मारवाडीभाषा

विकिपीडिया, कश्चन स्वतन्त्रः विश्वकोशः

मारवाडी
मारवाड़ी, 𑅬𑅐𑅭𑅯𑅐𑅲𑅑, મારવ઼ાડ઼ી, مارواڑی
उच्चारणम्	mɑɾvɑɽi
विस्तारः	भारतं, पाकिस्थानम्
प्रदेशः	मारवाड, चोलिस्थानं थारपारकर च
Ethnicity	मारवाडीजनाः
स्थानीय वक्तारः	वाचनिकदोषः : अनपेक्षितम् उद्गारचिह्नम २ (अतिरिक्तभाषिणः हिन्दीभाषायाः अन्तर्गतं गणयन्ति स्म)
भाषाकुटुम्बः	भारोपीय हिन्द-ईरानीय हिन्द-आर्य पाश्चात्य^[१] राजस्थानी–मारवाडी मारवाडी
लिपिः	देवनागरी फारसी-अरबी महाजनी (ऐतिहासिक)
भाषा कोड्
ISO 639-2	`mwr`
ISO 639-3	`mwr`
श्यामहरितवर्णः प्राथमिकमारवाडीभाषिप्रदेशं सूचयति, अल्पहरितवर्णः अतिरिक्तभाषाक्षेत्राणि सूचयति ये स्वं मारवाडी इति गणयन्ति

मारवाडी (मारवाड़ी) भारतस्य राजस्थानराज्ये भाष्यते राजस्थानीभाषा अस्ति । मारवाडी समीपस्थेषु गुजरात-हरियाणा-राज्येषु, पाकिस्थानस्य पूर्वभागेषु केषुचित् समीपस्थेषु क्षेत्रेषु, नेपालस्य केषुचित् प्रवासीसमुदायेषु अपि भाष्यते । केचन ७८ लक्षं (7.8 मिलियन्) वक्ताराः (जनगणना २०११) सन्ति, राजस्थानीभाषायाः बृहत्तमेषु उपभाषासु अन्यतमः अस्ति । अधिकांशभाषिणः राजस्थाने निवसन्ति, सिन्धप्रदेशे २.५ कोटिः, तस्य सङ्ख्यायाः दशमांशः नेपालदेशे च । मारवाडीभाषायाः द्वादशकद्वयम् उपभाषाः सन्ति ।

मारवाडी देवनागरीलिप्यां लोकप्रियतया लिख्यते, तथैव भारतस्य नेपालस्य च अनेकाः भाषाः, यथा हिन्दी, मराठी, नेपाली, संस्कृतं च; यद्यपि ऐतिहासिकरूपेण महाजनीलिप्यां लिखितमसीत् तथापि पाकिस्थानस्य पूर्वभागेषु मारवाडी अल्पसङ्ख्यकैः अद्यापि फारसी-अरबीलिप्यां लिखितमस्ति (मानक/पाश्चात्यनस्खलिपिरूपं सिन्धप्रदेशे प्रयुक्तं भवति, पूर्वनस्तालिकरूपान्तरं च पञ्जाबप्रदेशे प्रयुक्तमस्ति), यत्र अस्य शैक्षिकस्थितिः अस्ति किन्तु यत्र द्रुतगत्या उर्दूभाषायां स्थानान्तरणं भवति ।

भारतदेशे मारवाडीभाषायाः आधिकारिकस्थितिः नास्ति, शिक्षाभाषारूपेण च न प्रयुक्ता । जैसलमेर, बाडमेर, नागौर, बीकानेर, जोधपुर इत्यत्र अद्यापि एषा भाषा बहुधा भाष्यते ।

मारवाड़ी भाषा की पारंपरिक लिपि

[सम्पादयतु]

इसकी लिपि देवनागरी अपभ्रंश हैं । इन दिनों इसका प्रचलन प्रायः सामाप्त हो चुका है। सन् 2011 से कोलकाता के श्री शम्भु चौधरी ने पुनः इस लिपि पर नए सिरे से कार्य करना शुरु कर दिया है।

अ	आ	इ	ई	उ	ऊ
ए	ऐ	ओ	औ	अं	अः

क	ख	ग	ॻ	ॻ़	घ	ङ	ङ़
च	छ	ज	ज़	ॼ़	झ	ञ	ञ़
ट	ठ	ॸ	ड	ड़	ॾ	ॾ़	ढ
ढ़	ण	ण़	त	थ	द	ध	न
ऩ	प	फ	ब	ॿ	ॿ़	भ	म
म़	य	र	ऱ	ल	ल़	ळ	ऴ
व	श	ष	स	ह	श्र	क्ष	क्ष़