सामग्री पर जाएँ

सिंहललिपिः

विकिपीडिया, कश्चन स्वतन्त्रः विश्वकोशः
सिंहल
प्रकारः अबुगिडा
भाषा(ः) सिंहलभाषा
स्थितिकालः क्रैस्तवीय ७००तः –वर्तमानकालः
जननस्रोतः
समकालीनलिपिः तमिळ्-ब्राह्मी
युनिकोड सूची U+0D80–U+0DFF

सिंहललिपिः (सिंहल: සිංහල අක්ෂර මාලාව, सिंहल अक्षर मालाव) अबुगिडा लेखनपद्धतेः प्रकारविशेषः । मुख्यतः सिंहलदेशीय जनाः सिंहलभाषया लेखनावसरे इमं लिपिम् उपयुज्यन्ते । तथापि इयं लिपिः पालि-संस्कृतभाषया लेखननिमित्तमपि उपयुक्ताऽसीत्[१]। ब्राह्मीलिपेः वंशभूता इयं सिंहलीलिपिः अतीवप्राचीना एका लिपिः(प्रायः २००० वर्षपुरातनी)[१]।
सिंहललिपेः वर्णमालायाः शुद्धासिंहल (ශුද්ධ සිංහල) मिश्रसिंहल (මිශ්‍ර සිංහල) इति च भेदद्वयं स्तः ।[२]

वर्णाः

[सम्पादयतु]
व्यञ्जनवर्णः क ක । कि लेखनार्थं 'क'कारस्य उपरि एका रेखा योज्यते ක: කි. एतदर्थं 'क'कारस्य अन्तस्थ 'अ'कारः /a/ 'इ'कारेण /i/ परिवर्तते । स्वररहितः व्यञ्जनवर्णः अपि भवितुमर्हति । एतादृशं शुद्धव्यञ्जनवर्णं लेखनार्थं विशेषहलन्तचिह्नम् (hal kirīma) योजितव्यम् : ක් ।
वर्णाः
अघोषाः घोषाः
यूनिकोडदेवनागरीऐ पि ए यूनिकोडदेवनागरीऐ पि ए
कण्ठ्य ක0D9Aक[ka] ග0D9Cग[ɡa] कण्ठ्य
मूर्धन्य ට0DA7ट[ʈa] ඩ0DA9ड[ɖa] मूर्धन्य
दन्त्य ත0DADत[t̪a] ද0DAFद[d̪a] दन्त्य
ओष्ठ्य ප0DB4प[pa] බ0DB6ब[ba] ओष्ठ्य
इतरवर्णाः
यूनिकोडदेवनागरीऐ पि ए यूनिकोडदेवनागरीऐ पि ए
उष्मवर्णाः ස0DC3स[sa] හ0DC4ह[ha] उष्मवर्णाः
तालव्य (ච)(0DA0)च([t͡ʃa]) ජ0DA2ज[d͡ʒa] तालव्य
अनुनासिकाः ම0DB8म[ma] න0DB1न[na] अनुनासिकाः
द्रववर्णाः ල0DBDल[la] ර0DBBर[ra] द्रववर्णाः
अन्तःस्थ्य ව0DC0व[ʋa] ය0DBAय[ja] अन्तःस्थ्य
मूर्धन्य ණ0DABण[ɳa] ළ0DC5ळ[ɭa] मूर्धन्य
कोष्टकमिदं चित्ररूपेण प्रदर्शयतु
Vowels
short long
independent diacritic independent diacritic
අ0D85a[a] inherenta[a, ə] ආ0D86ā[aː] ා0DCFā[aː]
එ0D91e[e] ෙ0DD9e[e] ඒ0D92ē[eː] ේ0DDAē[eː]
ඉ0D89i[i] ි0DD2i[i] ඊ0D8Aī[iː] ී0DD3ī[iː]
ඔ0D94o[o] ො0DDCo[o] ඕ0D95ō[oː] ෝ0DDDō[oː]
උ0D8Bu[u] ු0DD4u[u] ඌ0D8Cū[uː] ූ0DD6ū[uː]
ඇ0D87æ/ä[æ] ැ0DD0æ[æ] ඈ0D88ǣ[æː] ෑ0DD1ǣ[æː]
कोष्टकमिदं चित्ररूपेण प्रदर्शयतु
Prenasalized consonants
nasalobstruentprenasalized
consonant		Unicodetranslit.IPA
velar ඞ ග ඟ 0D9F n̆ga [ⁿɡa] velar
retroflex ණ ඩ ඬ 0DACn̆ḍa[ⁿɖa] retroflex
dental න ද ඳ 0DB3n̆da[ⁿd̪a] dental
labial ම බ ඹ 0DB9m̆ba[ᵐba] labial
कोष्टकमिदं चित्ररूपेण प्रदर्शयतु
Extra miśra plosives
voiceless voiced
Unicodetranslit.IPA Unicodetranslit.IPA
velar ඛ0D9Bkha[ka] ඝ0D9Dgha[ɡa] velar
retroflex ඨ0DA8ṭha[ʈa] ඪ0DAAḍha[ɖa] retroflex
dental ථ0DAEtha[t̪a] ධ0DB0dha[d̪a] dental
labial ඵ0DB5pha[pa] භ0DB7bha[ba] labial
Other additional miśra graphemes
Unicodetranslit.IPA Unicodetranslit.IPA
sibilants ශ0DC1śa[sa] ෂ0DC2ṣa[sa] sibilants
aspirate affricates ඡ0DA1cha[t͡ʃa] ඣ0DA3jha[d͡ʒa] aspirate affricates
nasals ඤ0DA4ña[ɲa] ඥ0DA5gna[ɡna] nasals
other ඞ0D9Eṅa[ŋa] ෆ0DC6fa[fa, ɸa, pa] other
other ඦ0DA6n̆ja[३][nd͡ʒa] fපn/afa[fa, ɸa, pa] other
कोष्टकमिदं चित्ररूपेण प्रदर्शयतु
Vocalic diacritics
independent diacritic independent diacritic
diphthongs ඓ0D93ai[ai] ෛ0DDBai[ai] ඖ0D96au[au] ෞ0DDEau[au] diphthongs
syllabic r ඍ0D8Dṛ[ur] ෘ0DD8ṛ[ru, ur] ඎ0D8Eṝ[ruː] ෲ0DF2ṝ[ruː, uːr] syllabic r
syllabic l ඏ0D8Fḷ[li] ෟ0DDFḷ[li] ඐ0D90ḹ[liː] ෳ0DF3ḹ[liː] syllabic l
कोष्टकमिदं चित्ररूपेण प्रदर्शयतु
सिंहलीलिपिः
Unicode chart (PDF)
 0123456789ABCDEF
U+0D8x ං ඃ අ ආ ඇ ඈ ඉ ඊ උ ඌ ඍ ඎ ඏ
U+0D9x ඐ එ ඒ ඓ ඔ ඕ ඖ ක ඛ ග ඝ ඞ ඟ
U+0DAx ච ඡ ජ ඣ ඤ ඥ ඦ ට ඨ ඩ ඪ ණ ඬ ත ථ ද
U+0DBx ධ න ඳ ප ඵ බ භ ම ඹ ය ර ල
U+0DCx ව ශ ෂ ස හ ළ ෆ ් ා
U+0DDx ැ ෑ ි ී ු ූ ෘ ෙ ේ ෛ ො ෝ ෞ ෟ
U+0DEx
U+0DFx ෲ ෳ ෴
टिप्पणी
१. यूनिकोड संस्करणम् ६.३ अनुसारम्


अन्तर्जालस्रोताः

[सम्पादयतु]

टिप्पणी

[सम्पादयतु]
  1. 1 2 Daniels (1996), p. 408.
  2. ↑ Gair and Paolillo 1997: 15f.
  3. ↑ This letter is not used anywhere, neither in modern nor ancient Sinhala. Its usefulness is unclear, but it forms part of the standard alphabet <http://unicode.org/reports/tr2.html>.

उद्धरणानि

[सम्पादयतु]
  • Daniels, Peter T. (1996). "Sinhala alphabet". The World's Writing Systems. Oxford, UK: Oxford University Press. ISBN 0-19-507993-0. 
  • Fairbanks, G. W.; J. W. Gair, M. W. S. D. Silva (1968). Colloquial Sinhalese (Sinhala). Ithaca, NY: South Asia Programm, Cornell University. 
  • Gair, J. W.; John C. Paolillo (1997). Sinhala. München, Newcastle: South Asia Programm, Cornell University. 
  • Geiger, Wilhelm (1995). A Grammar of the Sinhalese Language. New Delhi: AES Reprint. 
  • Jayawardena-Moser, Premalatha (2004). Grundwortschatz Singhalesisch - Deutsch (3 ed.). Wiesbaden: Harassowitz. 
  • Karunatillake, W. S. (1992). An Introduction to Spoken Sinhala ([several new editions] ed.). Colombo. 
  • Matzel, Klaus (1983). Einführung in die singhalesische Sprache. Wiesbaden: Harrassowitz. 

बाह्यसम्पर्कानि

[सम्पादयतु]
"https://sa.wikipedia.org/w/index.php?title=सिंहललिपिः&oldid=500900" इत्यस्माद् प्रतिप्राप्तम्