI rank 5th (2005)
Literacy 79.85% (2011 Census)
अधिकृता भाषा (Meiteilon) मीटीलन् अथवा मणिपुरीभाषा
जालस्थानम् Manipur Official Website



मणिपुरराज्यम् (Manipur) भारतस्य किञ्चन राज्यम् । ईशान्यभारते स्थितम् अस्ति एतद् राज्यम् । अस्य राज्यस्य राजधानी इम्फाल् नगरम् । मणिपुरस्य उत्तरदिशि नागाल्याण्ड्राज्यं, दक्षिणे मिझोरां, पश्चिमदिशि असमराज्यं, पूर्वसीमायां बर्मादेशः च विद्यते । अस्य विस्तारः विद्यते २२, ३४७ चतरस्रकिलोमीटर्मितः ।

राज्यस्य उपत्यकाप्रदेशेषु निवसन्तः मीटीस्जनाः जनसङ्ख्यायाः ६०% सन्ति, किन्तु तैः आक्रान्तः भूभागः १०%मात्रम् । तेषां भाषा विद्यते मीटीलन् अथवा मणिपुरीभाषा । इयं भाषा १९९२ तमे वर्षे भारतसर्वकारस्य राष्ट्रियभाषासु अन्यतमा इति घोषिता अस्ति । यवनाः (मीटी-पङ्गल्), कुकीजनाः, नागजनाः, पैट्स् अन्ये च जनसङ्ख्यायाः ४०% सन्ति ये सम्पूर्णस्य मणिपुरराज्यस्य ९०% भागम् आक्रामन्ति । मणिपुरं सूक्ष्मसीमायुक्तराज्यमिति मन्यते ।

परिचयः[सम्पादयतु]

मणिपुरस्य शाब्दिकार्थः 'आभूषणस्य भूमिः' इति । भारतस्य स्वातन्त्र्यतः पूर्वमिदं राजशासने आसीत् । अनन्तरं भारतस्य केन्द्रशासितराज्यं जातम् । इम्फाल् अस्य राजधानी । अस्य राज्यस्य समग्रः प्रदेशः पर्वतमयः । वार्षिकी वर्षा ६५ अङ्ग्गुलिमिता । अत्र सामान्यतः ६०विधाः नागाजातीयाः तथा कूकीजातीयाः वसन्ति । अत्रत्याः जनाः सङ्गीते इतरकलासु च प्रवीणाः भवन्ति । अत्र अनेकाः भाषाः भाषन्ते । पर्वतप्रदेशेषु चायस्य उपत्यकासु धान्यस्य च वर्धनं भवति । मणिपुरमार्गेण एव बर्मादेशं प्रति भूमार्गः कल्पितः अस्ति ।

रासलीलानृत्यम्

अस्मिन् राज्ये प्राकृतिकसंसाधनानां प्रचुरभण्डारः अस्ति । अत्रत्यं प्राकृतिकसौन्दर्यं नयनानन्दकरम् अस्ति । मनसः प्रसन्नताकरणे समर्थाः सुन्दराः जलपाताः सन्ति । विविधवर्णीयपुष्पाणां सस्यानि सन्ति । दुर्लभाः वनस्पतयः सन्ति । वैविध्यमयं जीवजगत् अस्ति । पवित्रम् अरण्यं सदा वहन्त्यः नद्यः सन्ति । पर्वतशिखरेषु प्रसृतं हरिद्वैभवम् अस्ति । वक्रगत्या प्रवहन्तः निर्झराः सन्ति । लोकटकनामकं सरोवरं अत्रत्यं प्रमुखं सरोवरम् । भौतिकाधारैः राज्यमेतत् द्विधा विभक्तुं शक्यते -घट्टप्रदेशः ,उपत्यका चेति । परितः पर्वताः भवन्ति ,मध्ये उपत्यका वर्तते । मणिपुरीशैल्या क्रियमाणं रासलीलानृत्यं जगत्प्रसिद्धम् अस्ति । मणिपुरीनृत्यम् अत्रत्यः विशिष्टः नृत्यप्रकारः । राज्यस्य कला तथा संस्कृतिः विश्वस्य मानचित्रे स्वस्थानं कल्पितवत्यौ स्तः ।








मणिपुरराज्यस्य मण्डलानि[सम्पादयतु]

मणिपुरराज्ये ९ मण्डलानि सन्ति ।

मण्डलम् विस्तीर्णता जनसङ्ख्या केन्द्रम्
बिष्णुपुरमण्डलम् ४९६ २०८,३६८ बिष्णुपुर
चूरचन्दपुरमण्डलम् ४५७० २२७,९०५ चूरचन्दपुर
चन्देलमण्डलम् ३३१३ ११८,३२७ चन्देल
पूर्व-इम्फालमण्डलम् ७०९ ३९४,८७६ पोरोम्पट्
पश्चिम-इम्फालमण्डलम् ५१९ ४४४,३८२ लाम्फेल्पट्
सेनापतिमण्डलम् ३२७१ २८३,६२१ सेनापति
तमेङ्ग्लोङमण्डलम् ४३९१ १११,४९९ तमेङ्ग्लोङ्ग
थौबालमण्डलम् ५१४ ३६४,१४० थौबाल्
उख्रुलमण्डलम् ४५४४ १४०,७७८ उख्रुल

बाह्यानुबन्धः[सम्पादयतु]


"http://sa.wikipedia.org/w/index.php?title=मणिपुरराज्यम्&oldid=263521" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः