ओङ्कारेश्वरः

विकिपीडिया, कश्चन स्वतन्त्रः विश्वकोशः
Jump to navigation Jump to search
Omkareshwar Jyothirlinga
Omkareshwar Mahadev Temple
Omkareshwar Jyothirlinga is located in Madhya Pradesh
Omkareshwar Jyothirlinga
Omkareshwar Jyothirlinga
Location in Madhya Pradesh
भौगोलिकस्थितिः: २२°१४′४६″ उत्तरदिक् ७६°०९′०१″ पूर्वदिक् / 22.24611°उत्तरदिक् 76.15028°पूर्वदिक् / २२.२४६११; ७६.१५०२८निर्देशाङ्कः : २२°१४′४६″ उत्तरदिक् ७६°०९′०१″ पूर्वदिक् / 22.24611°उत्तरदिक् 76.15028°पूर्वदिक् / २२.२४६११; ७६.१५०२८
अवस्थितिः
देशः: India
राज्यम्: Madhya Pradesh
अवस्थितिः: Madhya Pradesh, India
स्थापत्यकला संस्कृतिश्च
मुख्यदेवः/देवी: Omkareshwar(Shiva)
जालस्थानम्: http://www.shriomkareshwar.org

ओङ्कारेश्वरः ( /ˈŋkɑːrɛʃvərəhə/) (हिन्दी: ओङ्कारेश्वर, आङ्ग्ल: Omkareshwar) द्वादश ज्योतिर्लिङ्गानाम् आवल्यां चतुर्थं क्षेत्रम् । एतत् ओङ्कारेश्वरक्षेत्रं मध्यप्रदेशस्य खण्डवामण्डलस्य मोरटक्कानिस्थानकतः ६ मैल् (१० कि। मी ) यावत् दूरे अस्ति । अत्र नर्मदा नदी द्विधा विभक्ता भवति । नद्याः द्वयोः प्रवाहयोः मध्ये मान्धातपर्वतः अस्ति । नद्याः एकः प्रवाहः कावेरी इति उच्यते । द्वौ अपि प्रवाहौ पुनरपि अग्रे द्वीपान्ते मिलित्वा एकः एव प्रवाहः भवति । सः मान्धातपर्वतः ओङ्करः इव दृश्यते इति कारणात् तं पर्वतम् "ओङ्कारगिरिः” इत्यपि वदन्ति । प्रसिद्धः सूर्यवंशीयः राजा मान्धाता अत्र शिवम् उद्दिश्य तपः आचरत् इति । तस्मात् कारणात् अयं पर्वतः "ओङ्कारमान्धाता” इत्यपि उच्यते ।

मध्यप्रदेशे नर्मदातीरे विराजमानम् ओङ्कारेश्वरमन्दिरम्

अत्र एकस्मिन् एव क्षेत्रे ज्योतिर्लिङ्गद्वयम् अस्ति । ओङ्कारेश्वरः अमलेश्वरः च । ओङ्कारेश्वरमन्दिरं प्राचीनबौद्धविहारः इव दृश्यते । इदानीं विद्यमानम् ओङ्कारेश्वरमन्दिरं राज्ञी अहल्याबाई निरमापयत् । अत्रत्यस्य शिवलिङ्गस्य स्थानान्तरणं कृतम् इव दृश्यते । शिखरस्य अधः वा पार्श्वे वा अपसारितम् इव अस्ति । यवनानाम् आक्रमणात् शिवलिङ्ग्स्य रक्षणार्थं मूललिङ्गं गोपयित्वा तत्स्थाने अन्यद् लिङ्गं स्थापितम् इति श्रूयते । एतत् लिङ्गं परितः सर्वदा जलं स्थितं भवति । अत्र ओङ्कारेश्वरस्य पार्श्वे एव पार्वत्याः पञ्चमुखीगणेशस्य च विग्रहः अस्ति । मन्दिरस्य द्वितीये अट्टे महाकालेश्वरलिङ्गम् अस्ति । तृतीये अट्टे वैद्यनाथेश्वरलिङ्गम् अस्ति ।

एतयोः ज्योतिर्लिङ्गयोः स्थापनसम्बद्धा काचित् कथा एवं श्रूयते – विन्ध्यः अत्र पार्थिवलिङ्गरूपस्य शिवस्य आराधनं करोति स्म । यदा शिवः प्रत्यक्षम् अभवत् तदा "अनेनैव रूपेण अत्र वसतु” इति शिवं प्रार्थितवान् विन्ध्यः । तदनुसारं शिवः ओङ्कारत्रयस्य स्थाने ओङ्कारेश्वररूपेण, पार्थिवलिङ्गस्य स्थाने अमलेश्वररूपेण च अवसत् । यात्रिकाः प्रथमम् ओङ्कारेश्वरस्य दर्शनं कृत्वा अनन्तरम् अमलेश्वरस्य दर्शनं कुर्युः इति नियमः अस्ति अत्र ।

स्कन्दपुराणस्य रेवाखण्डे अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम् एवं वर्णितम् अस्ति –

"देवस्थानं समं ह्येतत् मत्प्रसादात् भविष्यति । अन्नदानं तपः पूजा तथा प्राणविसर्जनम् ।

ये कुर्वन्ति नरस्तेषां शिवलोकनिवासनम् ॥“ इति

(मम प्रसादात् एतत् स्थानं देवानां स्थानम् इव (स्वर्गः) जातम् अस्ति । अत्र ये अन्नदानं, तपः, पूजां, प्राणत्यागं वा कुर्वन्ति ते शिवलोकं प्राप्नुवन्ति इति शिवः एव अवदत् ।)

अस्मिन् द्वीपे पश्चिमभागे गौरीसोमनाथमन्दिरम् अस्ति । नदीतीरे विष्णोः वराहस्य च विग्रहः अस्ति । अत्र चामुण्डायाः भव्यमूर्तिः अपि अस्ति । कतिपय जैनमन्दिराणि (बसदिः) अपि सन्ति अस्मिन् क्षेत्रे ।

बाह्यसम्पर्कतन्तुः[सम्पादयतु]


"https://sa.wikipedia.org/w/index.php?title=ओङ्कारेश्वरः&oldid=423391" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः