मणिपुरराज्यम्
| मणिपुरराज्यम् | |||
|---|---|---|---|
| — State — | |||
|
|||
 |
|||
 |
|||
| Coordinates (इम्फाल्): 24°49′01″N 93°57′00″E / 24.817°N 93.95°ECoordinates: 24°49′01″N 93°57′00″E / 24.817°N 93.95°E | |||
| Country |  India |
||
| Established | २१ जनेवरी १९७२ | ||
| Capital | इम्फाल् | ||
| Largest city | Imphal | ||
| Districts | 9 | ||
| Government | |||
| • Governor | गौरबचन् जगत् | ||
| • Chief Minister | ओक्रम् इबोबि सिंहः | ||
| • Legislature | Unicameral (60 seats) | ||
| • Parliamentary constituency | 2 | ||
| • High Court | Gauhati High Court - Imphal Bench | ||
| विस्तीर्णता | |||
| • संहतिः | २२,३४७ Square km (८,६२८.२ Square mile) | ||
| क्षेत्रस्तरः | 23rd | ||
| Population (2011) | |||
| • संहतिः | २७,२१,७५६ | ||
| • Rank | 22nd | ||
| IST (UTC+05:30) | |||
| ISO 3166 code | IN-MN | ||
| HDI | 0.707 (high) | ||
| HDI rank | 5th (2005) | ||
| Literacy | 79.85% (2011 Census) | ||
| अधिकृता भाषा | (Meiteilon) मीटीलन् अथवा मणिपुरीभाषा | ||
| जालस्थानम् | Manipur Official Website | ||
मणिपुरराज्यम् (Manipur) भारतस्य किञ्चन राज्यम् । ईशान्यभारते स्थितम् अस्ति एतद् राज्यम् । अस्य राज्यस्य राजधानी इम्फाल् नगरम् । मणिपुरस्य उत्तरदिशि नागाल्याण्ड्राज्यं, दक्षिणे मिझोरां, पश्चिमदिशि असमराज्यं, पूर्वसीमायां बर्मादेशः च विद्यते । अस्य विस्तारः विद्यते २२, ३४७ चतरस्रकिलोमीटर्मितः ।
राज्यस्य उपत्यकाप्रदेशेषु निवसन्तः मीटीस्जनाः जनसङ्ख्यायाः ६०% सन्ति, किन्तु तैः आक्रान्तः भूभागः १०%मात्रम् । तेषां भाषा विद्यते मीटीलन् अथवा मणिपुरीभाषा । इयं भाषा १९९२ तमे वर्षे भारतसर्वकारस्य राष्ट्रियभाषासु अन्यतमा इति घोषिता अस्ति । यवनाः (मीटी-पङ्गल्), कुकीजनाः, नागजनाः, पैट्स् अन्ये च जनसङ्ख्यायाः ४०% सन्ति ये सम्पूर्णस्य मणिपुरराज्यस्य ९०% भागम् आक्रामन्ति । मणिपुरं सूक्ष्मसीमायुक्तराज्यमिति मन्यते ।
अन्तर्विषयाः |
परिचयः [सम्पादयतु]
मणिपुरस्य शाब्दिकार्थः 'आभूषणस्य भूमिः' इति । भारतस्य स्वातन्त्र्यतः पूर्वमिदं राजशासने आसीत् । अनन्तरं भारतस्य केन्द्रशासितराज्यं जातम् । इम्फाल् अस्य राजधानी । अस्य राज्यस्य समग्रः प्रदेशः पर्वतमयः । वार्षिकी वर्षा ६५ अङ्ग्गुलिमिता । अत्र सामान्यतः ६०विधाः नागाजातीयाः तथा कूकीजातीयाः वसन्ति । अत्रत्याः जनाः सङ्गीते इतरकलासु च प्रवीणाः भवन्ति । अत्र अनेकाः भाषाः भाषन्ते । पर्वतप्रदेशेषु चायस्य उपत्यकासु धान्यस्य च वर्धनं भवति । मणिपुरमार्गेण एव बर्मादेशं प्रति भूमार्गः कल्पितः अस्ति ।
अस्मिन् राज्ये प्राकृतिकसंसाधनानां प्रचुरभण्डारः अस्ति । अत्रत्यं प्राकृतिकसौन्दर्यं नयनानन्दकरम् अस्ति । मनसः प्रसन्नताकरणे समर्थाः सुन्दराः जलपाताः सन्ति । विविधवर्णीयपुष्पाणां सस्यानि सन्ति । दुर्लभाः वनस्पतयः सन्ति । वैविध्यमयं जीवजगत् अस्ति । पवित्रम् अरण्यं सदा वहन्त्यः नद्यः सन्ति । पर्वतशिखरेषु प्रसृतं हरिद्वैभवम् अस्ति । वक्रगत्या प्रवहन्तः निर्झराः सन्ति । लोकटकनामकं सरोवरं अत्रत्यं प्रमुखं सरोवरम् । भौतिकाधारैः राज्यमेतत् द्विधा विभक्तुं शक्यते -घट्टप्रदेशः ,उपत्यका चेति । परितः पर्वताः भवन्ति ,मध्ये उपत्यका वर्तते । मणिपुरीशैल्या क्रियमाणं रासलीलानृत्यं जगत्प्रसिद्धम् अस्ति । मणिपुरीनृत्यम् अत्रत्यः विशिष्टः नृत्यप्रकारः । राज्यस्य कला तथा संस्कृतिः विश्वस्य मानचित्रे स्वस्थानं कल्पितवत्यौ स्तः ।
मणिपुरराज्यस्य मण्डलानि [सम्पादयतु]
मणिपुरराज्ये ९ मण्डलानि सन्ति ।
| मण्डलम् | विस्तीर्णता | जनसङ्ख्या | केन्द्रम् |
|---|---|---|---|
| बिष्णुपुरमण्डलम् | ४९६ | २०८,३६८ | बिष्णुपुर |
| चूरचन्दपुरमण्डलम् | ४५७० | २२७,९०५ | चूरचन्दपुर |
| चन्देलमण्डलम् | ३३१३ | ११८,३२७ | चन्देल |
| पूर्व-इम्फालमण्डलम् | ७०९ | ३९४,८७६ | पोरोम्पट् |
| पश्चिम-इम्फालमण्डलम् | ५१९ | ४४४,३८२ | लाम्फेल्पट् |
| सेनापतिमण्डलम् | ३२७१ | २८३,६२१ | सेनापति |
| तमेङ्ग्लोङमण्डलम् | ४३९१ | १११,४९९ | तमेङ्ग्लोङ्ग |
| थौबालमण्डलम् | ५१४ | ३६४,१४० | थौबाल् |
| उख्रुलमण्डलम् | ४५४४ | १४०,७७८ | उख्रुल |
क्रीडाः [सम्पादयतु]
