भरुचमण्डलम्

विकिपीडिया, कश्चन स्वतन्त्रः विश्वकोशः
(भरुचमण्डलं इत्यस्मात् पुनर्निर्दिष्टम्)
Jump to navigation Jump to search
भरुचमण्डलम्
मण्डलम्
गुजरातराज्ये भरुचमण्डलम्
गुजरातराज्ये भरुचमण्डलम्
Country भारतम्
States and territories of India गुजरातराज्यम्
Headquarters भरुच
Area
 • Total ६,५२७
Population
 (२०११)
 • Total १५,५०,८२२
Languages
 • Official गुजराती, हिन्दी
Website bharuch.gujarat.gov.in
मध्यगुजरात

भरुचमण्डलम् (गुजराती: ભરૂચ જિલ્લો, आङ्ग्ल: Bharuch district) इत्येतत् गुजरातराज्ये विद्यमानं किञ्चन जनपदम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य केन्द्रम् अस्ति भरुच इति नगरम् ।

भौगोलिकम्[सम्पादयतु]

भरुचमण्डलस्य विस्तारः ६,५२७ चतुरस्रकिलोमीटर्मितः अस्ति । इदं मण्डलं गुजरातराज्यस्य मध्यभागे वर्तते । अरब्बीसमुद्रे विद्यमानस्य 'गल्फ् आफ् खम्भात' इत्यस्य समीपे इदं जनपदम् अस्ति । अस्य मण्डलस्य पूर्वे नर्मदामण्डलं, पश्चिमे 'गल्फ् आफ् खम्भात', उत्तरे वडोदरामण्डलम्, आणन्दमण्डलं च , दक्षिणे सुरतमण्डलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले ८०० मिल्लीमीटर्मितः वार्षिकवृष्टिपातः भवति । अस्मिन् मण्डले तिस्रः नद्यः प्रवहन्ति । ताः यथा- नर्मदानदी, कीं, दादर ।

जनसङ्ख्या[सम्पादयतु]

२०११ जनगणानुगुणं भरुचमण्डलस्य जनसङ्ख्या १५,५०,८२२ अस्ति । अत्र ८,०५,९४५ पुरुषाः ७,४४,८७७ महिलाः च सन्ति । अस्मिन् मण्डले प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर्मिते २३८ जनाः वसन्ति अर्थात् अस्य मण्डलस्य जनसङ्ख्यासान्द्रता प्रतिचतुरस्रकिलोमीटर् २३८ जनाः । २००१-२०११ दशके अस्मिन् मण्डले जनसङ्ख्यावृद्धिः १३.१४% आसीत् । अत्र पुं-स्त्री अनुपातः १०००-९२४ अस्ति । अत्र साक्षरता ८३.०३% अस्ति ।

उपमण्डलानि[सम्पादयतु]

अस्मिन् मण्डले अष्ट उपमण्डलानि सन्ति । तानि- १ आमोदः २ अङ्कलेश्वरः ३ भरुच ४ हासोट ५ जम्बूसरः ६ वागरा ७ वालीया ८ झघडीया

कृषिः वाणिज्यं च[सम्पादयतु]

कदलीफलं, कार्पासः, आम्रफलं, कूष्माण्डः, पपितफलं ('पपाया'), वृन्ताकं ('ब्रिञ्जाल्') च अस्मिन् मण्डले उत्पाद्यमानानि प्रमुखाणि कृष्युत्पादनानि सन्ति । कदलीफलस्य उत्पादने गुजरातराज्यस्य मण्डलेषु अस्य मण्डलस्य प्रथमं स्थानम् अस्ति । कूष्माण्डः, कार्पासः अपि अस्मिन् मण्डले अधिकतया उत्पाद्यते । भरुचमण्डलं गुजरातराज्यस्य उद्यमकेन्द्रमप्यस्ति । अस्मिन् मण्डले ६२५ उद्यमघटकाः सन्ति । कृषिः, 'एञ्जिनियरिङ्ग्', रासायनिकोद्यमः, 'पेट्रोकेमिकल्स्', वस्त्रोत्पादनं, 'ड्रग्स् एण्ड् फार्मस्युटिकल्स्', नौकानिर्माणं च अस्य मण्डलस्य प्रमुखाः उद्यमाः सन्ति ।

वीक्षणीयस्थलानि[सम्पादयतु]

अस्मिन् मण्डले स्थितं शूलपाणेश्वर-वन्यजीविधाम सुप्रसिद्धं वीक्षणीयस्थलम् अस्ति । अस्मिन् मण्डले विद्यमानः रायचन्द-दीपचन्द-ग्रन्थालयः द्विलक्षपुस्तकानां पुरातनतालपत्राणां च भाण्डागारम् अस्ति । स्वामिनारायणमन्दिरं, वैष्णव-हवेली, नर्मदामातामन्दिरम् अपि आकर्षकाणि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति । सुवर्णसेतुः ('गोल्डन् ब्रिड्ज्'), जामा मस्जिद्, शुक्लतीर्थं, भृगुऋषिमन्दिरं, कबीरवड, वलन्दा कोठी, कडियाडुङ्गर इत्येतानि अस्य मण्डलस्य अन्यानि वीक्षणीयस्थलानि सन्ति ।

बाह्यसम्पर्कतन्तुः[सम्पादयतु]

"https://sa.wikipedia.org/w/index.php?title=भरुचमण्डलम्&oldid=294678" इत्यस्माद् पुनः प्राप्तिः